Ông Trump tuyên bố áp thêm 10% thuế nhập khẩu

Tòa Tối cao Mỹ khẳng định Tổng thống Trump không có thẩm quyền đơn phương áp đặt thuế quan quy mô toàn cầu theo cách mà Nhà Trắng đã thực hiện. Sự kiện này đặt dấu hỏi lớn về hàng trăm tỷ USD tiền thuế đã thu và tương lai của các thỏa thuận thương mại đang đàm phán.

Ngay sau phán quyết, ông Trump bày tỏ sự giận dữ, chỉ trích một số thẩm phán là "thiếu dũng khí" và thậm chí ám chỉ tòa án bị tác động bởi "lợi ích nước ngoài". Tuy nhiên, thay vì lùi bước, ông nhanh chóng công bố một biện pháp mới: Áp thuế bổ sung 10% đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ trong thời hạn 150 ngày.

Động thái này được thực hiện dựa trên Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép tổng thống áp mức thuế tối đa 15% trong tối đa 150 ngày nhằm xử lý "vấn đề cán cân thanh toán quốc tế nghiêm trọng". Đây là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ viện dẫn điều khoản này. Dù vậy, giới chuyên gia cảnh báo biện pháp mới cũng có thể đối mặt với các thách thức pháp lý, đồng thời chỉ có thể được gia hạn nếu có sự chấp thuận của Quốc hội.

Trước đó, ông Trump đã ký sắc lệnh hủy bỏ các mức thuế bị tòa bác bỏ, đồng thời ban hành tuyên bố áp dụng mức thuế 10% tạm thời, miễn trừ cho một số nhóm hàng chiến lược như khoáng sản quan trọng, kim loại và năng lượng.

Trọng tâm tranh cãi nằm ở việc Nhà Trắng viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), vốn được thiết kế cho các tình huống khẩn cấp về an ninh quốc gia. Chính quyền Trump cho rằng tình trạng thâm hụt thương mại và cạnh tranh toàn cầu cấu thành "tình trạng khẩn cấp", cho phép tổng thống có quyền áp thuế không giới hạn về quy mô, thời gian và phạm vi.

Tuy nhiên, trong ý kiến do Chánh án John Roberts phê duyệt, Tòa án Tối cao nhấn mạnh Hiến pháp Mỹ quy định rõ: Quyền đánh và thu thuế thuộc về Quốc hội. Tòa cho rằng chính phủ đã thừa nhận tổng thống không có thẩm quyền vốn có để áp thuế trong thời bình, và Mỹ "không trong tình trạng chiến tranh với toàn bộ các quốc gia trên thế giới".

Phán quyết này về thực chất đã bác bỏ lập luận cho rằng chính quyền có thể mở rộng khái niệm "tình trạng khẩn cấp" để hợp thức hóa một chương trình thuế quan toàn cầu.

Theo ước tính, các mức thuế dựa trên IEEPA đã mang lại hơn 175 tỷ USD cho ngân sách Mỹ. Tuy nhiên, sau phán quyết, câu hỏi đặt ra là liệu số tiền này có phải hoàn trả cho doanh nghiệp nhập khẩu hay không.

Quan trọng hơn, hàng loạt thỏa thuận thương mại song phương mà phái đoàn Mỹ đã đàm phán dưới áp lực thuế cao cũng rơi vào trạng thái bất định. Đòn bẩy mà Washington sử dụng tại bàn đàm phán nay suy yếu đáng kể, ít nhất là về mặt pháp lý.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng, phán quyết có thể tạo ra hệ quả trái chiều: Tòa tước đi một phần đòn bẩy của tổng thống, nhưng đồng thời công nhận ông vẫn có quyền áp đặt lệnh cấm vận toàn diện - một công cụ thậm chí còn cứng rắn hơn nếu được sử dụng.

Ngay sau khi phán quyết được công bố, các chỉ số chứng khoán Mỹ tăng mạnh trước khi hạ nhiệt vào cuối phiên. Nhà đầu tư ban đầu kỳ vọng môi trường thương mại bớt căng thẳng, song nhanh chóng nhận ra rủi ro bất định mới khi Nhà Trắng công bố mức thuế 10% tạm thời.

Theo ước tính của tổ chức giám sát chính sách thương mại Global Trade Alert, nếu loại bỏ các mức thuế theo IEEPA, mức thuế bình quân gia quyền của Mỹ sẽ giảm từ 15,4% xuống còn 8,3%. Với những nền kinh tế chịu thuế cao như Trung Quốc, Brazil hay Ấn Độ, mức giảm có thể lên tới hai chữ số phần trăm - dù vẫn duy trì ở ngưỡng cao.

Tuy nhiên, nhiều nền kinh tế đã bắt đầu thích nghi. Một báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang New York cho thấy phần lớn gánh nặng thuế quan thực tế do người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ chịu. Trong khi đó, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục gần 1.200 tỷ USD năm 2025, nhờ gia tăng xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới gần đây vẫn dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 đạt mức "bền bỉ" 3,3%, cho thấy tác động tiêu cực của chiến tranh thương mại chưa đủ để làm trật bánh kinh tế toàn cầu.

Giới phân tích nhận định phán quyết của Tòa án Tối cao không đồng nghĩa với việc kỷ nguyên thuế quan khép lại. Các chuyên gia của ING nhận định: "Giàn giáo có thể đã bị tháo dỡ, nhưng tòa nhà vẫn đang trong quá trình xây dựng. Dù phán quyết hôm nay nói gì, thuế quan vẫn sẽ tiếp tục tồn tại".

Nói cách khác, cấu trúc pháp lý có thể thay đổi, song định hướng chính sách bảo hộ thương mại của chính quyền Trump khó đảo ngược trong ngắn hạn. Điều mà thị trường toàn cầu phải đối diện lúc này không chỉ là mức thuế cụ thể, mà là sự khó đoán trong cách thức Washington triển khai chính sách.

Phán quyết của Tòa án Tối cao vì thế không phải là điểm kết của cuộc chiến thuế quan, mà là khởi đầu cho một vòng điều chỉnh mới - nơi quyền lực giữa Nhà Trắng và Quốc hội được tái cân bằng. Điều này đồng nghĩa với việc các nền kinh tế buộc phải tiếp tục thích nghi với một trật tự thương mại còn nhiều biến số.