CỔNG THÔNG TIN VÀ ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

Đầu tư công 'chạy nước rút' cuối năm

Invest Global 08:55 16/11/2026

Chỉ còn hai tháng để các bộ, ngành, địa phương tăng tốc giải ngân, hướng tới hoàn thành kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Áp lực lúc này không chỉ là chạy đua tỷ lệ, mà còn phải tháo gỡ điểm nghẽn, bảo đảm dòng vốn thực sự đi vào công trình và tạo động l

Giải ngân tăng tốc nhưng vẫn cách xa mục tiêu

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đang có chuyển biến trong chặng nước rút. Theo báo cáo cập nhật ngày 11/11/2026, Bộ Tài chính cho biết, đến hết ngày 5/11, cả nước giải ngân 717.161 tỷ đồng, đạt 74,37% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Riêng trong tuần từ ngày 29/10 đến 5/11, số vốn giải ngân tăng thêm hơn 25.338 tỷ đồng.

Nhịp độ giải ngân đã được cải thiện, song để hoàn thành mục tiêu 100%, các bộ, ngành, địa phương vẫn phải giải ngân gần 247.200 tỷ đồng trong thời gian còn lại. Đây là áp lực không nhỏ khi nhiều dự án vẫn vướng mặt bằng, vật liệu, thủ tục đầu tư và năng lực tổ chức thi công.

Sự phân hóa giữa các đơn vị cũng cho thấy tiến độ chung chưa phản ánh đầy đủ tình hình thực hiện. Đến hết ngày 5/11, vẫn còn 27 bộ, cơ quan Trung ương và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân; 5 bộ, cơ quan Trung ương giải ngân dưới 20%. Điều này đặt ra yêu cầu phải xác định rõ nguyên nhân chậm ở từng dự án, thay vì chỉ đôn đốc chung theo tỷ lệ.

Áp lực giải ngân càng lớn trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cả năm ở mức cao. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết GDP quý IV cần tăng trên 12,5% để cả năm đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Chính phủ tiếp tục đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công, coi đây là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng những tháng cuối năm.

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, việc giải ngân thấp và không đồng đều giữa các địa phương khiến đóng góp của đầu tư công vào tăng trưởng chưa đạt kỳ vọng. Ông cho rằng cần tháo gỡ kịp thời các vướng mắc, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và thúc đẩy giải ngân toàn bộ kế hoạch vốn.

Nhận định này cũng cho thấy bài toán giải ngân không chỉ nằm ở lượng vốn được phân bổ, mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện. Khi vốn không được đưa vào nền kinh tế đúng thời điểm, tác động kích cầu trong năm tài khóa bị hạn chế; những dự án hạ tầng chậm tiến độ cũng khó tạo ra năng lực sản xuất và kết nối mới như kỳ vọng.

Vốn phải chuyển thành khối lượng thực

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở khâu triển khai dự án. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết tháng 10, nhóm dự án giao thông trọng điểm mới giải ngân 66,8% kế hoạch vốn được phân bổ. Đây là nhóm công trình có khả năng tạo tác động lan tỏa tới vận tải, logistics, xây dựng và hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng tiến độ chậm sẽ làm giảm hiệu quả của nguồn lực đã bố trí.

Các khó khăn về giải phóng mặt bằng, nguồn cung và giá vật liệu xây dựng tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thi công. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, đất đắp, cát, đá thiếu hụt hoặc tăng giá khiến nhiều dự án khó duy trì nhịp độ. Chi phí nhân công tăng, thiếu lao động có tay nghề và thời tiết bất lợi cũng làm thu hẹp thời gian thi công thực tế. Đây là các yếu tố cần được tính đến trong quá trình tháo gỡ khó khăn cho nhà thầu và chủ đầu tư, bởi nếu chi phí thực tế vượt xa dự toán, tiến độ thi công có thể tiếp tục bị ảnh hưởng.

Bên cạnh các nguyên nhân khách quan, năng lực tổ chức thực hiện và giám sát nhà thầu cũng là vấn đề cần được xử lý. Tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, chuyển qua nhiều cấp trung gian có thể làm tăng chi phí và ảnh hưởng tiến độ. Chủ đầu tư cần theo dõi sát việc thực hiện hợp đồng, năng lực nhà thầu và khối lượng thi công thực tế, tránh tình trạng vốn đã bố trí nhưng công trình vẫn chậm.

Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành đang gặp khó khăn về nhân lực. Ảnh ĐC

Một vấn đề khác là phải phân biệt giải ngân về mặt thủ tục với hiệu quả sử dụng vốn. Khoản tạm ứng cho nhà thầu có thể cần thiết để chuẩn bị vật liệu và tổ chức thi công, nhưng phải được kiểm soát về điều kiện, tiến độ sử dụng và thu hồi. Tại phiên chất vấn ngày 12/11, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Yến Nhi dẫn số liệu từ báo cáo Bộ Tài chính cho biết số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng. Đây là khoản tồn đọng cần được rà soát, xử lý, không thể đánh đồng với mức tạm ứng thông thường sau khi ký hợp đồng.

Trong một bài viết mới đây, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nhấn mạnh tốc độ và tính kịp thời của giải ngân có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả đầu tư công. Theo ông, giải ngân chậm không chỉ làm giảm tác động kích cầu trong ngắn hạn mà còn làm suy yếu khả năng chuyển hóa đầu tư công thành năng lực sản xuất mới trong trung hạn. Chuyên gia cũng lưu ý cần chuyển trọng tâm quản lý từ ưu tiên tỷ lệ giải ngân sang đánh giá hiệu quả trong suốt vòng đời dự án.

Cùng với việc tháo gỡ vướng mắc tại từng dự án, công tác giám sát tiến độ cần được thực hiện thường xuyên và minh bạch. Tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công ngày 24/4/2026, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu công khai tiến độ giải ngân của từng bộ, ngành, địa phương trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ, đồng thời gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện.

Bộ Tài chính đã triển khai cơ chế chấm điểm tiến độ giải ngân từ kỳ báo cáo tháng 10/2026, sử dụng dữ liệu về kết quả giải ngân và kế hoạch đăng ký do các bộ, ngành, địa phương cập nhật trên hệ thống. Cơ chế này giúp nhận diện đơn vị chậm tiến độ, theo dõi tình hình thực hiện và làm rõ trách nhiệm. Tuy nhiên, kết quả chấm thử cho thấy có trường hợp đạt điểm cao nhờ hoàn thành mức đăng ký nhưng tỷ lệ giải ngân thực tế vẫn thấp hơn bình quân chung cả nước. Điều này đặt ra yêu cầu dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, trong đó kế hoạch đăng ký cần sát với tiến độ và khả năng thực hiện thực tế của từng dự án

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, đất đắp, cát, đá thiếu hụt hoặc tăng giá khiến nhiều dự án khó duy trì nhịp độ. Ảnh: VNE

Đối với phần vốn kế hoạch các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026, yêu cầu xử lý còn cấp bách hơn do phải giải ngân trước ngày 31/12/2026. Các chủ đầu tư cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ thanh toán đối với khối lượng đã nghiệm thu, đồng thời rà soát những dự án không còn khả năng sử dụng vốn để xử lý theo quy định.

Trong hai tháng cuối năm, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ từng vị trí còn vướng mặt bằng, chủ động điều phối nguồn vật liệu, đẩy nhanh nghiệm thu và thanh toán ngay khi có khối lượng hoàn thành. Cùng với đó là kiểm soát việc tạm ứng, sử dụng và thu hồi vốn; rà soát dự án chậm tiến độ để điều chuyển vốn sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn.

Hai tháng cuối năm vì vậy không chỉ là cuộc đua hoàn thành tỷ lệ giải ngân. Khi gần 247.200 tỷ đồng vẫn cần được giải ngân để đạt mục tiêu, yêu cầu quan trọng hơn là vốn phải thực sự đi vào công trình, tạo ra khối lượng hoàn thành và năng lực hạ tầng mới. Chỉ khi tháo gỡ được điểm nghẽn ở từng dự án, nâng cao trách nhiệm chủ đầu tư và siết kỷ luật sử dụng vốn, đầu tư công mới phát huy được vai trò là động lực tăng trưởng, thay vì chỉ hoàn thành trên báo cáo.

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ để tăng tốc giải ngân đầu tư công

Tại phiên chất vấn ngày 12/11, đại biểu Quốc hội Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) cho rằng tình trạng nhà thầu trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công, chuyển qua nhiều tầng nấc trung gian là một nguyên nhân khiến chi phí tăng, tiến độ chậm và phát sinh nợ đọng. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm trong khâu tổ chức thi công.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận đây là một nguyên nhân chủ quan, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm giám sát của chủ đầu tư: “Khi đã đấu thầu và khi tổ chức triển khai thì phải giám sát chặt chẽ nhà thầu thực hiện theo đúng hợp đồng dân sự đã ký giữa hai bên”. Bộ trưởng cũng chỉ ra những vướng mắc kéo dài như chậm giải phóng mặt bằng, giá nhân công và vật liệu tăng; khẳng định Thủ tướng thường xuyên chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026.

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chất lượng và hiệu quả đầu tư, tránh chạy theo số lượng dự án hay tỷ lệ giải ngân. Theo Thủ tướng, “Khi xác định được số lượng dự án, kiểm soát được chất lượng và đẩy nhanh tiến độ đầu tư công thì đồng tiền đi đúng mục đích”.