Người Việt có sẵn sàng đổi vàng lấy nhà?

Vàng từ lâu đã giữ vị trí đặc biệt trong đời sống kinh tế của người Việt. Không chỉ là tài sản tích lũy, vàng còn gắn với nhiều cột mốc quan trọng như cưới hỏi, mừng thọ hay các dịp cầu may đầu năm. Với nhiều gia đình, sở hữu vàng đồng nghĩa với việc bảo toàn thành quả lao động trước những biến động của nền kinh tế.

Chính tâm lý đó đã hình thành thói quen "có tiền dư là mua vàng". Dù giá vàng có thể biến động trong ngắn hạn, lịch sử cho thấy kim loại quý này vẫn duy trì xu hướng tăng giá trong dài hạn, qua đó củng cố vai trò là tài sản tích sản của nhiều thế hệ người Việt.

Tuy nhiên, việc nắm giữ vàng lâu dài cũng khiến một lượng tài sản rất lớn nằm yên trong dân cư thay vì được đưa vào các hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là nguồn lực tài chính đáng kể nhưng chưa được khai thác hiệu quả cho nền kinh tế.

Thực tế, câu chuyện huy động vàng trong dân không phải vấn đề mới. Nhiều quốc gia đã tìm cách biến nguồn tài sản này thành dòng vốn phục vụ tăng trưởng kinh tế. Song kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là bài toán không dễ giải bởi người dân chỉ sẵn sàng từ bỏ việc nắm giữ vàng khi tin rằng tài sản thay thế vừa an toàn vừa có khả năng sinh lời hấp dẫn.

Tại Việt Nam, trước năm 2012, các ngân hàng thương mại từng được phép huy động và cho vay vàng. Mô hình này ban đầu góp phần tăng thanh khoản cho thị trường nhưng cũng bộc lộ nhiều rủi ro khi giá vàng biến động mạnh. Không ít tổ chức tín dụng rơi vào tình trạng mất cân đối trạng thái vàng, buộc phải mua lại vàng với giá cao để tất toán, tạo áp lực lên thị trường ngoại hối và tỷ giá.

Bài học tương tự cũng xuất hiện tại Ấn Độ - quốc gia có truyền thống tích trữ vàng không kém Việt Nam. Năm 2015, Chính phủ nước này triển khai Chương trình Tiền tệ hóa Vàng (Gold Monetization Scheme) và phát hành Trái phiếu Vàng Chính phủ (Sovereign Gold Bonds) nhằm giảm nhu cầu nắm giữ vàng vật chất.

Dù được kỳ vọng lớn, kết quả thực tế lại khá khiêm tốn. Lượng vàng huy động được không đạt mục tiêu trong khi giá vàng tăng mạnh khiến chi phí duy trì chương trình ngày càng lớn. Đến năm 2024, Ấn Độ đã dừng phát hành trái phiếu vàng mới và ngừng tiếp nhận vàng gửi vào chương trình tiền tệ hóa. Kinh nghiệm này cho thấy việc huy động vàng chỉ thành công khi cơ chế vận hành đủ hấp dẫn và bền vững trong dài hạn.

Khi câu chuyện huy động vàng trong dân được nhắc lại tại Việt Nam, phần lớn chuyên gia đều đồng tình về mặt chủ trương nhưng đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải tránh lặp lại những rủi ro trong quá khứ.

Nhiều giải pháp đã được đề xuất như phát triển các sản phẩm tài chính gắn với vàng, phát hành chứng chỉ vàng, xây dựng quỹ đầu tư vàng hoặc thành lập sở giao dịch vàng quốc gia nhằm tăng tính minh bạch và thanh khoản cho thị trường.

Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Ngô Thành Huấn, Tổng Giám đốc Công ty FIDT cho rằng bên cạnh thói quen tích lũy, cần nhìn nhận mức độ phát triển của các kênh đầu tư và quản lý tài sản tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Khi người dân chưa có nhiều lựa chọn đầu tư dài hạn đủ đơn giản, minh bạch và đáng tin cậy, vàng vẫn là nơi trú ẩn quen thuộc của dòng tiền.

Theo ông Huấn, người dân chỉ đưa vàng ra khỏi két sắt khi tin rằng những lựa chọn thay thế có khả năng bảo toàn và gia tăng giá trị tài sản tốt hơn việc tiếp tục nắm giữ vàng. "Vàng không hoàn toàn cạnh tranh với tiền gửi ngân hàng, cổ phiếu hay trái phiếu. Vàng phần nhiều cạnh tranh với niềm tin."

Theo vị chuyên gia, khi người dân chưa thực sự yên tâm về triển vọng kinh tế, sức mua của đồng tiền hay hiệu quả của các kênh đầu tư khác, vàng sẽ tiếp tục là lựa chọn phòng vệ tự nhiên. Vì vậy, huy động vàng trong dân không đơn thuần là bài toán tài chính mà còn là bài toán tạo dựng niềm tin và phát triển thị trường vốn.

Để giải quyết vấn đề này, ông Huấn đề xuất ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và củng cố niềm tin vào đồng Việt Nam.

Thứ hai, phát triển các sản phẩm tài chính đủ hấp dẫn, minh bạch và dễ tiếp cận để người dân có thêm lựa chọn tích lũy dài hạn. Song song với đó là nâng cao hiểu biết tài chính để người dân hiểu rõ bản chất sản phẩm và tự tin tham gia.

Thứ ba, nghiên cứu các cơ chế tài chính hiện đại cho phép vàng tham gia vào hệ thống tài chính trong khi người dân vẫn giữ được quyền sở hữu và sự an tâm. Mục tiêu không nhất thiết là chuyển đổi toàn bộ vàng thành tiền mà là giúp nguồn lực này lưu thông và đóng góp cho nền kinh tế thay vì nằm bất động trong két sắt.

Trong bối cảnh đó, thị trường gần đây xuất hiện một cách tiếp cận mới khi doanh nghiệp bất động sản bắt đầu tìm cách kết nối nguồn vàng trong dân với nhu cầu sở hữu nhà ở. Đáng chú ý là chương trình cho phép khách hàng sử dụng vàng để tham gia giao dịch bất động sản do Vinhomes triển khai.

Về bản chất, đây là nỗ lực chuyển hóa tài sản tích trữ thành tài sản đầu tư hoặc tài sản phục vụ nhu cầu ở thực. Ý tưởng này xuất phát từ thực tế rằng bất động sản cũng là một loại tài sản tích sản phổ biến tại Việt Nam.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người dân sẽ dễ dàng chuyển đổi từ vàng sang bất động sản. Hai loại tài sản này có những đặc điểm rất khác nhau.

Nếu vàng có tính thanh khoản cao, dễ mua bán với quy mô nhỏ và nhanh chóng chuyển đổi thành tiền mặt thì bất động sản đòi hỏi nguồn vốn lớn hơn, thời gian giao dịch kéo dài hơn và chịu ảnh hưởng đáng kể từ chu kỳ thị trường.

Giai đoạn 2022-2023 là minh chứng rõ nét khi thị trường bất động sản rơi vào thời kỳ trầm lắng, thanh khoản sụt giảm mạnh và nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền. Điều đó cho thấy bất động sản không phải lúc nào cũng là kênh đầu tư tăng giá liên tục như nhiều người vẫn nghĩ.

Để giảm bớt băn khoăn này, chương trình của Vinhomes đưa ra cơ chế quyền chọn. Nếu thị trường bất động sản tăng trưởng tốt, khách hàng có cơ hội sở hữu tài sản có khả năng gia tăng giá trị trong dài hạn. Ngược lại, nếu mức tăng không đạt kỳ vọng, khách hàng vẫn nhận lại số vàng ban đầu cùng mức lợi tức 2%/năm tính trên giá trị vàng tại thời điểm đáo hạn.

Theo bà Nguyễn Thu Hằng, Tổng Giám đốc Vinhomes, doanh nghiệp cũng triển khai nhiều lớp quản trị rủi ro như mua bảo hiểm giá vàng và ký các thỏa thuận dài hạn với đối tác cung ứng vàng nhằm đảm bảo khả năng thực hiện cam kết.

Dù vậy, khả năng chương trình này tạo ra làn sóng chuyển đổi vàng sang bất động sản trên diện rộng vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng. Đối tượng phù hợp nhiều khả năng là nhóm khách hàng đã có nhu cầu sở hữu bất động sản và đang nắm giữ lượng vàng lớn, hơn là những người đơn thuần tích trữ vàng với mục tiêu phòng thủ tài sản.

Suy cho cùng, muốn vàng rời khỏi két sắt, điều quan trọng nhất không nằm ở việc đưa ra bao nhiêu sản phẩm mới mà là xây dựng được niềm tin. Người dân chỉ sẵn sàng chuyển hóa tài sản tích trữ thành các kênh đầu tư khác khi họ tin rằng quyền lợi của mình được bảo vệ, cơ chế vận hành minh bạch và cơ hội sinh lời đủ hấp dẫn để bù đắp những rủi ro có thể phát sinh.

Khi đó, nguồn lực khổng lồ đang nằm trong dân mới thực sự có cơ hội trở thành dòng vốn phục vụ cho tăng trưởng kinh tế.