Ông Trump úp mở gói thuế quan “mạnh tay” hơn, căng thẳng thương mại có thể leo thang

Trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang tối 24/2 (giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần đề cập đến chính sách thuế quan, coi đây là một công cụ kinh tế, đối ngoại và an ninh hiệu quả, đồng thời hàm ý sẽ có một giải pháp mạnh hơn sau thất bại pháp lý tại Tòa án Tối cao.

Trong bài phát biểu kéo dài 108 phút, Tổng thống Trump cho rằng thuế quan là một trong các nguyên nhân chính của "cú lội ngược dòng" kinh tế và các mốc tăng của thị trường chứng khoán.

Theo ông, thuế quan là một trong những động lực chính đưa chỉ số Dow Jones phá mốc 50.000 điểm, 4 năm trước mục tiêu đề ra, và chỉ số S&P đạt mốc 7.000 điểm.

"Tôi đã sử dụng các mức thuế quan này, thu về hàng trăm tỷ USD để thực hiện những thỏa thuận tuyệt vời cho đất nước chúng ta, cả về kinh tế và an ninh quốc gia", ông nhấn mạnh.

Ông nhắc lại quan điểm rằng các nước từng "bóc lột" Mỹ hàng thập kỷ nay đang trả cho Mỹ "hàng trăm tỷ USD" và rằng thuế quan không gây ra lạm phát.

Ông Trump cũng mở rộng ý nghĩa của thuế quan ra khỏi kinh tế thuần túy. Ông nói đe dọa thuế quan đã giúp ông đạt mục tiêu “bảo vệ hòa bình” và chấm dứt 8 cuộc chiến.

Chính vì những tác dụng to lớn của thuế quan như nêu trên, Tổng thống Mỹ gọi phán quyết tuần trước của Tòa án Tối cao bác bỏ nhiều mức thuế quan theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) là "rất đáng tiếc" và "gây thất vọng", ngay cả khi 4 trong 9 thẩm phán đưa ra phán quyết ngồi trước mặt ông.

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng hầu hết các chính sách thuế quan của ông Trump đưa ra đầu năm ngoái là bất hợp pháp, có nghĩa là ông không có thẩm quyền đơn phương áp đặt các mức thuế quan toàn cầu theo IEEPA.

Tháng 4/2025, chính quyền Trump đã sử dụng các mức thuế quan khác nhau như một công cụ để đạt được thỏa thuận thương mại với nhiều nước. Tuy thế, sau phán quyết trên, ông Trump cho biết "hầu hết" các nước vẫn muốn giữ thỏa thuận với Mỹ.

"Nhưng tin tốt là hầu hết các quốc gia và tập đoàn đều muốn giữ nguyên thỏa thuận đã ký kết, vì họ biết rằng quyền lực pháp lý mà tôi, với tư cách là tổng thống, có để ký kết một thỏa thuận mới có thể gây bất lợi hơn nhiều cho họ", ông nhấn mạnh.

Ngay sau phán quyết của Tòa, ông Trump đã tuyên bố áp thuế quan mới 10% và sau đó nâng lên 15% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974 lên các đối tác thương mại, đánh dấu lần đầu tiên quyền hạn này được kích hoạt. Tuy vậy, động thái này đặt ra nhiều câu hỏi về khung khổ thuế quan tương lai và các thỏa thuận với các đối tác lớn như Liên minh châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Ông Trump cho biết, chính sách thuế quan của chính quyền của ông sẽ được duy trì nhờ các đạo luật thay thế "đã được phê duyệt và thử nghiệm đầy đủ", dù có "phức tạp hơn một chút" trong áp dụng.

Các quan chức trong chính quyền Trump nhiều lần đề cập đến các công cụ thay thế. Mới đây, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết các công cụ thuế khác như Mục 232 (về an ninh quốc gia) và Mục 301 (về các hành vi thương mại không công bằng) sẽ giúp doanh thu thuế quan không giảm.

Với những công cụ pháp lý thay thế trong tay, ông Trump hé mở rằng chính quyền của ông sẽ có "một giải pháp thậm chí còn mạnh mẽ hơn trước đây" và rằng "hành động của Quốc hội sẽ không cần thiết".