Trung Quốc sẵn sàng đẩy mạnh hợp tác đường sắt, kết nối điện với Việt Nam

Ngày 15/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã điện đàm với Thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc Lý Cường, đánh dấu cuộc điện đàm đầu tiên giữa hai Thủ tướng sau khi Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI kiện toàn nhân sự lãnh đạo Chính phủ Việt Nam.

Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, hai nhà lãnh đạo đánh giá cao những tiến triển trong quan hệ hai Đảng, hai nước thời gian qua, đồng thời nhất trí duy trì trao đổi thường xuyên, phối hợp triển khai các thỏa thuận cấp cao.

Trong các nội dung hợp tác kinh tế, kết nối hạ tầng, đặc biệt là đường sắt và hệ thống điện, được hai bên xác định là những lĩnh vực ưu tiên.

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai nước đẩy mạnh kết nối hạ tầng, hình thành hệ thống vận tải đa phương thức, ưu tiên hợp tác đường sắt và tăng cường kết nối với các quốc gia, khu vực khác.

Người đứng đầu Chính phủ Việt Nam cũng đề nghị thúc đẩy thương mại song phương theo hướng cân bằng, bền vững; sớm đưa mô hình cửa khẩu thông minh vào hoạt động; xây dựng các khu hợp tác kinh tế qua biên giới và tạo thuận lợi hơn cho thương mại, đầu tư, hợp tác sản xuất.

Nhất trí với các đề xuất của phía Việt Nam, Thủ tướng Lý Cường khẳng định Trung Quốc sẵn sàng đẩy mạnh hợp tác đường sắt giữa hai nước, tăng cường kết nối với các quốc gia và khu vực khác.

Trung Quốc cũng sẵn sàng thúc đẩy kết nối ngành nghề, thương mại nông sản, hợp tác kiểm nghiệm, kiểm dịch; khuyến khích các doanh nghiệp có uy tín và năng lực mở rộng đầu tư chất lượng cao tại Việt Nam, nhất là trong lĩnh vực khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, Thủ tướng Lý Cường khẳng định hai bên sẽ tăng cường hợp tác bảo đảm năng lượng và kết nối điện.

Cam kết của Thủ tướng Lý Cường được đưa ra trong bối cảnh hợp tác đường sắt Việt Nam - Trung Quốc đang chuyển dần từ trao đổi định hướng sang lập quy hoạch, nghiên cứu khả thi và triển khai dự án.

Trọng tâm trước mắt là tuyến đường sắt Lào Cai–Hà Nội–Hải Phòng, kết nối mạng lưới đường sắt Trung Quốc tại Lào Cai với các trung tâm kinh tế phía Bắc và ga Lạch Huyện.

Theo phương án đã được phê duyệt, tuyến chính dài khoảng 390,9 km, cùng khoảng 27,9 km tuyến nhánh, sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm. Tuyến được thiết kế để vận chuyển chung hành khách và hàng hóa, với tốc độ tối đa 160 km/h trên phần lớn tuyến chính.

Dự án đi qua Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng, có tổng mức đầu tư khoảng 203.231 tỷ đồng, thực hiện theo hình thức đầu tư công và đặt mục tiêu hoàn thành chậm nhất vào năm 2030.

Một số hạng mục nhà ga của dự án đã được khởi công cuối năm 2025. Đến tháng 3/2026, phía Trung Quốc đã bàn giao dự thảo báo cáo đầu kỳ nghiên cứu khả thi cho phía Việt Nam.

Cùng thời điểm, cơ quan chức năng hai nước ký thỏa thuận thực hiện hỗ trợ kỹ thuật lập quy hoạch hai tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn khác là Đồng Đăng - Hà Nội và Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng.

Theo nghiên cứu ban đầu, tuyến Đồng Đăng - Hà Nội có chiều dài khoảng 145 km trên lãnh thổ Việt Nam, kết nối khu vực biên giới Lạng Sơn với ga Gia Lâm. Tuyến Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng dài gần 175 km, kết nối mạng lưới đường sắt phía Trung Quốc với khu vực cảng biển và trung tâm công nghiệp tại Quảng Ninh, Hải Phòng.

Cả hai tuyến đều được nghiên cứu theo tiêu chuẩn khổ đường 1.435 mm, tốc độ thiết kế khoảng 160 km/h, khai thác hỗn hợp tàu khách và tàu hàng.

Dù nội dung "kết nối điện" được Thủ tướng Lý Cường đề cập lần này còn tương đối khái quát nhưng có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam vẫn đang nhập khẩu điện từ Trung Quốc, nhất là cao điểm mùa hè ở miền Bắc.

Việt Nam bắt đầu nhập khẩu điện từ Trung Quốc từ năm 2004 thông qua đường dây 110 kV Lào Cai - Hà Khẩu. Sau đó, hai bên phát triển thêm một số tuyến đường dây 220 kV và 110 kV qua khu vực Lào Cai, Hà Giang và Móng Cái để tăng khả năng trao đổi điện qua biên giới.

Nhu cầu tăng cường liên kết nguồn điện trở nên đáng chú ý khi phụ tải tại miền Bắc tiếp tục tăng nhanh. Công suất cực đại của hệ thống điện phía Bắc tăng 9,7% trong năm 2025 và khoảng 10% trong ba tháng đầu năm 2026. Mức tăng cả năm 2026 được dự báo có thể lên tới 12,8%.

Trong bối cảnh đó, kết nối điện với Trung Quốc có thể đóng vai trò là nguồn cung bổ sung trong những thời điểm phụ tải tăng cao, bên cạnh việc phát triển nguồn điện trong nước và nhập khẩu điện từ Lào.

Đường sắt và kết nối điện là hai mắt xích trong chương trình hợp tác kinh tế rộng hơn đang được Việt Nam và Trung Quốc thúc đẩy.

Tại cuộc điện đàm, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên sớm vận hành mô hình cửa khẩu thông minh, xây dựng các khu hợp tác kinh tế qua biên giới và mở rộng hợp tác khoa học công nghệ, giáo dục, đào tạo nhân lực chất lượng cao, y tế, văn hóa và du lịch.

Thủ tướng Lý Cường cho biết Trung Quốc sẵn sàng thúc đẩy thương mại nông sản và hợp tác kiểm nghiệm, kiểm dịch.

Hai Thủ tướng cũng nhất trí phối hợp bảo đảm thành công Năm APEC 2026 do Trung Quốc đăng cai và Năm APEC 2027 tại Việt Nam; đồng thời kiểm soát, xử lý tốt hơn bất đồng, duy trì hòa bình, ổn định trên biển và củng cố môi trường thuận lợi cho sự phát triển của mỗi nước.