Nâng hạng không có nghĩa tiền ngoại sẽ mua dàn trải

Chiều 29/9, chia sẻ tại toạ đàm trực tuyến "Nâng hạng thị trường, bước ngoặt mở ra cơ hội đầu tư mới" do CTCP Chứng khoán VPS tổ chức, TS. Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích VPS, đánh giá việc Việt Nam được nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp là cột mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán.

Theo ông Khánh, nâng hạng không đơn thuần là thay đổi tên gọi trong hệ thống phân loại thị trường mà phản ánh quá trình cải thiện về quy mô, thanh khoản và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế.

Một trong những vấn đề được nhà đầu tư quan tâm nhất sau nâng hạng là quy mô dòng vốn quốc tế có thể chảy vào thị trường Việt Nam.

Ông Lê Đức Khánh cho rằng, dòng vốn từ các quỹ thụ động có thể được giải ngân từng bước, với quy mô khoảng 130-150 triệu USD ở giai đoạn đầu và tổng lượng vốn kỳ vọng có thể đạt khoảng 1,5-1,8 tỷ USD trong quá trình triển khai. Các con số này tương đồng với một số ước tính của các công ty chứng khoán trước thời điểm Việt Nam chính thức được nâng hạng.

Tuy nhiên, dòng vốn này không đồng nghĩa sẽ được phân bổ đồng đều cho mọi cổ phiếu trên thị trường.

Theo Giám đốc Phân tích VPS, nhà đầu tư quốc tế và các bộ chỉ số thường tập trung vào 4 yếu tố quan trọng khi lựa chọn cổ phiếu, gồm quy mô vốn hóa, thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) và dư địa sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài.

Trong đó, free float phản ánh lượng cổ phiếu thực sự có khả năng chuyển nhượng tự do trên thị trường, thay vì phần cổ phần được nắm giữ dài hạn bởi cổ đông lớn, Nhà nước hay các bên liên quan. Một doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn nhưng lượng cổ phiếu có thể giao dịch thực tế thấp vẫn có thể gặp hạn chế khi các quỹ quốc tế xây dựng danh mục.

Thanh khoản cũng là điều kiện quan trọng bởi các quỹ có quy mô lớn cần khả năng mua, bán cổ phiếu mà không gây biến động quá lớn đối với giá thị trường.

Theo ông Khánh, xét theo nhóm ngành, những doanh nghiệp đầu ngành thuộc tài chính, tiêu dùng, bán lẻ, năng lượng, hóa chất và bất động sản có thể nằm trong nhóm được dòng vốn quốc tế chú ý nếu đồng thời đáp ứng các tiêu chí về quy mô và khả năng đầu tư.

Thực tế, 27 cổ phiếu Việt Nam đã được đưa vào FTSE Global All Cap trước thời điểm chuyển hạng chính thức. Điều này cũng cho thấy lợi ích trực tiếp từ nâng hạng trước hết tập trung vào một nhóm doanh nghiệp đáp ứng bộ tiêu chuẩn của chỉ số, thay vì toàn bộ cổ phiếu niêm yết.

Ông Khánh lưu ý nâng hạng cũng không đồng nghĩa giá của các cổ phiếu này chắc chắn tăng ngay sau khi dòng vốn quốc tế xuất hiện.

Theo vị chuyên gia VPS, về dài hạn, quá trình phát triển của các thị trường chứng khoán thường đi cùng với xu hướng mở rộng quy mô và giá trị thị trường. Song trong từng giai đoạn, diễn biến giá cổ phiếu vẫn phụ thuộc vào chất lượng hoạt động của doanh nghiệp, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận và mức định giá.

Bởi vậy, nhà đầu tư vẫn cần trở lại những yếu tố cơ bản của doanh nghiệp, thay vì coi việc nâng hạng như một yếu tố có thể khiến tất cả cổ phiếu cùng tăng giá.

Sau khi đáp ứng các yêu cầu của FTSE Russell, một trong những câu chuyện tiếp theo của thị trường Việt Nam là khả năng tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn của MSCI.

Ông Lê Đức Khánh cho rằng Việt Nam vẫn cần tiếp tục cải thiện các điều kiện liên quan đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế, trong đó có cơ chế giao dịch, thanh toán và dòng vốn ngoại.

Báo cáo Global Market Accessibility Review 2026 của MSCI cho thấy một số vấn đề của thị trường Việt Nam vẫn cần cải thiện như thủ tục đăng ký và mở tài khoản, mức độ phổ biến của công bố thông tin bằng tiếng Anh, tỷ lệ free float tại một số doanh nghiệp và cơ chế thanh toán bù trừ.

MSCI ghi nhận Việt Nam đã áp dụng giải pháp giao dịch không yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh, song xem đây là giải pháp ngắn hạn. Cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) đầy đủ được kỳ vọng triển khai trong năm 2027.

Điều này cho thấy việc được FTSE Russell nâng hạng không phải điểm kết thúc của quá trình cải cách thị trường.

Ở góc độ nhà đầu tư cá nhân, ông Khánh cho rằng sự thay đổi của thị trường cũng đặt ra yêu cầu về cách tiếp cận đầu tư có hệ thống hơn. Thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi mua cổ phiếu nào, nhà đầu tư cần đồng thời trả lời được thời điểm tham gia và cách quản trị hiệu suất danh mục.

Đồng quan điểm, bà Lê Thị Lệ Hằng, Tổng Giám đốc Sài Gòn Capital cho rằng một phương pháp đang phát triển trên thế giới là đầu tư theo chỉ số, trong đó nhà đầu tư sở hữu một rổ cổ phiếu đại diện cho thị trường và danh mục được vận hành theo bộ quy tắc xác định trước.

Khác với ETF, nơi nhà đầu tư sở hữu chứng chỉ quỹ, mô hình Direct Indexing cho phép nhà đầu tư trực tiếp sở hữu các cổ phiếu cấu thành danh mục. Theo bà Hằng, sự phát triển của công nghệ đang giúp phương pháp vốn chủ yếu phục vụ nhà đầu tư tổ chức và khách hàng có quy mô tài sản lớn trở nên dễ tiếp cận hơn đối với nhà đầu tư cá nhân.

VPS hiện đưa phương pháp này vào sản phẩm Smart Indexing (VSI), tự động hóa một số khâu như xác định tỷ trọng, đặt lệnh và tái cân bằng danh mục.

Dù tiếp cận bằng phương pháp lựa chọn cổ phiếu riêng lẻ hay đầu tư theo chỉ số, các diễn giả cho rằng việc Việt Nam bước sang nhóm thị trường mới nổi trước hết tạo ra một mặt bằng mới về chất lượng và khả năng tiếp cận thị trường. Còn hiệu quả đầu tư vẫn phụ thuộc vào chất lượng tài sản, định giá và kỷ luật của từng nhà đầu tư.