Ngành năng lượng Trung Đông bị cuốn vào xung đột, nguy cơ đẩy lạm phát 'bốc đầu'

Để trả đũa các cuộc tấn công của Israel và Mỹ cuối tuần trước, khiến Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, Iran đã phóng tên lửa vào các đồng minh của Mỹ trên khắp Vùng Vịnh, bao gồm Qatar và Ả Rập Xê Út – vốn là những nước sản xuất năng lượng lớn trên toàn cầu.

Một cuộc tấn công vào Ả Rập Xê Út vào sáng sớm 2/3 đã gây ra hỏa hoạn và buộc tập đoàn dầu khí quốc doanh Saudi Aramco ngừng hoạt động một nhà máy lọc dầu trong khu phức hợp dầu khí Ras Tanura, nơi có một cơ sở xuất khẩu dầu ngoài khơi lớn.

Chính phủ Ả Rập Xê Út cho biết họ đã đánh chặn hai máy bay không người lái khi chúng được lập trình tấn công nhà máy lọc dầu Ras Tanura. Hiện chưa rõ mức độ thiệt hại và nguồn cung cấp dầu mỏ không bị ảnh hưởng, nhưng sự cố này đã dẫn đến việc ngừng hoạt động một số tổ máy tại nhà máy lọc dầu.

Các cuộc tấn công đánh dấu một bước ngoặt nguy hiểm trong cuộc xung đột. Ả Rập Xê Út trước đó đã kiềm chế để ngăn chặn một cuộc chiến tranh lan rộng hơn, bao gồm cả việc từ chối không phận của mình đối với máy bay chiến đấu của Mỹ. Các cuộc tấn công từ Iran đối với ngành kinh tế cốt lõi có thể buộc Ả Rập Xê Út trả đũa bằng quân sự trực tiếp.

Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman đã coi các cuộc tấn công vào các cơ sở dầu khí của nước này là lằn ranh đỏ. Vụ tấn công vào các cơ sở năng lượng của vương quốc này diễn ra trong bối cảnh áp lực ngân sách ngày càng gia tăng và đe dọa làm chậm lại kế hoạch đầu tư hàng nghìn tỷ đô la của thái tử nhằm đa dạng hóa nền kinh tế khỏi dầu mỏ.

Hiện chưa rõ liệu Ả Rập Xê Út có trực tiếp trả đũa Tehran hay không. Một số người trong nội bộ của thái tử tin rằng vương quốc nên duy trì chính sách trung lập, WSJ dẫn lời các quan chức cho hay. Nước này vẫn chưa quyết định có dỡ bỏ các hạn chế đối với việc Mỹ sử dụng không phận của mình để tấn công Iran hay không.

“Iran đang cố tình nhắm vào các trung tâm kinh tế trọng yếu của các quốc gia Vùng Vịnh, nền tảng thịnh vượng của họ, và điều này có thể ngày càng trở nên nghiêm trọng”, Andreas Krieg, giảng viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu An ninh thuộc Đại học King’s College London, bình luận.

Krieg nhận định Ả Rập Xê Út "cần thiết lập lại mức độ răn đe đáng tin cậy để giảm nguy cơ bị tấn công thêm vào các cơ sở dầu mỏ của mình".

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu dầu mỏ Trung Đông qua Eo biển Hormuz gần như bị đình trệ sau khi các lực lượng của Iran tấn công các tàu chở dầu đi qua.

Bốn tàu chở dầu đã bị tấn công hôm 1/3, theo một cơ quan giám sát của Hải quân Anh cho biết, trong đó có một tàu chở nhiên liệu động cơ do Saudi Aramco thuê.

Chỉ có 3 tàu chở dầu từ các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư đi qua tuyến đường thủy chiến lược này hôm Chủ nhật, theo công ty tư vấn năng lượng Kpler. Điều đó dẫn đến sự sụt giảm mạnh xuất khẩu từ 22 triệu thùng mỗi ngày xuống còn 2,8 triệu thùng mỗi ngày. Khoảng 706 tàu chở dầu không phải của Iran hiện đang neo đậu bên ngoài eo biển và không thể đi qua, Kpler cho biết.

Trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã cấm các tàu đi qua eo biển này.

Qatar vừa thông báo nước này đã ngừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) sau khi bị drone của Iran gây hại hai cơ sở chủ chốt trong bối cảnh Tehran mở rộng các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng.

Qatar cung cấp khoảng 20% lượng LNG trên thế giới, thông qua Eo biển Hormuz.

Qatar đang trong quá trình tăng gần gấp đôi năng lực xuất khẩu LNG vào năm 2030, đưa nước này trở thành nguồn cung cấp LNG lớn thứ hai thế giới, sau Mỹ.

Trung Quốc có khả năng bị ảnh hưởng do là một nước tiêu thụ lượng lớn LNG của Qatar.

Bộ Quốc phòng Qatar trước đó cho biết hai máy bay không người lái được phóng từ Iran đã tấn công các cơ sở năng lượng của nước này, dù không có thương vong được ghi nhận. QatarEnergy, công ty năng lượng thuộc sở hữu nhà nước, cho biết cuộc tấn công đã nhắm vào các cơ sở của họ tại hai khu công nghiệp Ras Laffan và Mesaieed.

Sau tin này, giá khí đốt tự nhiên giao sau của châu Âu tăng vọt. Giá khí đốt tự nhiên của Anh tăng khoảng 50%, trong khi giá tương lai của Hà Lan tăng hơn 45%. Cổ phiếu của các nhà xuất khẩu LNG của Mỹ là Cheniere Energy và Venture Global đã tăng lần lượt khoảng 6% và hơn 14%.

Giá dầu đã tăng mạnh vào đầu phiên 2/3 sau các cuộc tấn công hiệp đồng của Mỹ và Israel vào Iran. Nếu duy trì đà tăng này, giá dầu có thể đẩy lạm phát tăng trên toàn cầu và tác động đến chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn.

Ngân hàng UOB (Singapore) khuyến nghị nhà đầu tư cần theo dõi sát khả năng giá năng lượng tăng cao lan truyền sang lạm phát, làm gia tăng rủi ro lạm phát tại Mỹ.

Cụ thể, tại cuộc họp của Ủy ban Thị trường mở của Fed (FOMC) sắp tới, thị trường sẽ đặt câu hỏi về mức độ tác động của giá năng lượng lên triển vọng lạm phát của Mỹ.

Một chỉ báo quan trọng về rủi ro lạm phát lan truyền tại Mỹ là giá xăng trong nước. Đây là thước đo then chốt được các nhà đầu tư, bao gồm cả Nhà Trắng theo dõi rất sát. Chỉ báo này sẽ đặc biệt nhạy cảm trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ nếu giá xăng tăng vượt mức 4 USD/gallon và tiến trở lại vùng 5 USD/gallon.