Ả-rập Xê-út thúc Mỹ bỏ phong tỏa Hormuz, lo khủng hoảng lan sang Biển Đỏ

Ả-rập Xê-út đang hối thúc Mỹ từ bỏ kế hoạch phong tỏa Eo biển Hormuz và quay lại bàn đàm phán, trong bối cảnh Riyadh lo ngại Iran có thể đáp trả bằng cách mở rộng sức ép sang Bab al-Mandeb.

Riyadh muốn Washington quay lại ngoại giao

Ả-rập Xê-út đang gia tăng sức ép với Mỹ để Washington từ bỏ kế hoạch phong tỏa Eo biển Hormuz và nối lại đàm phán với Iran.

Động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ phong tỏa Hormuz đối với các tàu ra vào cảng Iran, có hiệu lực từ ngày 13/4, sau khi các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh giữa Mỹ và Iran không đạt kết quả.

Theo phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly, Tổng thống Trump muốn Eo biển Hormuz được mở hoàn toàn nhằm bảo đảm dòng chảy năng lượng tự do. Bà cho biết chính quyền Mỹ đang liên lạc thường xuyên với các đồng minh Vùng Vịnh, đồng thời khẳng định Washington muốn ngăn Iran sử dụng tuyến hàng hải này như công cụ gây sức ép với Mỹ và các nước khác.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cán cân an ninh hàng hải khu vực có nguy cơ mất kiểm soát, Riyadh cho rằng giải pháp bền vững hơn vẫn là tiếp tục đàm phán.

Nhiều nước Vùng Vịnh, trong đó có Ả-rập Xê-út, không muốn chiến tranh khép lại với việc Iran tiếp tục duy trì đòn bẩy tại Hormuz. Nhưng các nước này cũng không muốn chứng kiến một vòng leo thang mới khiến Bab al-Mandeb trở thành mặt trận thứ hai.

Với các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào dầu khí, ổn định hàng hải có ý nghĩa không kém sản lượng khai thác. Nếu Hormuz và Bab al-Mandeb cùng rơi vào bất ổn, tác động sẽ không dừng ở giá dầu mà còn lan sang thương mại, bảo hiểm, vận tải container, chi phí sản xuất và tâm lý thị trường tài chính.

Đó là lý do Riyadh muốn Washington quay lại hướng tiếp cận ngoại giao. Wall Street Journal dẫn lời các quan chức khu vực cho biết, dù cả Washington và Tehran vẫn công khai giữ lập trường cứng rắn, các kênh trung gian vẫn hoạt động và khả năng nối lại đối thoại chưa hoàn toàn khép lại.

Không chỉ các nước trong khu vực lo ngại. Nga và Trung Quốc cũng công khai cảnh báo rằng việc Mỹ phong tỏa Hormuz sẽ gây tác động tiêu cực lên thị trường quốc tế và đi ngược lợi ích toàn cầu.

Lo ngại một vòng leo thang mới trên biển

Thông điệp của Riyadh gửi tới Washington khá rõ ràng: phong tỏa Hormuz có thể làm gia tăng sức ép lên nền kinh tế Iran, nhưng đồng thời cũng mở ra rủi ro chiến lược lớn hơn cho toàn khu vực.

Vị trí các eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb. Ảnh: WSJ

Mối lo của Ả-rập Xê-út không chỉ nằm ở bản thân Eo biển Hormuz, vốn là huyết mạch năng lượng của Vùng Vịnh, mà còn ở khả năng Tehran đáp trả bằng cách gây sức ép tại Bab al-Mandeb - cửa ngõ nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, đồng thời là tuyến vận tải quan trọng đối với dầu mỏ, hàng hóa và container giữa châu Á với châu Âu.

Đây cũng là lối ra quan trọng với dầu xuất khẩu của Ả-rập Xê-út trong bối cảnh Hormuz bị siết chặt.

Theo các nguồn tin trong khu vực, Riyadh cho rằng nếu Mỹ tiếp tục tăng sức ép tại Hormuz, Iran hoàn toàn có thể tận dụng các lực lượng đồng minh, đặc biệt là Houthi ở Yemen, để gia tăng rủi ro tại Bab al-Mandeb. Khi đó, vấn đề không còn là mở lại một điểm nghẽn, mà là nguy cơ hai nút thắt chiến lược quan trọng nhất khu vực cùng lúc rơi vào bất ổn.

Hormuz không chỉ là câu chuyện địa chính trị

Xét từ góc độ năng lượng, lo ngại của Ả-rập Xê-út có cơ sở rõ ràng. Hormuz hiện vẫn là một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới, với lưu lượng khoảng 20 triệu thùng/ngày, tương đương gần 20% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu trước chiến sự.

Điều đó đồng nghĩa bất kỳ động thái quân sự hay hành chính nào nhằm siết tuyến đường này đều có thể lập tức tác động đến giá dầu, phí bảo hiểm hàng hải, chi phí logistics và kỳ vọng lạm phát toàn cầu.

Điều Riyadh phản đối không phải là mục tiêu mở lại Hormuz, mà là cách tiếp cận có thể khiến Tehran mở rộng mặt trận sang Biển Đỏ, nơi Ả-rập Xê-út đang dựa vào như một tuyến xuất khẩu thay thế quan trọng.

Đường ống dẫn dầu Đông-Tây dài 1.200 km ở Ả-rập Xê-út bị tấn công chỉ vài giờ sau khi Mỹ và Iran tuyên bố ngừng bắn hai tuần. Đường ống này vận chuyển dầu từ Abqaiq băng qua bán đảo Ả Rập đến cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Ảnh: ENR

Sau khi chiến sự bùng phát, nước này tăng cường sử dụng hệ thống đường ống từ đông sang tây để đưa dầu thô từ Vùng Vịnh sang cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, qua đó giảm phụ thuộc vào Hormuz. Nhờ đó, lượng dầu xuất khẩu gần đây đã trở lại mức trước chiến tranh, khoảng 7 triệu thùng/ngày.

Tuy nhiên, nếu Bab al-Mandeb tiếp tục bị đe dọa, lợi thế chiến lược đó sẽ suy giảm đáng kể.

Đầu tháng 4, Ali Akbar Velayati, cố vấn chính sách đối ngoại của Lãnh tụ tối cao Iran, tuyên bố Tehran nhìn Bab al-Mandeb giống như cách họ nhìn Hormuz, đồng thời cảnh báo dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn "chỉ với một tín hiệu" nếu Nhà Trắng tiếp tục lặp lại những "sai lầm ngớ ngẩn".

Bab al-Mandeb - điểm nghẽn thứ hai của dầu mỏ Vùng Vịnh

Nếu Hormuz là huyết mạch của Vùng Vịnh phía đông, thì Bab al-Mandeb là "cửa thoát" sống còn của tuyến năng lượng phía tây.

Một bảng quảng cáo kỹ thuật số ở Yemen hiển thị bản đồ Bab al-Mandeb. Ảnh: Shutterstock

Trước chiến tranh ở Dải Gaza, mỗi ngày có khoảng 9,3 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ đi qua Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, sau các đợt tấn công kéo dài của Houthi, lưu lượng qua khu vực này giảm mạnh. Dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ cho thấy lưu lượng qua tuyến đường này đã giảm từ khoảng 8,7 triệu thùng/ngày trong năm 2023 xuống còn khoảng 4 triệu thùng/ngày trong phần lớn năm 2024.

Cùng với đó, nhiều hãng tàu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình, làm tăng chi phí nhiên liệu và phí bảo hiểm chiến tranh.

Trong thời gian qua, lực lượng Houthi cho thấy họ có thể gây gián đoạn đáng kể đối với hoạt động hàng hải tại khu vực này bằng tên lửa, máy bay không người lái và các đợt tấn công vũ trang nhằm vào tàu thuyền. Dù mức độ tấn công giảm sau lệnh ngừng bắn ở Gaza hồi tháng 10/2025, giao thông qua tuyến đường này vẫn chưa hoàn toàn trở lại bình thường.

Binh lính Houthi tuần tra trên một con phố ở Yemen. Ảnh: Shutterstock

Cho đến nay, Houthi phần lớn đứng ngoài cuộc đối đầu trực tiếp mới nhất giữa Mỹ và Iran, sau khi từng hứng chịu chiến dịch quân sự kéo dài 53 ngày của Mỹ vào năm ngoái. Tuy nhiên, lực lượng này vẫn được xem là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới dân quân khu vực của Iran, đồng thời là công cụ răn đe mà Tehran có thể sử dụng khi muốn gia tăng áp lực với Washington.

Đây chính là điều Riyadh lo ngại nhất. Nếu Iran đáp trả bằng cách "kích hoạt lại" sức ép ở Bab al-Mandeb, Ả-rập Xê-út sẽ không chỉ mất đi tuyến đường vòng tránh Hormuz, mà còn đối mặt với nguy cơ xuất khẩu dầu bị bóp nghẹt từ cả hai hướng.

Ở góc độ thị trường, đây là kịch bản đặc biệt bất lợi. Giá dầu có thể tăng không chỉ vì thiếu hụt nguồn cung vật chất, mà còn do phần bù rủi ro trên thị trường kỳ hạn gia tăng. Đồng thời, chi phí vận tải biển, logistics năng lượng và giá hàng hóa nhập khẩu tại nhiều nền kinh tế lớn cũng sẽ chịu thêm áp lực.