Việt Nam đứng đâu trong bài toán an ninh xăng dầu?

(KTSG Online) - Căng thẳng Trung Đông tiếp tục phủ bóng lên thị trường năng lượng toàn cầu, trong lúc Việt Nam đồng thời tăng nhập dầu thô từ nhiều nguồn, nghiên cứu nâng dự trữ xăng dầu lên mức tương đương 90 ngày nhập ròng và mở rộng tiêu thụ xăng sinh học E10 từ tháng này.

Nhìn riêng lẻ, đó là các quyết định điều hành và thương mại nhưng nếu đặt trong cùng một thời điểm thì lại thấy một chuyển động lớn hơn: bài toán an ninh xăng dầu của Việt Nam không còn chỉ là bảo đảm đủ hàng mà là nâng sức chống chịu trước những cú sốc từ bên ngoài.

Nền tảng lọc dầu và giới hạn tự chủ nguồn cung

Việt Nam hiện có hai nhà máy lọc dầu lớn là Dung Quất và Nghi Sơn, tổng công suất thiết kế khoảng 16,5 triệu tấn dầu thô mỗi năm. Đây là trụ cột cung ứng xăng dầu nội địa, đáp ứng khoảng 70-80% nhu cầu thị trường tùy thời điểm vận hành, qua đó giảm đáng kể phụ thuộc vào nhập khẩu thành phẩm.

Tuy nhiên, có nhà máy lọc dầu không đồng nghĩa tự chủ hoàn toàn. Theo Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam), sản lượng khai thác dầu thô trong nước hiện còn khoảng 9-10 triệu tấn/năm, tương đương 170.000-190.000 thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với giai đoạn đỉnh cao từng vượt 300.000 thùng/ngày.

Nguồn dầu nội địa suy giảm khiến Việt Nam phải vừa nhập dầu thô cho lọc hóa dầu, vừa nhập xăng dầu thành phẩm bù thiếu hụt thị trường, trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ khoảng 550.000-650.000 thùng/ngày.

Theo Cục Hải quan, dầu thô phục vụ lọc dầu chủ yếu đến từ Trung Đông như Kuwait, UAE, bên cạnh Brunei và Mỹ. Xăng dầu thành phẩm nhập khẩu chủ yếu đến từ Singapore, Hàn Quốc, Malaysia, Trung Quốc và Thái Lan.

Ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, từng nhận định thách thức hiện nay không còn nằm ở công suất lọc dầu mà ở xu hướng suy giảm nguồn dầu thô nội địa, khiến mức độ ổn định nguồn cung ngày càng phụ thuộc vào thị trường quốc tế.

Mốc 90 ngày và khoảng cách hiện hữu

Căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt quanh eo biển Hormuz, tiếp tục làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng dầu mỏ toàn cầu. Việc một số lô hàng phải điều chỉnh tuyến vận chuyển, trong đó có gần 4 triệu thùng dầu của phía Nhật Bản sắp xếp cho Việt Nam mới đây, cho thấy thị trường năng lượng vẫn trong trạng thái bất định kéo dài.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nghiên cứu phương án nâng tổng mức dự trữ xăng dầu trong nước lên tương đương 90 ngày nhập ròng. Đây không chỉ là quyết định điều hành ngắn hạn mà là tín hiệu cho thấy bài toán an ninh năng lượng đang được nhìn ở cấp độ cấu trúc hơn.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), mức dự trữ tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng được xem là ngưỡng tham chiếu để tăng khả năng chống chịu trước gián đoạn nguồn cung. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này phụ thuộc lớn vào việc tách bạch rõ dự trữ chiến lược của Nhà nước với tồn kho thương mại, cùng cơ chế tài chính đủ mạnh để duy trì dài hạn.