CỔNG THÔNG TIN VÀ ĐẦU TƯ QUỐC TẾ
Phối cảnh Trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM. Ảnh: VIFCHCM
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) có thể giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý đánh giá những ứng dụng này trong điều kiện thực tế. VIFC cần lựa chọn các sản phẩm phù hợp với thế mạnh của từng địa điểm, đồng thời xây dựng một quy trình thử nghiệm đủ rõ để doanh nghiệp biết cần chứng minh điều gì trước khi được mở rộng hoạt động.
TP.HCM: tài sản số đi cùng nghiệp vụ ngân hàng và đầu tưVới nền tảng thị trường vốn, ngân hàng và thị trường tiền tệ, TP.HCM phù hợp với nhóm sản phẩm tài sản số phục vụ khách hàng doanh nghiệp. Tiền gửi được mã hóa (tokenised deposit) là ví dụ đã có tiền lệ quốc tế, khi HSBC và JP Morgan đều đã triển khai cho khách hàng tổ chức. Đây vẫn là tiền gửi ngân hàng, nhưng ở dạng token trên sổ cái phân tán. Giá trị thực tế nằm ở nghiệp vụ quản lý dòng tiền, ngân quỹ của các tập đoàn hiện diện tại nhiều thị trường và ở giao dịch chuyển tiền nội bộ xuyên biên giới – đây là nhu cầu thực tiễn cho các doanh nghiệp FDI, các quỹ đầu tư quốc tế khi là thành viên của VIFC.
Hướng thứ hai là mã hóa bất động sản thương mại. VIFC tại TP.HCM được quy hoạch các tòa văn phòng, trung tâm thương mại, cũng như vị trí địa lý của thành phố kết nối với vùng vệ tinh nhiều khu công nghiệp lớn, tức là có sẵn tài sản cơ sở với dòng tiền cho thuê ổn định. Quỹ tín thác bất động sản được mã hóa (tokenised REIT) có thể vừa mở ra kênh dẫn vốn mới, vừa tạo lối thoái vốn cho các chủ đầu tư. Đây vốn là mảnh ghép còn thiếu cho thị trường vốn bất động sản, và hạ tầng blockchain, mã hóa tài sản thực sẽ còn giúp tăng tính thanh khoản cho loại hình sản phẩm này.
Đà Nẵng: tài trợ thương mại trên nền tảng hạ tầng sốKết nối với khu thương mại tự do và cảng biển, VIFC Đà Nẵng có thể ưu tiên thử nghiệm các ứng dụng từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt trong tài trợ thương mại và chuỗi cung ứng.
Một sản phẩm có thể nghiên cứu phát triển tại VIFC Đà Nẵng là mã hóa quyền kinh tế gắn với khoản phải thu, tức là chuyển quyền hưởng dòng tiền từ hợp đồng thương mại thành tài sản có thể chuyển nhượng và tài trợ trên nền tảng số. Nhóm hưởng lợi trực tiếp là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong chuỗi cung ứng xuất khẩu, thường thiếu tài sản bảo đảm nhưng có khoản phải thu từ bên mua uy tín. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ blockchain giúp số hóa chứng từ thương mại cũng giúp rút ngắn thời gian xử lý và giảm rủi ro gian lận.
Thiết kế sandbox tại VIFC nhìn từ kinh nghiệm quốc tếĐể đưa các sản phẩm này vào thực tế, VIFC cần một cơ chế sandbox. Trong phạm vi được xác định trước, doanh nghiệp có thể kiểm chứng tính khả thi của sản phẩm, còn cơ quan quản lý có thể đánh giá rủi ro và từ đó xem xét sửa đổi những quy định hiện hành trước khi xem xét cho phép triển khai rộng hơn.
Kinh nghiệm từ các TTTCQT có khung pháp lý mở trong lĩnh vực tài sản số như Abu Dhabi, Dubai, London, Hong Kong và Singapore gợi mở cách VIFC có thể thiết kế cơ chế này, từ khâu xét duyệt hồ sơ, xác định phạm vi và thời hạn thử nghiệm đến xây dựng lộ trình chuyển sang hoạt động chính thức.
Tại ADGM (Abu Dhabi), một trong những trung tâm cởi mở nhất với tài sản số, doanh nghiệp nộp hồ sơ ban đầu qua một đầu mối chuyên trách với bộ tài liệu gọn: mô hình kinh doanh, thị trường mục tiêu, rủi ro chính và bộ chỉ tiêu thử nghiệm. Chỉ sau khi được chấp thuận về nguyên tắc, chủ trương thử nghiệm mới phát sinh các yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu như kiểm toán hợp đồng thông minh, an toàn hệ thống, quản lý khóa, lưu ký tài sản. Cách phân tầng này giúp cơ quan quản lý sớm loại những đề xuất chưa phù hợp, đồng thời để doanh nghiệp tập trung nguồn lực vào các điều kiện thực sự cần cho mô hình của mình.
Bên cạnh đó, ngay khi được cấp phép thử nghiệm, doanh nghiệp cần biết điều kiện để được chuyển sang giấy phép chính thức, kết thúc, hoặc gia hạn thời gian thử nghiệm. Khung thời gian thử nghiệm thông thường từ 6 tới 12 tháng, với mức tối đa là 24 tháng. Tuy rằng không có một khung thời gian thử nghiệm thống nhất, nguyên tắc cơ bản là phải có thời gian đủ để chứng minh được các mục tiêu của thử nghiệm về khả năng thương mại hóa và công nghệ. Thời gian thử nghiệm dài hơn 2 năm có thể được coi là khá dài với lĩnh vực biến động nhanh như tài sản số, đồng thời tăng chi phí cho doanh nghiệp khi phải chờ nhiều năm mới có được sự chắc chắn về pháp lý. Điểm mấu chốt không nằm ở mốc thời gian, mà ở việc tránh một vòng lặp sandbox - trạng thái doanh nghiệp liên tục được gia hạn nhưng không bao giờ có cơ chế cấp phép chính thức.
Tính giao dịch xuyên biên giới là đặc tính của các ứng dụng tài sản số, vì vậy, VIFC nên tạo điều kiện để doanh nghiệp thử nghiệm các giao dịch quốc tế phù hợp trong phạm vi xác định cùng các biện pháp kiểm soát tương ứng với mức độ rủi ro. Khung thử nghiệm cần làm rõ những loại tài sản và hoạt động nào thuộc phạm vi quản lý tài sản ảo, trên cơ sở tham chiếu các định nghĩa và khuyến nghị của FATF. Với các giao dịch thuộc phạm vi áp dụng của Travel Rule, cần xác định rõ trách nhiệm của các bên trong việc thu thập, lưu giữ và trao đổi an toàn thông tin về người gửi và người nhận. Khi giám sát giao dịch xuyên biên giới, cần xem xét cả dấu hiệu bất thường trong luồng chuyển tài sản trên blockchain và mức độ tuân thủ của các tổ chức trung gian ở nước ngoài.
Hai thành phố, một khung thử nghiệmVIFC được tổ chức theo mô hình một trung tâm đặt tại hai thành phố, nhưng công tác quản lý hành chính do hai cơ quan điều hành đảm nhiệm. Nếu mỗi nơi vận dụng một cách hiểu khác nhau, kết quả sẽ là hai sandbox độc lập mang chung một tên gọi.
Để tránh điều đó, hai thành phố cần áp dụng cùng một bộ tiêu chuẩn: cùng cách phân loại rủi ro, cùng yêu cầu báo cáo, cùng phương pháp đánh giá và cùng hướng dẫn vận hành, kể cả khi một hồ sơ chỉ do một thành phố trực tiếp xử lý. Mỗi hồ sơ cũng cần xác định rõ cơ quan chủ trì từ khâu tiếp nhận, giám sát tới khi kết thúc thử nghiệm.
Khi doanh nghiệp đã được chấp thuận thử nghiệm tại VIFC TP.HCM và muốn mở rộng sang VIFC Đà Nẵng, hoặc ngược lại, hai cơ quan điều hành nên sử dụng chung kết quả thẩm định và các tài liệu kỹ thuật đã được kiểm chứng. Việc xem xét bổ sung có thể tập trung vào những thay đổi về phạm vi hoạt động và rủi ro phát sinh tại địa điểm mới, tạo điều kiện giúp doanh nghiệp giảm thời gian và chi phí mở rộng thử nghiệm.
Thiết kế sandbox, xét cho cùng, là bài toán cân bằng giữa tốc độ thử nghiệm và mức độ kiểm soát. Nếu được thiết kế phù hợp với thông lệ quốc tế, sandbox có thể tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp trong và ngoài nước phát triển sản phẩm tài chính và ứng dụng tài sản số, qua đó tăng cường sức hút và năng lực cạnh tranh cho VIFC.
(*) Cộng sự, Viện Tony Blair



















