Đánh thuế crypto: Bước đi mở đường cho khung pháp lý hay chỉ là giải pháp chuyển tiếp?

Thông tư 32/2026/TT-BTC ban hành ngày 27/3/2026 có hiệu lực ngay từ 27/3/2026 (giai đoạn thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP). Văn bản hướng dẫn thuế GTGT, TNDN, TNCN và thời điểm xác định doanh thu, thu nhập đối với mọi giao dịch, chuyển nhượng, kinh doanh tài sản mã hóa theo phạm vi Nghị quyết 05/2025 về thí điểm thị trường này.

Mọi tổ chức, cá nhân tham gia thị trường tiền số (nhà đầu tư, sàn giao dịch, nhà cung cấp dịch vụ) đều thuộc đối tượng áp dụng. Trước đó, Nghị quyết 05/2025 (tháng 9/2025) đã mở đường cho thử nghiệm tiền số với thời hạn 5 năm.

Trong cuộc trao đổi với Tạp chí Nhà đầu tư/nhadautu.vn, luật sư Nguyễn Nam Trung cho rằng, việc đưa các giao dịch crypto vào diện chịu thuế có thể được xem là "bước đi ban đầu" trong quá trình xây dựng hành lang pháp lý cho một thị trường đã tồn tại trên thực tế với quy mô ngày càng lớn.

Theo ông, khi hoạt động liên quan đến tài sản mã hóa được đặt trong phạm vi điều chỉnh của chính sách thuế, Nhà nước không chỉ tạo ra nguồn thu ngân sách mà còn thiết lập được nền tảng dữ liệu đầu tiên về dòng tiền và giao dịch trên thị trường này. Đây là yếu tố quan trọng trong bối cảnh crypto vẫn đang nằm ở vùng giao thoa giữa đổi mới công nghệ và khoảng trống pháp lý.

Tuy nhiên, vị luật sư nhấn mạnh rằng xét về nguyên tắc, chính sách thuế thường phải dựa trên việc xác định rõ bản chất pháp lý của đối tượng chịu thuế - chẳng hạn đó là tài sản, hàng hóa hay chứng khoán. Với crypto, quá trình định danh này hiện vẫn chưa hoàn tất, không chỉ ở Việt Nam mà tại nhiều quốc gia khác. Bởi vậy, việc đánh thuế ở giai đoạn hiện nay mang tính chất chuyển tiếp nhiều hơn là một thiết kế hoàn chỉnh.

"Câu hỏi quan trọng không nằm ở việc có nên đánh thuế hay không, mà là liệu các bước đi ban đầu này có nhanh chóng được tiếp nối bằng những quy định rõ ràng hơn về bản chất pháp lý, cơ chế quản lý và vận hành thị trường hay không", ông Trung nhận định.

Một điểm đáng chú ý trong chính sách mới là quy định tại Thông tư Thông tư 32/2026/TT-BTC, theo đó nhà đầu tư cá nhân chuyển nhượng tài sản mã hóa qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ chịu thuế TNCN ở mức 0,1% trên giá trị chuyển nhượng từng lần.

Theo phân tích của luật sư Trung, cách tính này được thiết kế nhằm đơn giản hóa công tác quản lý trong bối cảnh việc xác định lãi - lỗ thực tế của từng giao dịch crypto còn phức tạp và khó kiểm soát. Song về bản chất, mức thuế 0,1% đánh trên từng giao dịch lại gần với thuế doanh thu hơn là thuế thu nhập, bởi nó không phản ánh kết quả đầu tư thực tế. Nhà đầu tư vẫn phải nộp thuế ngay cả khi giao dịch bị thua lỗ.

Ông Trung chỉ ra rằng mô hình này không mới: thị trường chứng khoán Việt Nam từ lâu cũng áp dụng mức thuế 0,1% trên giá trị chuyển nhượng đối với nhà đầu tư cá nhân. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ chứng khoán cho thấy tác động của chính sách thuế này thường chỉ bộc lộ rõ trong giai đoạn thị trường suy giảm.

"Khi thị trường đi xuống, nhà đầu tư phải nộp thuế dù đang lỗ, điều này có thể làm giảm động lực giao dịch, đặc biệt với các chiến lược giao dịch tần suất cao, đồng thời kéo giảm thanh khoản vì chi phí giao dịch thực tế tăng lên", ông nói.

Ở góc độ hành vi thị trường, luật sư Nguyễn Nam Trung cho rằng nếu cấu trúc thuế tiếp tục duy trì theo mô hình đánh trên từng giao dịch, phản ứng dễ thấy nhất là sự thay đổi trong chiến lược đầu tư. Một bộ phận nhà đầu tư có thể giảm tần suất giao dịch và chuyển sang nắm giữ dài hạn để hạn chế chi phí phát sinh. Nhưng đáng lưu ý hơn là khả năng dịch chuyển thanh khoản sang các nền tảng quốc tế hoặc giao thức tài chính phi tập trung (DeFi), nơi việc giám sát và thu thuế trở nên khó khăn hơn nhiều.

Đây là nghịch lý mà nhiều quốc gia từng đối mặt: phần thị trường dễ kiểm soát nhất - tức các sàn giao dịch được cấp phép và minh bạch - có thể bị thu hẹp, trong khi phần hoạt động nằm ngoài vùng giám sát lại gia tăng.

Theo ông Trung, mục tiêu chính sách vì vậy không nên chỉ dừng ở câu chuyện thu được bao nhiêu thuế, mà còn phải hướng đến việc giữ cho hoạt động giao dịch crypto ở trong khu vực công khai, minh bạch và có thể quản lý.

"Trong giai đoạn đầu, việc điều chỉnh chính sách theo hướng cân bằng hơn, thân thiện hơn với nhà đầu tư là điều cần thiết. Nếu mục tiêu dài hạn là đưa giao dịch crypto vào khuôn khổ minh bạch, thì yếu tố khuyến khích thị trường ở lại trong hệ sinh thái chính thức phải được đặt cao hơn mục tiêu thu thuế thuần túy", ông nhấn mạnh.

Việc đánh thuế crypto có thể xem là dấu mốc đầu tiên cho thấy Việt Nam đang chuyển từ trạng thái "quan sát" sang "can thiệp chính sách" đối với thị trường tài sản số. Nhưng để thị trường phát triển bền vững, chính sách thuế chỉ là một mắt xích trong chuỗi vấn đề lớn hơn: định danh pháp lý, cấp phép nền tảng giao dịch, cơ chế bảo vệ nhà đầu tư và tiêu chuẩn minh bạch hóa dòng tiền.

"Trong bức tranh đó, thuế có thể là công cụ quản lý hữu hiệu - nhưng chỉ khi nó được đặt trong một khung pháp lý đầy đủ, nhất quán và đủ sức tạo niềm tin cho thị trường. Nếu không, chính sách thuế rất dễ trở thành giải pháp tạm thời cho một bài toán dài hạn chưa có lời giải trọn vẹn", luật sư Trung nói.