Dòng tiền mã hóa Việt Nam đang đổi hướng

Thị trường tiền mã hóa toàn cầu điều chỉnh mạnh nhưng hoạt động trên chuỗi khối không giảm tương ứng. Theo báo cáo 2026 Global Crypto Adoption Index công bố ngày 23/9 của Chainalysis, vốn hóa có thời điểm giảm 50%, tương đương 2.100 tỷ USD, trong khi giá trị hoạt động trên chuỗi chỉ giảm 1,6%, từ 9.500 tỷ xuống 9.400 tỷ USD trong hai kỳ 12 tháng kết thúc vào tháng 6/2025 và tháng 6/2026.

Diễn biến trái chiều cho thấy tài sản mã hóa không chỉ phục vụ đầu cơ giá.

Trong báo cáo khu vực công bố ngày 30/9, Chainalysis ước tính giá trị hoạt động tài sản mã hóa tại Việt Nam đạt 122,2 tỷ USD từ ngày 1/7/2025 đến 30/6/2026, đứng thứ tư khu vực Trung và Nam Á, Đông Nam Á và châu Đại Dương; sau Singapore (284,1 tỷ USD), Australia (173,1 tỷ USD) và Ấn Độ (135 tỷ USD).

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô. Chỉ số hoạt động phục vụ nhu cầu sử dụng (Utility Index) tại Việt Nam tăng 127% so với kỳ trước, trong khi chỉ số hoạt động tài chính (Financial Index) giảm 5%. Theo Chainalysis, nhóm đầu phản ánh chuyển tài sản trực tiếp và xuyên biên giới, nhóm sau phản ánh hoạt động tài chính qua các nền tảng.

Đáng chú ý, hoạt động stablecoin xuyên biên giới tại Việt Nam đạt khoảng 10,5 tỷ USD, gấp 1,5 lần mức 6,9 tỷ USD trong nước. Stablecoin là tài sản mã hóa được thiết kế để ổn định giá theo tài sản tham chiếu, thường là USD.

Việt Nam, Thái Lan và Philippines ghi nhận 5,4 triệu lượt chuyển tài sản trực tiếp giá trị dưới 10.000 USD, chiếm 14,4% toàn cầu. Hơn 80% lượt chuyển nội địa thuộc nhóm này dưới 1.000 USD, bình quân 618 USD.

Chainalysis dẫn lời bà Nicole Nguyen, đồng sáng lập APAC DAO cho biết, một bộ phận người Việt giữ stablecoin như phương tiện tích trữ giá trị gắn với USD. Lao động tự do và người làm việc xuyên biên giới cũng thúc đẩy giao dịch trực tiếp.

Dù vậy, Chainalysis ước tính 69,8 tỷ USD tài sản từ Việt Nam chảy vào các sàn giao dịch tập trung. Nhu cầu sử dụng mới chưa thay thế hoàn toàn hoạt động đầu tư, đầu cơ.

Trong nước, doanh nghiệp đang chuẩn bị hạ tầng cho giai đoạn thí điểm. Nghị quyết 05/2025/NQ-CP quy định đơn vị tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa phải có vốn điều lệ đã góp tối thiểu 10.000 tỷ đồng cùng các điều kiện về cổ đông, công nghệ và kiểm soát rủi ro.

Trong nhóm ứng viên, CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), thuộc hệ sinh thái VPBank, có những bước đi cụ thể. Tháng 4/2026, CAEX công bố OKX Ventures và HashKey Capital ký thỏa thuận đầu tư, hợp tác cùng các cổ đông sáng lập VPBankS và LynkiD. Thỏa thuận hướng tới phát triển công nghệ, bảo mật và thanh khoản.

Tại ĐHĐCĐ VPBank năm 2026, Tổng Giám đốc Nguyễn Đức Vinh cho biết CAEX đã góp đủ 10.000 tỷ đồng và hoàn tất kiểm toán vốn góp, nhưng chưa được cấp phép giao dịch.

CAEX kiểm thử nền tảng từ ngày 6/9, gia hạn đến hết 25/9, giới hạn trong nhân viên và đối tác được lựa chọn. Trên website, CAEX vẫn xác nhận đang xin cấp phép, chưa mở giao dịch chính thức.

CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Techcom (TCEX), có vốn góp của TCBS, ngày 5/5 công bố đã được Bộ Tài chính xác nhận một số nhóm tài liệu hồ sơ đầy đủ, hợp lệ, đồng thời yêu cầu bổ sung phần còn lại. Đây chưa phải quyết định cấp phép.

Ở nhóm công ty chứng khoán niêm yết, Chứng khoán VIX tham gia thành lập CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa VIX (VIXEX), vốn điều lệ ban đầu 1.000 tỷ đồng. VIX sở hữu 15% vốn, FTG Việt Nam 64,5% và Công ty 3C 20,5%.

VIX dự kiến dùng 1.000 tỷ đồng từ đợt chào bán cổ phiếu để góp thêm vào VIXEX.

CTCP Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Sacom (SCEX), tiền thân là LPEX, nâng vốn điều lệ từ 360 tỷ lên 5.000 tỷ đồng trong tháng 8/2026, tương đương gần 14 lần.

Doanh nghiệp đồng thời phát triển nền tảng SCEX Simulator phục vụ chương trình phổ cập kiến thức tài sản số, cho phép giao dịch bằng vốn mô phỏng chứ không phải tiền thật.

Ngoài lĩnh vực tài chính, Sun Group nắm 64% tại CTCP Tài sản số Việt Nam thành lập tháng 1/2026, vốn điều lệ ban đầu 1.000 tỷ đồng.

Theo Nghị quyết 05, nhà đầu tư trong nước đang sở hữu tài sản mã hóa được mở tài khoản tại tổ chức do Bộ Tài chính cấp phép để lưu ký, mua bán trong phạm vi quy định. Sau sáu tháng kể từ khi tổ chức đầu tiên được cấp phép, giao dịch ngoài hệ thống được cấp phép có thể bị xử lý tùy tính chất, mức độ vi phạm.

Tuy nhiên, cuộc đua xây dựng sàn giao dịch mới chỉ là bước đầu. Một câu hỏi khác là những tài sản nào có thể được phát hành, giao dịch trên các nền tảng này.

Trong bài viết mới đây, bà Nguyễn Hương Dịu Ngân, cộng sự Viện Tony Blair Việt Nam, đề xuất ba hướng phát triển gồm mã hóa tài trợ thương mại, nông sản và trái phiếu hạ tầng xanh. Đáng chú ý, mô hình Agrotoken tại Argentina cho phép mã hóa ngũ cốc dựa trên lượng hàng thực tế được xác minh tại kho, từ đó hỗ trợ người sản xuất tiếp cận tín dụng.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP giới hạn tài sản cơ sở và đối tượng tham gia các đợt phát hành mới. Vì thế, bên cạnh bài toán thu hút nhà đầu tư, các sàn trong nước còn phải xây dựng danh mục sản phẩm phù hợp pháp luật, có tài sản cơ sở và quyền lợi của người sở hữu được xác định rõ ràng.

Khi các sàn tài sản mã hóa trong nước đang chạy đua huy động hàng nghìn tỷ đồng và hoàn thiện công nghệ, thách thức không chỉ nằm ở việc được cấp phép. Quan trọng hơn là tìm được sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường trong giới hạn pháp lý, qua đó biến dòng tài sản mã hóa đang lưu chuyển thành hoạt động kinh doanh có tổ chức.