Gỡ vướng thuế giá trị gia tăng cho xuất khẩu

Làm rõ trách nhiệm, giảm rủi ro

Góp ý dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 181/2025/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng của Bộ Tài chính, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá các sửa đổi sẽ khuyến khích chế biến sâu, nâng giá trị sản phẩm trong nước và hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu.

Để chính sách phát huy hiệu quả khi thi hành, VCCI đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp. Dự thảo quy định hiệu lực từ ngày ký nhưng chưa có điều khoản chuyển tiếp.

Từ ngày 20/6/2026, khi Nghị định số 144/2026/NĐ-CP có hiệu lực, doanh nghiệp phát sinh hóa đơn, tờ khai và hàng tồn kho theo diện sản phẩm thuộc Phụ lục II. Phụ lục dự thảo yêu cầu tra cứu mã hàng theo danh mục và biểu thuế có hiệu lực khi phát sinh tờ khai. Hàng mở tờ khai trước ngày nghị định mới có hiệu lực vẫn áp dụng phụ lục cũ.

Theo VCCI, nếu thiếu quy định chuyển tiếp, cơ quan thuế và hải quan địa phương có thể xử lý khác nhau về điều chỉnh hóa đơn, kỳ khai bổ sung, xử phạt và tiền chậm nộp, làm tăng chi phí tuân thủ, rủi ro tranh chấp.

Để xử lý, VCCI kiến nghị hàng hóa thuộc các mã hàng được đưa ra khỏi Phụ lục II, có thời điểm xác định thuế từ ngày 20/6/2026 đến trước ngày nghị định mới có hiệu lực, được hưởng thuế suất 0% nếu đáp ứng điều kiện quy định. Doanh nghiệp được điều chỉnh hóa đơn, khai bổ sung, không bị xử phạt, không bị tính tiền chậm nộp đối với số thuế chênh lệch do điều chỉnh. Bộ Tài chính được đề nghị hướng dẫn điều chỉnh hóa đơn, khai bổ sung và giải quyết hồ sơ hoàn thuế trong 15 ngày kể từ ngày nghị định có hiệu lực.

Với hàng bán vào khu phi thuế quan, trách nhiệm các bên cần được làm rõ. Hàng hóa phải được tiêu dùng trong khu phi thuế quan, phục vụ trực tiếp cho hoạt động sản xuất xuất khẩu. Hồ sơ hiện gồm hợp đồng, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt và tờ khai hải quan, nhưng chưa xác định tài liệu chứng minh mục đích sử dụng.

Khó khăn là bên bán không kiểm soát được việc sử dụng hàng của bên mua. Theo phản ánh của doanh nghiệp, đã có doanh nghiệp chế xuất bán lại một phần hàng vào nội địa, khiến bên bán có nguy cơ bị truy thu, xử phạt. Rủi ro này khiến doanh nghiệp ngần ngại ký hợp đồng dài hạn với khách hàng tại đây.

VCCI đề nghị bên mua có văn bản cam kết về mục đích sử dụng, đồng thời bổ sung quy định: “Cơ sở kinh doanh bán hàng hóa có đủ hồ sơ theo quy định tại khoản này không bị truy thu thuế, xử phạt do việc sử dụng hàng hóa không đúng mục đích của bên mua.”

Theo đề xuất, tổ chức trong khu phi thuế quan chịu trách nhiệm về cam kết, kê khai và nộp thuế khi sử dụng hàng sai mục đích.

Gỡ vướng cho dịch vụ số

Ở lĩnh vực dịch vụ số, VCCI đề nghị áp dụng thuế suất 0% cho dịch vụ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và sản phẩm, dịch vụ trí tuệ nhân tạo cung cấp cho khách hàng nước ngoài.

Theo VCCI, dịch vụ trung tâm dữ liệu và điện toán đám mây được xác định là dịch vụ viễn thông, nên thuộc trường hợp không áp dụng thuế suất 0% theo Nghị định số 181/2025/NĐ-CP, dù có bản chất dịch vụ xuất khẩu.

Khách hàng nước ngoài thông thường không khấu trừ được thuế giá trị gia tăng của Việt Nam, theo VCCI điều này khiến khoản thuế 10% trở thành chi phí, đẩy giá dịch vụ cao hơn khoảng 10% so với nhà cung cấp trong khu vực,

Trong khi đó, với sản phẩm, dịch vụ trí tuệ nhân tạo, khó khăn nằm ở hồ sơ chứng minh tiêu dùng ngoài Việt Nam. Các dịch vụ suy luận, huấn luyện và tinh chỉnh mô hình cung cấp cho bên nước ngoài chưa có quy định cụ thể về hồ sơ này, trong khi sản phẩm nội dung thông tin số có cùng phương thức cung cấp qua mạng đã được quy định.

VCCI nhận định: “Do thiếu căn cứ thống nhất, doanh nghiệp và cơ quan thuế khó xác định điều kiện áp dụng, dẫn đến nguy cơ mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.”

Ảnh hưởng của chính sách thuế còn thể hiện ở quyết định đặt hạ tầng tính toán giai đoạn 2027-2030. Theo phản ánh của doanh nghiệp trong văn bản góp ý, nếu tự chịu thuế 10% để giữ giá, lợi nhuận trước thuế của dự án ước giảm khoảng 40–45%, đủ để thay đổi quyết định địa điểm đầu tư.

Để tháo gỡ, VCCI đề nghị sửa quy định loại trừ, cho phép dịch vụ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây cung cấp cho khách hàng nước ngoài, tiêu dùng ngoài Việt Nam được hưởng thuế suất 0%. Đề xuất không mở rộng sang các dịch vụ viễn thông khác. Với sản phẩm, dịch vụ trí tuệ nhân tạo, VCCI đề nghị bổ sung hồ sơ chứng minh tiêu dùng ngoài Việt Nam, gồm thông tin về địa chỉ thanh toán, địa chỉ trụ sở, địa chỉ IP hoặc thông tin tương tự của khách hàng.

Qua các kiến nghị, VCCI mong muốn việc áp dụng thuế suất 0% được thông suốt hơn, từ xử lý giao dịch chuyển tiếp, xác định trách nhiệm của bên mua, bên bán đến hoàn thiện hồ sơ cho dịch vụ số. Những điều chỉnh này hướng tới giảm vướng mắc khi thực thi, giúp chính sách hỗ trợ dòng tiền và nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu phát huy hiệu quả.