Amazon đẩy đối tác AI vào tầm ngắm của Washington

Ngày 9/6/2026, Anthropic chính thức ra mắt Fable 5 và Mythos 5, hai mô hình AI được công ty giới thiệu là mạnh nhất từ trước đến nay.

Trong đó, Fable 5 là phiên bản thương mại được tích hợp các lớp kiểm soát an toàn dành cho khách hàng phổ thông, còn Mythos 5 là phiên bản có ít giới hạn hơn, chỉ được cung cấp cho một số đối tác được Anthropic lựa chọn.

Sự kiện được kỳ vọng sẽ giúp Anthropic củng cố vị thế trong cuộc đua AI toàn cầu. Startup được thành lập năm 2021 bởi các cựu lãnh đạo OpenAI hiện là nhà phát triển Claude - chatbot được xem là đối thủ lớn nhất của ChatGPT trong phân khúc doanh nghiệp. Nếu ChatGPT vẫn dẫn đầu về mức độ phổ biến với người dùng phổ thông, Claude lại được đánh giá cao trong giới lập trình viên và khách hàng doanh nghiệp nhờ khả năng xử lý tài liệu dài, phân tích dữ liệu và hỗ trợ viết mã nguồn.

Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau khi ra mắt, mọi chuyện bắt đầu thay đổi. Theo Wall Street Journal (WSJ), tối 11/6, CEO Amazon Andy Jassy đã trao đổi với một số quan chức cấp cao của Chính phủ Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, để thông báo rằng các nhà nghiên cứu của Amazon đã tìm ra cách khiến Fable 5 cung cấp những thông tin có thể hỗ trợ cho các cuộc tấn công mạng - loại nội dung đáng lẽ phải bị hệ thống từ chối.

Amazon không phải đơn vị duy nhất đưa ra cảnh báo. Theo các nguồn tin được WSJ dẫn lại, ít nhất 5 tổ chức khác cũng bày tỏ những lo ngại tương tự trong cùng thời điểm.

Những cảnh báo này nhanh chóng dẫn tới một cuộc họp khẩn tại Nhà Trắng nhằm đánh giá mức độ rủi ro của các mô hình mới.

Đến 17h21 ngày 12/6 (giờ miền Đông nước Mỹ), chỉ ba ngày sau khi ra mắt, Anthropic nhận được văn bản kiểm soát xuất khẩu từ Bộ Thương mại Mỹ, được cho là có sự tham gia của Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và Cục Công nghiệp và An ninh (BIS).

Theo yêu cầu này, Fable 5 và Mythos 5 không được phép cung cấp cho bất kỳ công dân nước ngoài nào, kể cả những người đang sinh sống và làm việc tại Mỹ, bao gồm cả nhân viên mang quốc tịch nước ngoài của chính Anthropic.

Do không thể xác minh quốc tịch người dùng trên phạm vi toàn cầu trong thời gian ngắn, Anthropic buộc phải vô hiệu hóa cả hai mô hình đối với toàn bộ khách hàng.

Anthropic sau đó phản bác rằng kỹ thuật "jailbreak" được đề cập chỉ là những lỗ hổng đã được biết từ trước, không mang tính phổ quát và cũng tồn tại ở nhiều mô hình AI khác trên thị trường. Công ty cho rằng phản ứng của chính quyền là không tương xứng với mức độ rủi ro thực tế.

Điều khiến vụ việc gây chú ý đặc biệt nằm ở vai trò của Amazon. Đối với nhiều người, Amazon là tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, phần lớn lợi nhuận của doanh nghiệp này thực tế đến từ Amazon Web Services (AWS) - nền tảng điện toán đám mây cung cấp hạ tầng máy chủ cho hàng triệu doanh nghiệp.

Trong kỷ nguyên AI, AWS đóng vai trò cung cấp về hạ tầng số. Tức là thay vì cạnh tranh trực tiếp với những ChatGPT hay Gemini, Amazon chọn cách cung cấp năng lực tính toán cho họ.

Anthropic là một trong những khoản đầu tư vào AI lớn nhất của Amazon, đồng thời là đối tác hạ tầng chiến lược gắn bó sâu nhất với AWS.

Từ năm 2023 đến nay, Amazon đã đầu tư khoảng 8 tỷ USD vào Anthropic, trở thành một trong những cổ đông lớn nhất của startup này. Đổi lại, Anthropic lựa chọn AWS làm đối tác hạ tầng chiến lược để huấn luyện và vận hành các mô hình Claude. Hai bên thậm chí đã ký các thỏa thuận hợp tác dài hạn với giá trị được ước tính lên tới hàng chục tỷ USD.

Nói cách khác, sự phát triển của Claude không chỉ mang lại lợi ích cho Anthropic mà còn trực tiếp tạo doanh thu cho AWS và làm gia tăng giá trị khoản đầu tư của Amazon.

Chính vì vậy, việc Amazon được cho là một trong những đơn vị đầu tiên cảnh báo chính quyền Mỹ về rủi ro của Fable 5 đã tạo nên một nghịch lý hiếm thấy: nhà đầu tư hưởng lợi nhiều nhất từ thành công của Anthropic lại đồng thời góp phần đưa công ty này vào diện bị giám sát đặc biệt.

Tuy nhiên, nhìn từ góc độ khác, hành động của Amazon không hẳn khó hiểu. Với vai trò là nhà cung cấp hạ tầng cho hàng loạt khách hàng chính phủ, quân đội và doanh nghiệp lớn trên toàn cầu, việc chủ động báo cáo một rủi ro an ninh mạng tiềm tàng có thể là lựa chọn an toàn hơn về dài hạn, kể cả khi điều đó gây tác động tiêu cực trong ngắn hạn tới chính công ty mà họ đã đầu tư hàng tỷ USD.

Trong khi đó, David Sacks - cố vấn AI của Tổng thống Mỹ cho biết, chính quyền đã đề nghị CEO Anthropic Dario Amodei khắc phục vấn đề hoặc tự nguyện rút mô hình trước khi ban hành biện pháp kiểm soát xuất khẩu. Theo ông, Washington kỳ vọng các hạn chế sẽ được gỡ bỏ nếu Anthropic xử lý được những lo ngại về an ninh.

Dù tranh cãi đúng sai vẫn chưa ngã ngũ, vụ việc đã phát đi một tín hiệu rõ ràng: Phạm vi kiểm soát công nghệ chiến lược của Mỹ đang mở rộng sang các mô hình AI.

Nếu trước đây Washington chủ yếu hạn chế việc xuất khẩu các thiết bị cụ thể như GPU tiên tiến của Nvidia hay thiết bị sản xuất bán dẫn, thì nay một mô hình AI thương mại cũng có thể bị rút khỏi thị trường toàn cầu chỉ vài ngày sau khi ra mắt vì các lo ngại liên quan đến an ninh quốc gia.

Điều đó cho thấy các mô hình AI ưu việt đang ngày càng được nhìn nhận không chỉ là sản phẩm thương mại, mà là tài sản chiến lược. Và trong thế giới đó, ngay cả một khoản đầu tư trị giá hàng tỷ USD cũng không còn là yếu tố quyết định duy nhất khi lợi ích kinh doanh phải đặt cạnh các ưu tiên về an ninh thông tin quốc gia.