Petrodollar: Từ nền tảng quyền lực của đồng USD đến những thách thức mới

Hội nghị Bretton Woods diễn ra tại Mỹ vào tháng 7/1944 đã thiết lập một trật tự tiền tệ quốc tế mới, trong đó đồng USD được neo với vàng ở mức 35 USD/ounce. Đến năm 1971, Tổng thống Mỹ Richard Nixon chấm dứt cơ chế chuyển đổi USD sang vàng, đánh dấu sự kết thúc của chế độ bản vị vàng.

Năm 1974, Mỹ đạt thỏa thuận với Ả Rập Xê Út về việc định giá và thanh toán dầu mỏ chủ yếu bằng USD. Đổi lại, Mỹ cam kết hỗ trợ về an ninh và quốc phòng. Thuật ngữ Petrodollar được nhà kinh tế Ibrahim Oweiss sử dụng từ năm 1973 để mô tả lượng USD mà các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ thu được từ hoạt động bán dầu.

Petrodollar được xem là cơ chế tuần hoàn tài chính toàn cầu, trong đó nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ bằng USD tiếp tục được tái đầu tư vào các tài sản định giá bằng USD, đặc biệt là trái phiếu Chính phủ Mỹ. Cơ chế này góp phần củng cố vị thế của đồng USD trong thương mại quốc tế và dự trữ ngoại hối toàn cầu.

Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia đã thúc đẩy xu hướng giảm phụ thuộc vào đồng USD trong thương mại quốc tế. Nga, Trung Quốc, Ấn Độ và một số nền kinh tế mới nổi mở rộng việc sử dụng đồng nội tệ trong thanh toán song phương, đồng thời nghiên cứu các hệ thống thanh toán thay thế.

Trung Quốc thúc đẩy quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, phát triển đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương và tham gia xây dựng các nền tảng thanh toán xuyên biên giới mới. Nhiều quốc gia thuộc BRICS cũng tìm kiếm các cơ chế hợp tác tài chính đa dạng hơn.

Tuy vậy, phần lớn chuyên gia cho rằng USD khó bị thay thế trong ngắn hạn nhờ lợi thế về quy mô thị trường tài chính, tính thanh khoản và mức độ chấp nhận toàn cầu.

Lịch sử cho thấy dầu mỏ, an ninh năng lượng và quyền lực tài chính luôn có mối liên hệ chặt chẽ. Mỗi biến động lớn tại Trung Đông đều có thể tác động đến giá năng lượng, dòng vốn đầu tư và thị trường tiền tệ quốc tế. Nhiều chuyên gia nhận định quá trình đa dạng hóa tiền tệ thanh toán sẽ tiếp tục diễn ra. Tuy nhiên, đây là quá trình dài hạn bởi hệ sinh thái tài chính xoay quanh đồng USD đã được xây dựng trong nhiều thập kỷ.

Đối với các quốc gia, bài học quan trọng là tăng cường năng lực bảo đảm an ninh năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và phát triển các nguồn năng lượng tái tạo nhằm giảm phụ thuộc vào biến động của thị trường dầu mỏ thế giới.

Đối với Việt Nam, việc theo dõi sát các xu hướng dịch chuyển của hệ thống tài chính quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong quản lý dự trữ ngoại hối, điều hành chính sách tiền tệ và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, quản trị rủi ro cần được đặt lên hàng đầu. Các chuyên gia tài chính thường khuyến nghị đa dạng hóa danh mục đầu tư, tránh tập trung quá mức vào một loại tài sản hoặc một đồng tiền duy nhất. Vàng và một số hàng hóa chiến lược vẫn có thể đóng vai trò phòng vệ trong những giai đoạn biến động mạnh của kinh tế thế giới.

Trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu đang thay đổi, khả năng nhận diện sớm các xu hướng lớn, quản trị rủi ro hiệu quả và duy trì sự linh hoạt trong chiến lược đầu tư sẽ là yếu tố quan trọng đối với cả quốc gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư.