Đâu là 'chìa khoá' để chứng khoán khẳng định vai trò vốn trung, dài hạn?

Thị trường chứng khoán vừa khép lại 9 tháng đầu năm với một bức tranh đa sắc và đầy thử thách. Về mặt chỉ số, VN-Index gần như đi ngang khi chỉ giảm nhẹ chưa đến 1%. Điểm sáng lớn nhất trong giai đoạn này là sự kiện FTSE Russell chính thức nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp và công bố danh sách 27 cổ phiếu đáp ứng đủ điều kiện tham gia từ ngày 21/9.

Tuy nhiên, dưới bề mặt phẳng lặng của chỉ số là sự phân hóa vô cùng sâu sắc. Thống kê chi tiết cho thấy có tới 334 cổ phiếu trên ba sàn, tương đương hơn 21% tổng số mã, đang giao dịch thấp hơn mức đóng cửa của ngày 31/3/2020 là thời điểm thị trường chạm đáy do cú sốc đại dịch COVID-19. Những cái tên điển hình như: KOS, NVL, CII, TTF, HNG, HPX hay YEG phản ánh một thực tế khắc nghiệt của sự phân hóa.

Trường hợp của KOS là minh chứng rõ nhất khi thị giá xuống thấp hơn 15,5% so với đáy COVID-19 do áp lực bán giải chấp cục bộ. Điều này cho thấy rủi ro đòn bẩy kết hợp với thanh khoản yếu vẫn luôn chực chờ. Hay như NVL, cổ phiếu này tiếp tục biến động mạnh ngay trước thềm thực hiện quyền mua trong đợt chào bán gần 800,7 triệu cổ phiếu.

Dù các chính sách hỗ trợ tín dụng cho bất động sản, đặc biệt là nhóm nghỉ dưỡng và khách sạn, đang tạo thêm dư địa tiếp cận vốn mới theo đánh giá của ông Nguyễn Thế Minh (Công ty Chứng khoán An Bình), thị trường lúc này dường như không còn khát "thông tin" mà đang thực sự khát "dòng tiền".

Ông Võ Văn Huy, Giám đốc Khách hàng cao cấp Chứng khoán DNSE, chỉ rõ nghịch lý: Dư nợ margin đang ở mức rất cao, quanh 435.000 tỷ đồng, nhưng phần lớn lực mua này đã được sử dụng để hấp thụ lượng bán ròng từ khối ngoại thời gian qua, thay vì tồn tại dưới dạng sức mua tiềm năng. Trong khi đó, dòng tiền cá nhân, dù tăng tỷ trọng mua từ 24% lên 30% lại quá nhạy cảm với tâm lý thị trường. Dòng tiền nội tổ chức cũng giảm từ 34% xuống 31%.

Theo ông Huy, sức khỏe thực sự của VN-Index chỉ được khẳng định khi độ rộng thị trường cải thiện và thanh khoản HoSE duy trì vững chắc ở mức 18.000 - 20.000 tỷ đồng mỗi phiên trong nhiều tuần.

Đứng trước bài toán chuyển hóa mốc nâng hạng thành động lực thực chất để thu hút vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026, cơ quan quản lý đã có những động thái quyết liệt. Tại họp báo Chính phủ thường kỳ diễn ra vừa qua, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã vạch ra 4 nhóm giải pháp chiến lược bám sát định hướng của Thủ tướng Chính phủ.

Thứ nhất, khẩn trương hoàn thiện thể chế. Trọng tâm là Bộ Tài chính sẽ trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán ngay trong kỳ họp tháng 10/2026. Luật mới sẽ đưa các quy định kiểm soát ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số vào thực tiễn theo xu hướng toàn cầu, đồng thời cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính, tạo hành lang pháp lý thông thoáng nhất.

Thứ hai, khơi thông nguồn cung và đa dạng hóa hàng hóa. Cơ quan quản lý đang ráo riết triển khai các quy định gắn IPO với niêm yết, thúc đẩy các doanh nghiệp quy mô lớn, doanh nghiệp FDI lên sàn. Đặc biệt, việc kiến nghị Quốc hội sửa Luật Đầu tư nhằm làm rõ tỷ lệ sở hữu nhà đầu tư nước ngoài, cùng với ưu tiên phát hành trái phiếu xanh, chứng khoán phái sinh, sẽ tạo ra nguồn hàng chất lượng cao.

Thứ ba, kích cầu đầu tư bài bản. Bộ Tài chính đang phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước để rà soát, dọn đường cho vốn ngoại dễ dàng tiếp cận thị trường. Song song đó là một đề án quy mô nhằm đào tạo, phổ cập kiến thức cho nhà đầu tư cá nhân, kết hợp với việc gia tăng cơ cấu nhà đầu tư tổ chức nhằm tạo bệ đỡ bền vững cho chỉ số.

Thứ tư, hiện đại hóa công tác quản lý và giám sát. Việc đảm bảo tính minh bạch, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm các vi phạm là điều kiện tiên quyết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mọi chủ thể trên một sân chơi chuẩn quốc tế.

Tựu chung lại, dấu mốc nâng hạng mới chỉ là điểm khởi đầu. Sự đồng bộ, quyết liệt trong cải cách thể chế của cơ quan quản lý kết hợp với sức mạnh nội tại của doanh nghiệp sẽ là chìa khóa vàng. Khi nút thắt dòng tiền được cởi bỏ, chứng khoán Việt Nam sẽ tự tin khẳng định vai trò là huyết mạch cung ứng vốn trung và dài hạn, góp phần hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng vĩ mô hai con số trong giai đoạn sắp tới.