Căng thẳng Mỹ-Iran – Tâm điểm của thị trường dầu mỏ thế giới

Giá dầu thế giới khép lại tuần trước ở mức cao nhất trong gần 6 tháng khi chính quyền Trump đe dọa tấn công quân sự nhằm vào Iran, và diễn biến căng thẳng giữa hai nước sẽ tiếp tục gây ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ ít nhất trong ngắn hạn.

Kết phiên 30/1, giá dầu Brent giao sau giảm nhẹ 0,03% ở mức 70,69 USD/thùng. Giá dầu thô WTI của Mỹ kết thúc ở mức 65,21 USD/thùng, giảm 21 cent hay 0,32%. Đây là các mức giá cao nhất kể từ đầu tháng 8/2025.

Tính cả tuần, giá dầu Brent và WTI tăng lần lượt 7,8% và 7,6%.

Động lực chính đẩy giá dầu tăng là loạt tin tức xung quanh chính quyền Trump gây sức ép đối với chính phủ Iran. Tổng thống Trump được cho là đang cân nhắc các phương án chống Iran, bao gồm cả các cuộc tấn công có mục tiêu, làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung.

Ngày 28/1, trong bài viết đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cho biết Mỹ đã triển khai một lực lượng hải quân hùng hậu hướng đến Iran. Hạm đội này do tàu sân bay USS Abraham Lincoln dẫn đầu, với quy mô lớn hơn cả nhóm tác chiến từng được Mỹ triển khai đến Venezuela.

Ông Trump kêu gọi Tehran nhanh chóng đàm phán một thỏa thuận nhằm loại trừ vũ khí hạt nhân. Ông nhắc lại chiến dịch "Midnight Hammer" (Búa Nửa Đêm), cuộc tấn công các địa điểm hạt nhân của Iran vào tháng 6/2025, đã gây thiệt hại nặng cho Iran và cảnh báo rằng cuộc tấn công sắp tới sẽ tệ hơn nhiều.

Cả Mỹ và Iran gần đây đều thể hiện sự sẵn sàng tham gia đối thoại, nhưng Tehran hôm 30/1 cho biết các cuộc đàm phán không nên đề cập đến khả năng phòng thủ của nước này.

Phil Flynn, nhà phân tích cấp cao của Price Futures Group, nhận định những đợt tăng giá dầu này tạm chững lại trong bối cảnh triển vọng về một thỏa thuận ngừng bắn giữa Nga và Ukraine và kịch bản một cuộc tấn công vào Iran có thể không xảy ra, khi chính quyền Trump để ngỏ khả năng đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.

Ngoài ra, việc đồng đô la Mỹ bật tăng ngày 31/1 từ mức thấp nhất trong bốn năm đã gây áp lực lên giá dầu. Đồng đô la mạnh lên sau khi ông Trump thông báo sẽ chọn cựu Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang Kevin Warsh làm ứng viên cho vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) khi nhiệm kỳ của Jerome Powell kết thúc vào tháng 5.

Trả lời đài RFE/RL, một quan chức Nhà Trắng cho biết ông Trump "hy vọng sẽ không cần phải có bất kỳ hành động nào" nhằm vào Iran nhưng kêu gọi Tehran đạt được thỏa thuận "trước khi quá muộn".

Ông Trump đã "chứng minh bằng Chiến dịch Búa Nửa đêm và Chiến dịch Quyết tâm tuyệt đối rằng ông ấy thực sự nghiêm túc", quan chức này nói. Chiến dịch Quyết tâm tuyệt đối là cuộc đột kích vào Venezuela ngày 3/1 và bắt giữ Tổng thống Maduro.

"Tổng thống có rất nhiều lựa chọn để giải quyết tình hình ở Iran", vị quan chức Nhà Trắng nói thêm.

Ngoài việc triển khai lực lượng quân sự lớn, bao gồm một tàu sân bay và các máy bay ném bom, tới Trung Đông trong những ngày gần đây, ông Trump cũng tăng sức ép kinh tế lên Tehran bằng cách đe dọa áp thuế 25% đối với bất kỳ quốc gia nào giao dịch với Iran và áp đặt các lệnh trừng phạt mới.

Tổng thống Mỹ đã đe dọa tấn công quân sự vào Iran sau khi các cuộc biểu tình trên toàn quốc nổ ra vào cuối tháng 12/2025 và chính quyền Iran mạnh tay trấn áp.

Các chuyên gia cho rằng chính quyền Trump đang tìm cách khai thác điểm yếu chưa từng có của giới giáo sĩ Iran để buộc Tehran phải nhượng bộ nhiều yêu cầu. Cuộc khủng hoảng kinh tế và các cuộc biểu tình trên toàn quốc kéo dài nhiều tuần đang thách thức giới lãnh đạo Iran. Israel cũng đã làm suy yếu khả năng quân sự của các đồng minh của Tehran, bao gồm Hezbollah ở Li-băng, Houthi ở Yemen và Hamas ở Palestine.

"Một số quan chức Mỹ coi thời điểm này là cơ hội để gây áp lực buộc Tehran phải nhượng bộ về giới hạn hạt nhân, hành vi trong khu vực và khả năng tên lửa", Alex Vatanka, Giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông có trụ sở tại Washington, cho biết.

Theo Jason Brodsky, Giám đốc chính sách của tổ chức vận động chính sách United Against Nuclear Iran có trụ sở tại Washington, trong trường hợp Washington và Tehran không đạt được thỏa thuận, ông Trump “rất có khả năng” sẽ ra lệnh tấn công quân sự Iran.

"Điều này cùng mô-típ với các tuyên bố và hành động diễn ra trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025 và việc Mỹ bắt giữ ông Nicolas Maduro ở Venezuela", ông Brodsky bình luận.

Truyền thông Mỹ đưa tin rằng ông Trump đang cân nhắc nhiều phương án quân sự chống lại Iran – từ một chiến dịch không kích kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng đến các cuộc tấn công nhỏ và mang tính biểu tượng nhắm vào lực lượng an ninh Iran. Các phương án phi quân sự có thể bao gồm các biện pháp trừng phạt kinh tế bổ sung.

Các chuyên gia cho rằng bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ chống lại Iran đều tiềm ẩn nhiều rủi ro và có thể kéo cả khu vực vào xung đột. Tehran đã tuyên bố sẽ tấn công các căn cứ của Mỹ ở Vịnh Ba Tư cũng như Israel, một đồng minh chủ chốt của Mỹ.

Bên cạnh diễn biến căng thẳng Mỹ-Iran và diễn biến của đồng đô la Mỹ nêu ở trên, còn một số yếu tố khác tác động đến thị trường dầu mỏ thế giới trong thời gian tới.

Chuyên gia phân tích Tamas Varga của PVM Oil Associate cho biết, sản lượng dầu thô của Mỹ tăng trở lại sau thời gian gián đoạn hoạt động và việc Kazakhstan sắp nối lại sản xuất tại mỏ dầu Tengiz cũng góp phần thay đổi tâm lý thị trường. Với việc giá dầu tăng trong tuần trước, có thể kỳ vọng hoạt động chốt lời trước thềm cuối tuần này.

Trong khi đó, các giai đoạn bảo trì cao điểm đối với hoạt động lọc dầu sơ cấp của Nga trong năm nay dự kiến diễn ra trong tháng này và tháng 9, Reuters đưa tin.

Ở một diễn biến khác, 8 nước thuộc nhóm OPEC+ hôm 1/2 đã nhất trí giữ nguyên sản lượng dầu trong tháng 3.

Một cuộc thăm dò mới đây của Reuters với 32 nhà phân tích cho thấy hầu hết đều dự đoán giá dầu sẽ dao động quanh mức gần 60 USD/thùng trong năm nay do triển vọng dư cung lấn át cho những gián đoạn tiềm tàng từ căng thẳng địa chính trị.