'Chính sách cần tạo điều kiện để những mô hình hiệu quả được nhân rộng'

Tiếp nối hành trình đối thoại thường niên, ngày 5/10, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) tổ chức Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 với chủ đề "Tăng trưởng bứt phá – Phát triển bền vững: Hai mục tiêu, một hành trình".

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên, thông điệp xuyên suốt tại diễn đàn là tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải hai mục tiêu tách rời. Tăng trưởng cần dựa ngày càng nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, sử dụng hiệu quả nguồn lực và khả năng tạo ra giá trị dài hạn.

Một trong những điểm đáng chú ý là yêu cầu thay đổi cách đánh giá hiệu quả của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh: từ việc chú trọng nguồn lực đầu vào sang những kết quả thực chất mà doanh nghiệp và nền kinh tế tạo ra.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, tập trung vào bài toán nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo để xây dựng nền kinh tế tự cường và bền vững.

Theo ông Giáp, giá trị của đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở quy mô nguồn lực dành cho R&D, số lượng dự án hay các sáng kiến được triển khai, mà quan trọng hơn là khả năng chuyển hóa những nguồn lực đó thành năng suất và giá trị kinh tế.

Điều cần quan tâm là doanh nghiệp có thực sự cải thiện công nghệ và năng suất hay không; đổi mới có được hấp thụ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh hay không; và những thành quả nghiên cứu, sáng tạo có được chuyển hóa thành sản phẩm, doanh thu, việc làm và năng lực cạnh tranh hay không?

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa khi Việt Nam đứng trước yêu cầu duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Nếu tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào mở rộng vốn và nguồn lực, dư địa sẽ ngày càng hạn chế. Ngược lại, nếu công nghệ và đổi mới sáng tạo được doanh nghiệp hấp thụ tốt hơn, năng suất có thể trở thành động lực quan trọng hơn cho tăng trưởng.

Nói cách khác, thay vì chỉ đặt câu hỏi nền kinh tế đã đầu tư bao nhiêu cho đổi mới sáng tạo, cần quan tâm hơn đến những khoản đầu tư đó tạo ra thêm bao nhiêu năng suất và giá trị.

Tư duy lấy kết quả làm thước đo cũng gợi mở cách tiếp cận mới đối với dòng vốn FDI. Tại VCSF 2026, ông James Crampton, Giám đốc Ngoại vụ cấp cao HEINEKEN Việt Nam, Phó Chủ tịch VBCSD nhấn mạnh, sự lớn mạnh của doanh nghiệp FDI cần đi liền với việc nâng cao năng lực cho các nhà cung cấp địa phương. Theo ông, doanh nghiệp không thể tăng trưởng độc lập mà cần góp phần xây dựng một hệ sinh thái mạnh hơn.

Đồng quan điểm, ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD, đưa ra câu chuyện từ chuỗi giá trị cà phê để cho thấy yêu cầu chuyển từ tăng trưởng sản lượng sang gia tăng giá trị. Ông nhấn mạnh, phát triển bền vững chỉ thực chất khi gắn với lợi ích kinh tế của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp cung ứng và logistics.

Những chia sẻ này cho thấy hiệu quả của dòng vốn quốc tế cần được nhìn rộng hơn lượng vốn đăng ký hay giải ngân. Quan trọng hơn là khả năng tạo liên kết với doanh nghiệp trong nước, nâng cao năng lực nhà cung cấp, chuyển giao kỹ năng và công nghệ, qua đó tạo thêm giá trị trong nền kinh tế.

Khi Việt Nam hướng tới các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn, yêu cầu đối với FDI vì vậy cũng thay đổi: không chỉ thu hút được bao nhiêu vốn, mà phải tạo được hệ sinh thái và giá trị lan tỏa như thế nào.

Một điểm đáng chú ý khác tại VCSF 2026 là cách nhìn về chuyển đổi xanh. Thay vì coi đây chủ yếu là yêu cầu tuân thủ, diễn đàn nhấn mạnh chuyển đổi xanh cần được tích hợp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh để tạo năng suất, giá trị và năng lực cạnh tranh mới.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Sản xuất Vinamilk, cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án lớn. Điều quan trọng là bắt đầu đúng, từ kiểm kê phát thải, tối ưu năng lượng, công nghệ và tư duy vận hành; khi đi đúng hướng, những bước nhỏ có thể cộng dồn thành thay đổi lớn.

Ông Minh đồng thời nhấn mạnh, để chính sách đi vào thực tiễn, cần tạo ra những mô hình có thể "đo lường được, kiểm chứng được và nhân rộng được".

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chuyển đổi xanh không nhất thiết đồng nghĩa với những khoản đầu tư rất lớn. Những cải tiến trong quy trình sản xuất, sử dụng năng lượng, nguyên vật liệu và công nghệ, nếu tạo ra hiệu quả rõ ràng và có thể nhân rộng, cũng có thể đóng góp vào quá trình nâng cao năng suất của toàn nền kinh tế.

Từ góc độ này, hiệu quả của chuyển đổi xanh cần được nhìn qua những kết quả có thể kiểm chứng: mức tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chi phí và nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Câu chuyện của Nestlé tại chuỗi cà phê cũng cho thấy một hướng tiếp cận tương tự. Theo ông Binu Jacob, chương trình NESCAFÉ Plan tại Tây Nguyên đã hỗ trợ tái canh hơn 100.000 ha cà phê già cỗi và tiết kiệm tới 60% lượng nước tưới. Việc số hóa dữ liệu nông hộ và bản đồ vùng nguyên liệu cũng giúp doanh nghiệp biến những yêu cầu như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) thành lợi thế cạnh tranh.

Những trường hợp này cho thấy phát triển bền vững chỉ thực sự tạo ra tác động khi được chuyển thành các kết quả cụ thể trong sản xuất và chuỗi giá trị.

Điểm xuyên suốt của VCSF 2026 là yêu cầu thay đổi mô hình tăng trưởng. Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng, phía sau mục tiêu tăng trưởng hai con số là yêu cầu cấp bách phải chuyển từ tăng trưởng dựa vào nguồn lực sang dựa nhiều hơn vào năng suất và đổi mới sáng tạo; đồng thời chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như động lực cạnh tranh trên chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ góc nhìn này, phát triển bền vững không đứng bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, mà trở thành một phần của chính động lực tăng trưởng.

"Đổi mới sáng tạo phải tạo ra năng suất. Chuyển đổi xanh phải tạo ra hiệu quả. FDI phải tạo ra liên kết và giá trị lan tỏa. Doanh nghiệp phải nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị, còn chính sách cần tạo điều kiện để những mô hình hiệu quả được nhân rộng", Chủ tịch VCCI nhấn mạnh.