LIÊN MINH XÚC TIẾN
ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

Thấp thoáng tư duy cũ trong văn bản mới

Invest Global 15:49 13/01/2021

Trong năm 2020, một số văn bản đã được soạn thảo hoặc ban hành vẫn còn thấp thoáng của “tư duy cũ” - nghĩa là áp đặt các biện pháp quản lý khắt khe quá mức cần thiết, chưa tạo hành lang pháp lý cho các doanh nghiệp dân doanh hoạt động hay thủ tục hành chính còn chưa minh bạch.

Ngày 12/1, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố báo cáo "Dòng chảy pháp luật kinh doanh pháp luật Việt Nam năm 2020".

Tăng thủ tục xin - cho 

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho biết, năm 2020 có 55% kiến nghị của đơn vị này gửi tới Chính phủ được “tiếp thu” cho thấy sự cầu thị của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn nhiều nơi mới dừng lại ở giải đáp chứ chưa giải quyết mà chỉ dẫn lại văn bản chứ chưa đưa ra sáng kiến điều chỉnh, sửa đổi.

Vẫn còn chính sách tạo gánh nặng, tăng thủ tục xin - cho. 

Cùng với những điểm sáng trong pháp luật kinh doanh thì hoạt động xây dựng pháp luật còn nhiều hạn chế xuất phát từ tư duy và cách làm cũ trong soạn thảo và ban hành. Vị này nhấn mạnh rằng “tư duy cũ vẫn thấp thoáng trong pháp luật kinh doanh”.

Chưa kể việc gia nhập thị trường còn nhiều khúc mắc trong công tác ban hành Luật và chưa đảm bảo tính tiên phong trong phát triển kinh tế số. Ví dụ như giấy phép con trong kinh doanh vào vận tải, kiểm tra quyền định giá của doanh nghiệp (DN).

Trước thực trạng này, VCCI đã công bố khá nhiều bất cập và kiến nghị bởi kinh tế số là một năng lực cạnh tranh mới trong khi ở Việt Nam “thể chế pháp lý đang chậm chân trong công cuộc phát triển kinh tế số”, Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.

Phân tích cụ thể về "tư duy cũ thấp thoáng" trong pháp luật kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế đánh giá trong mấy năm trở lại đây, các văn bản pháp luật về kinh doanh được soạn thảo hoặc ban hành đã thể hiện được đúng hướng về tinh thần cải cách, thúc đẩy môi trường đầu tư, kinh doanh mà Chính phủ đã đề ra và theo đuổi trong suốt thời gian qua. Nhưng điều này không có nghĩa là các chính sách hiện tại đã hoàn hảo.

Đơn cử, lĩnh vực giao thông đường bộ cũng đang có xu hướng thắt chặt hơn biện pháp quản lý đối với hoạt động kinh doanh vận tải. Sau hơn 10 năm triển khai, Dự thảo Luật Giao thông đường bộ đang được sửa đổi để thay thế Luật năm 2008 trong đó có sửa đổi các điều kiện kinh doanh vận tải hành khách. Dự luật đã loại bỏ một số điều kiện kinh doanh bất hợp lý của luật hiện hành, nhưng lại bổ sung thêm một điều kiện khá quan trọng đó là lái xe kinh doanh vận tải bên cạnh việc phải có giấy phép lái xe (các hạng tương ứng với từng loại xe vận tải) người lái xe phải có “chứng chỉ hành nghề lái xe kinh doanh vận tải”.

Đây là một loại giấy phép mới và có nguy cơ tăng thủ tục xin – cho không cần thiết và trùng lặp về mục tiêu quản lý. Việc yêu cầu phải có loại giấy phép này, suy đoán là nhằm đảm bảo người lái xe kinh doanh vận tải có đủ kỹ năng lái xe an toàn, đảm bảo an toàn giao thông, tính mạng của khách hàng và người tham gia giao thông khác cũng như an toàn hàng hóa. Tuy nhiên, việc người lái xe đã có “giấy phép lái xe” có nghĩa là Nhà nước đã kiểm tra và xác nhận người đó có đủ khả năng lái xe an toàn đối với loại phương tiện tương ứng.

Do đó, yêu cầu người lái xe vừa có “giấy phép lái xe” vừa có “chứng chỉ hành nghề lái xe kinh doanh vận tải” tạo ra gánh nặng về thủ tục, chi phí và thời gian của lái xe hoặc DN khi phải trải qua hai lần đào tạo, hai lần cấp giấy phép cho một mục tiêu tương tự nhau.

Tạo gánh nặng cho doanh nghiệp 

Theo ông Đậu Anh Tuấn, trong xu hướng cải cách về các điều kiện kinh doanh, thúc đẩy môi trường kinh doanh thuận lợi, thì những chính sách đang được soạn thảo hoặc ban hành trên dường như đang đi ngược lại các mục tiêu mà Chính phủ đang theo đuổi.

"Dẫu biết các quy định nhằm hướng đến giảm thiểu những rủi ro có thể có tác động đến môi trường kinh doanh, lợi ích công cộng của hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực trên, nhưng những biện pháp quản lý theo hướng thắt chặt này dường như chưa giải quyết đúng vấn đề mà còn tạo ra gánh nặng cho DN", ông Tuấn đánh giá.

Cũng theo báo cáo, kinh tế Việt Nam và thế giới bị “phủ bóng” bởi dịch bệnh COVID-19. Bên cạnh việc tiếp tục thực hiện các cải cách về thể chế từ năm trước, trong năm nay, một trong các chính sách nổi bật của Nhà nước là các quy định hỗ trợ DN vượt qua giai đoạn khủng hoảng do COVID-19 gây ra. Tuy nhiên, các chính sách trên còn đưa đến một số điểm còn băn khoăn.

Chẳng hạn, từ đầu năm đến nay, một số thông tư về phí, lệ phí đã được ban hành, trong đó giảm mức phí, lệ phí của các dịch vụ công do nhà nước cung cấp, áp dụng trong khoảng thời gian từ 5/5/2020 đến 31/12/2020. Động thái này sẽ góp phần giảm gánh nặng tài chính cho DN và có tác dụng thúc đẩy việc gia nhập thị trường của các chủ thể kinh doanh. Tuy nhiên, nếu nhìn vào mức phí và loại phí được giảm có thể thấy dường như chính sách giảm phí có nhiều điểm thiếu nhất quán.

Ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng thể chế tốt sẽ giúp giảm chi phí thủ tục hành chính, giảm lệ phí, chi phí đầu tư, chi phí cơ hội, chi phí không chính thức...

Nhìn vào báo cáo dòng chảy kinh doanh 2020, ông Hiếu nêu ra những vấn đề còn tồn tại như các chính sách hỗ trợ DN chịu tác động bởi dịch bệnh COVID-19 kịp thời nhưng chưa nhất quán, tư duy cũ vẫn thấp thoáng trong hoạt động hoạch định chính sách, hoạt động kiểm tra chưa được minh bạch hóa...

Thy Lê