IPO SpaceX mở đường cho OpenAI và Anthropic, hay báo hiệu một bong bóng mới?

Cổ phiếu SpaceX tăng 19% trong phiên giao dịch đầu tiên ngày 12/6, đưa vốn hóa công ty lên khoảng 2.100 tỷ USD, cho thấy mức độ hưng phấn của nhà đầu tư và khả năng của thị trường Mỹ hấp thụ một thương vụ IPO quy mô rất lớn.

Với việc cả OpenAI và Anthropic đều đã nộp hồ sơ IPO bảo mật lên Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ (SEC), diễn biến của SpaceX trong những tháng tới có thể ảnh hưởng đến thời điểm niêm yết, quy mô chào bán và mức định giá mà hai công ty AI này theo đuổi.

Anthropic ngày 1/6 xác nhận đã nộp hồ sơ IPO bảo mật tại Mỹ, đi trước OpenAI trong cuộc đua tiếp cận thị trường vốn công khai. Công ty đứng sau Claude và Claude Code chưa tiết lộ số cổ phiếu dự kiến phát hành, lượng vốn muốn huy động hay lịch trình niêm yết.

Việc nộp hồ sơ bảo mật cho phép Anthropic làm việc với SEC và hoàn thiện bản cáo bạch trước khi phải công khai các thông tin tài chính. Đây mới là bước chuẩn bị và không đồng nghĩa công ty chắc chắn sẽ lên sàn trong một thời hạn cụ thể.

Động thái này diễn ra sau khi Anthropic huy động 65 tỷ USD trong một vòng gọi vốn cuối tháng 5, đưa định giá hậu đầu tư lên 965 tỷ USD. Nếu mức giá này được duy trì khi IPO, Anthropic sẽ gia nhập nhóm doanh nghiệp có giá trị lớn nhất tại thị trường chứng khoán Mỹ.

Việc đi trước có thể giúp Anthropic tiếp cận nhà đầu tư khi nhu cầu đối với cổ phiếu AI còn mạnh. Tuy nhiên, công ty cũng sẽ phải công khai rõ hơn doanh thu, chi phí điện toán, dòng tiền và khả năng sinh lời của một nhà phát triển mô hình AI quy mô lớn.

Một tuần sau, OpenAI cũng xác nhận đã nộp hồ sơ IPO bảo mật. Nhà phát triển ChatGPT cho biết chưa quyết định thời điểm niêm yết và không công bố quy mô hay các điều khoản dự kiến của đợt chào bán.

Theo Reuters, OpenAI từng xem xét một thương vụ có thể định giá công ty khoảng 1.000 tỷ USD và huy động ít nhất 60 tỷ USD. Đây mới là phương án ban đầu và có thể thay đổi tùy điều kiện thị trường.

OpenAI có lợi thế về mức độ nhận diện nhờ sự phổ biến của ChatGPT. Nhưng khi trở thành công ty đại chúng, doanh nghiệp sẽ phải giải trình rõ hơn về chi phí phát triển mô hình, thuê năng lực điện toán, đầu tư trung tâm dữ liệu và lộ trình chuyển tăng trưởng doanh thu thành lợi nhuận.

Đối với cả OpenAI và Anthropic, nhà đầu tư không chỉ đánh giá tốc độ tăng doanh thu mà còn quan tâm đến lượng vốn cần thiết để duy trì năng lực tính toán, khả năng đổi mới sản phẩm, mức độ phụ thuộc vào các đối tác hạ tầng và sức cạnh tranh với Microsoft, Alphabet, Amazon hay Meta.

Phiên chào sàn của SpaceX diễn ra tương đối suôn sẻ dù quy mô giao dịch rất lớn. Các ngân hàng, sàn giao dịch và hệ thống thanh toán xử lý lượng lệnh lớn mà không gặp sự cố đáng kể, qua đó phần nào giảm lo ngại về khả năng vận hành và hấp thụ vốn của thị trường đối với những đợt chào bán trị giá hàng chục tỷ USD.

Đây là tín hiệu thuận lợi đối với các ngân hàng đang chuẩn bị kế hoạch niêm yết của OpenAI và Anthropic, đồng thời có thể tạo thêm động lực cho thị trường IPO Mỹ. Goldman Sachs dự báo lượng vốn huy động qua IPO tại Mỹ có thể tăng gấp bốn lần, lên mức kỷ lục 160 tỷ USD trong năm 2026, với khoảng 120 doanh nghiệp lên sàn.

SpaceX cũng cho thấy nhà đầu tư vẫn sẵn sàng chấp nhận mức định giá cao đối với những doanh nghiệp được kỳ vọng giữ vai trò quan trọng trong các lĩnh vực công nghệ mới. Dù chưa có lợi nhuận, công ty đạt vốn hóa hơn 2.000 tỷ USD sau phiên đầu tiên, tương đương hơn 100 lần doanh thu năm 2025.

Điều này có thể hỗ trợ tâm lý đối với OpenAI và Anthropic, hai công ty tăng trưởng nhanh nhưng phải chi tiêu lớn cho chip, trung tâm dữ liệu và nghiên cứu. Tuy nhiên, phản ứng của thị trường với SpaceX không bảo đảm hai doanh nghiệp AI sẽ được định giá tương tự.

SpaceX có mô hình kinh doanh tương đối đa dạng, từ dịch vụ phóng tên lửa đến mạng internet vệ tinh Starlink. Trong khi đó, triển vọng của OpenAI và Anthropic phụ thuộc trực tiếp hơn vào nhu cầu đối với AI tạo sinh, tốc độ thương mại hóa sản phẩm và chi phí duy trì năng lực điện toán. Nhà đầu tư vì thế có thể áp dụng tiêu chuẩn định giá khác nhau đối với từng doanh nghiệp.

Thành công của SpaceX cũng có thể làm gia tăng cạnh tranh vốn. SpaceX, OpenAI và Anthropic đều có quy mô lớn và cùng hướng tới nhóm nhà đầu tư quan tâm đến công nghệ, AI và tăng trưởng dài hạn.

Do các quỹ thường giới hạn tỷ trọng cổ phiếu công nghệ hoặc cổ phiếu tăng trưởng trong danh mục, việc mua OpenAI hay Anthropic có thể đi kèm với việc giảm tỷ trọng tại SpaceX hoặc các cổ phiếu đang niêm yết như Nvidia, Microsoft, Amazon và Alphabet.

Thứ tự lên sàn cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả chào bán. Doanh nghiệp đi trước thường tận dụng tốt hơn sự chú ý và nguồn vốn của thị trường, trong khi các thương vụ sau có thể đối mặt với tình trạng một phần nguồn tiền đã được phân bổ cho những IPO trước đó.

Nếu SpaceX duy trì được mức định giá cao và công bố kết quả kinh doanh phù hợp với kỳ vọng, niềm tin đối với các đợt IPO công nghệ tiếp theo có thể được củng cố. Ngược lại, nếu cổ phiếu giảm mạnh sau giai đoạn hưng phấn ban đầu, OpenAI và Anthropic có thể phải điều chỉnh mức định giá hoặc lùi thời điểm niêm yết.

Một làn sóng IPO mới sẽ đưa thêm các doanh nghiệp tăng trưởng cao vào thị trường công khai và mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, các thương vụ quy mô lớn cũng có thể hút sự chú ý và nguồn vốn khỏi những đợt chào bán nhỏ hơn, buộc các doanh nghiệp ít nổi tiếng phải giảm quy mô, điều chỉnh giá hoặc trì hoãn kế hoạch.

Sự xuất hiện của nhiều IPO lớn không đồng nghĩa thị trường chắc chắn đang hình thành bong bóng. Quy mô thị trường chứng khoán Mỹ hiện lớn hơn đáng kể so với các chu kỳ trước, trong khi tổng vốn huy động dự kiến vẫn chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng vốn hóa.

Dù vậy, mức định giá cao của những doanh nghiệp chưa có lợi nhuận ổn định vẫn là yếu tố cần theo dõi. SpaceX đạt doanh thu khoảng 18,7 tỷ USD năm 2025 nhưng được định giá hơn 2.000 tỷ USD sau phiên chào sàn. Hệ số giá trên doanh thu theo đó tăng từ khoảng 105 lần tại giá IPO lên hơn 120 lần.

Jeff Sommer, cây bút phụ trách chuyên mục thị trường và tài chính Strategies của The New York Times, nhận định các IPO nghìn tỷ USD xuất hiện trong bối cảnh cổ phiếu công nghệ thuộc S&P 500 đang được định giá cao. Theo ông, điều này phản ánh mức độ hưng phấn lớn đối với AI, dù rất khó xác định chính xác thời điểm thị trường đạt đỉnh.

Diễn biến hậu IPO của SpaceX, cùng phản ứng của nhà đầu tư đối với OpenAI và Anthropic, sẽ cung cấp thêm chỉ dấu về sức bền của nhu cầu đối với các cổ phiếu công nghệ được định giá cao.

Trong tương lai, định giá của các doanh nghiệp này sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào tăng trưởng doanh thu, khả năng kiểm soát chi phí và lộ trình lợi nhuận. Nếu kết quả kinh doanh không đáp ứng kỳ vọng, cổ phiếu có thể chịu áp lực khi tâm lý thị trường thay đổi hoặc lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng tăng lên.