ADB: Muốn tăng trưởng hai con số, Việt Nam cần vượt mô hình dựa vào vốn

Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đánh giá triển vọng kinh tế Việt Nam vẫn tích cực, song nhấn mạnh mục tiêu trở thành nước thu nhập cao đòi hỏi tăng trưởng phải được duy trì bền vững và có chất lượng trong nhiều năm.

Trong báo cáo Cập nhật Triển vọng Phát triển châu Á (ADO) tháng 7/2026, ADB giữ nguyên dự báo GDP Việt Nam tăng 7,2% trong năm 2026 và 7% trong năm 2027, cao nhất trong số các nền kinh tế đang phát triển tại Đông Nam Á được tổ chức này dự báo.

ADB dự báo lạm phát của Việt Nam ở mức 4% trong năm nay và 3,8% trong năm 2027.

Trao đổi với báo chí ngày 17/7, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế Trưởng của ADB tại Việt Nam, đánh giá nền kinh tế duy trì đà tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm, với tốc độ 8,18%.

Công nghiệp, xây dựng và dịch vụ tiếp tục đóng vai trò quan trọng, trong khi xuất khẩu, FDI, đầu tư công và nhu cầu trong nước đều đóng góp vào tăng trưởng.

Tuy nhiên, kết quả tích cực cần được nhìn nhận thận trọng do Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn. Biến động thương mại toàn cầu, thuế quan, giá năng lượng, tỷ giá và nhu cầu tại các thị trường xuất khẩu lớn có thể nhanh chóng tác động tới sản xuất và tăng trưởng.

Chuyên gia ADB cũng lưu ý áp lực lạm phát đang gia tăng, trong khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Nhập khẩu cao vừa phản ánh nhu cầu máy móc, nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất, vừa cho thấy nền kinh tế còn phụ thuộc đáng kể vào đầu vào từ bên ngoài.

Theo ông Giáp, vấn đề hiện nay không chỉ là đạt tốc độ tăng trưởng cao, mà còn phải duy trì tăng trưởng bền vững, có chất lượng và giữ được ổn định kinh tế vĩ mô.

"Triển vọng tăng trưởng của Việt Nam vẫn rất tích cực. Nhưng chính vì tăng trưởng đang ở mức cao, Việt Nam càng cần giữ vững ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát, quản lý tốt tỷ giá và chất lượng tín dụng", chuyên gia ADB nhận định.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời phấn đấu đưa GDP bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030.

Trả lời câu hỏi của phóng viên Nhadautu.vn về khoảng cách giữa dự báo của các tổ chức quốc tế và mục tiêu tăng trưởng hai con số của Việt Nam, ông Bùi Minh Giáp cho biết ADB đưa ra dự báo trên cơ sở đánh giá độc lập.

Theo ông, mỗi tổ chức sử dụng mô hình và các nhóm giả định khác nhau nên kết quả dự báo có thể khác với mục tiêu mà Việt Nam đặt ra. ADB sẽ tiếp tục theo dõi diễn biến kinh tế, địa chính trị và các yếu tố trong nước để xem xét khả năng cập nhật dự báo vào tháng 9.

Đại diện ADB không cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số là không thể đạt được, nhưng nhấn mạnh tăng trưởng không thể chỉ dựa vào huy động thêm vốn.

Khi lượng vốn lớn được đưa vào nền kinh tế, tín dụng và lượng tiền lưu thông tăng có thể tạo sức ép lên lạm phát, tỷ giá, thanh khoản và chất lượng tài sản của hệ thống ngân hàng.

Do đó, chính sách tiền tệ và tài khóa cần được phối hợp chặt chẽ. Chính sách tiền tệ phải theo sát lạm phát, tỷ giá và chất lượng tín dụng, trong khi đầu tư công cần tập trung vào các dự án có tác động lan tỏa và khả năng thúc đẩy đầu tư tư nhân.

Ông Shantanu Chakraborty, Giám đốc quốc gia ADB tại Việt Nam, cho rằng Việt Nam cũng cần làm sâu sắc hơn thị trường vốn để tạo nguồn tài chính dài hạn cho tăng trưởng.

Theo ông, việc sử dụng một phần vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn có thể là giải pháp trong ngắn hạn, nhưng đi kèm rủi ro thanh khoản và phụ thuộc vào khả năng duy trì dòng tiền gửi.

Về dài hạn, Giám đốc quốc gia ADB khuyến nghị thị trường vốn trong nước cần trở thành nguồn tài chính ổn định hơn cho các dự án có vòng đời dài. Những dự án năng lượng, điện hạt nhân và hạ tầng chuyển đổi quy mô lớn có thể có thời gian hoàn vốn 25-30 năm, trong khi hệ thống ngân hàng và thị trường vốn hiện chưa cung cấp đủ nguồn vốn có kỳ hạn tương ứng.

Ông Bùi Minh Giáp cho rằng điều quan trọng không chỉ là giải ngân nhiều hơn, mà còn phải giải ngân đúng trọng tâm và hiệu quả hơn.

Đầu tư công cần được đẩy nhanh tại những lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn như hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, lưới điện, hạ tầng số, thích ứng biến đổi khí hậu, giáo dục kỹ năng và y tế. Những khoản đầu tư này vừa hỗ trợ tăng trưởng trước mắt, vừa nâng năng suất và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Để duy trì tăng trưởng cao trong nhiều năm, Việt Nam cần chuyển từ mô hình dựa nhiều vào vốn, lao động, tín dụng và FDI sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khu vực tư nhân trong nước.

Cải cách thể chế cũng giữ vai trò quyết định. Doanh nghiệp cần một môi trường kinh doanh có khả năng dự đoán cao hơn, thủ tục đơn giản hơn và khả năng tiếp cận tốt hơn với đất đai, vốn, năng lượng, dữ liệu, nhân lực kỹ năng cao và thị trường.

Các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, công nghiệp xanh và logistics hiện đại có tiềm năng lớn, nhưng cần nền tảng về kỹ năng, hạ tầng, tiêu chuẩn và hệ sinh thái doanh nghiệp trong nước.

Theo phân loại áp dụng cho năm tài chính 2027 của Ngân hàng Thế giới, nền kinh tế thu nhập cao là nền kinh tế có tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người, tính theo phương pháp Atlas, trên 14.375 USD.

Ngưỡng này được cập nhật hằng năm để phản ánh biến động giá cả, do đó mức thu nhập Việt Nam phải đạt trong tương lai cũng sẽ tiếp tục thay đổi.

Tại cuộc trao đổi, ông Bùi Minh Giáp ước tính sơ bộ Việt Nam có thể cần ít nhất khoảng 12 năm kể từ năm 2026 để tiến tới nhóm thu nhập cao, ngay cả khi duy trì được tốc độ tăng trưởng hai con số.

Theo tính toán mang tính minh họa của ông, quy mô GDP Việt Nam có thể cần đạt khoảng 2.200 tỷ USD vào năm 2042, trong khi ngưỡng thu nhập cao có thể tăng lên khoảng 20.000 USD/người vào thời điểm đó.

Theo ông Giáp, quá trình chuyển từ nhóm thu nhập trung bình cao lên thu nhập cao khó khăn hơn nhiều so với giai đoạn đi từ thu nhập thấp lên trung bình. Ông dẫn trường hợp Malaysia, Thái Lan và Indonesia — những nền kinh tế đã theo đuổi mục tiêu thu nhập cao trong nhiều thập kỷ nhưng vẫn chưa hoàn thành quá trình chuyển đổi này.

Theo phân loại áp dụng cho năm tài chính 2027 của Ngân hàng Thế giới, Malaysia và Indonesia hiện vẫn thuộc nhóm thu nhập trung bình cao.

Từ những trường hợp trên, chuyên gia ADB cho rằng chặng đường từ thu nhập trung bình lên thu nhập cao có "độ dốc" lớn hơn, nên Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào các công cụ tăng trưởng truyền thống.

Do đó, Việt Nam không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào các công cụ tăng trưởng truyền thống, mà cần làm chủ công nghệ, nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực, phát triển nhân lực mới và tận dụng các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo và công nghệ cốt lõi.

ADB cũng lưu ý lợi thế dân số vàng của Việt Nam sẽ không kéo dài mãi. Nếu chậm chuyển đổi mô hình tăng trưởng, dư địa tận dụng lao động, tích lũy vốn và nâng năng suất có thể thu hẹp trong những năm tới.

"Tăng trưởng cao trong một năm là kết quả rất đáng khích lệ, nhưng tăng trưởng cao, bền vững và có chất lượng trong nhiều năm tới mới là nền tảng để Việt Nam đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao", ông Giáp nhấn mạnh.