Chu kỳ tăng vốn lớn nhất nhiều năm: Ngân hàng dẫn sóng, thị trường đối mặt áp lực pha loãng

Theo báo cáo của FiinPro-X, hoạt động huy động vốn cổ phần đang bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh trở lại trong năm 2026. Tính đến ngày 25/5, tổng giá trị phát hành vốn cổ phần và IPO theo kế hoạch của các doanh nghiệp niêm yết đạt khoảng 289.500 tỷ đồng, tăng 86,5% so với năm 2025 và gấp 2,5 lần mức trung bình 5 năm gần đây.

Đây là quy mô huy động vốn cổ phần lớn nhất kể từ giai đoạn bùng nổ năm 2021, cho thấy vai trò kênh dẫn vốn trung và dài hạn của thị trường chứng khoán đang dần được khôi phục sau nhiều năm doanh nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào tín dụng ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp.

Trong đó, ngành ngân hàng đang bước vào chu kỳ tăng vốn lớn nhất từ trước đến nay với tổng quy mô kế hoạch khoảng 128.000 tỷ đồng, gấp hơn 7 lần năm 2025 và cao hơn 71,6% so với mức trung bình 5 năm.

Động thái này phản ánh nhu cầu củng cố vốn cấp 1, mở rộng bảng cân đối kế toán và chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tín dụng mới trong bối cảnh tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động vốn. Một số kế hoạch phát hành đáng chú ý trong năm 2026 thuộc về VCB, BID, VPB, HDB, MBB và NVB, trong đó phần lớn dự kiến được thực hiện thông qua hình thức phát hành riêng lẻ.

Ở nhóm phi ngân hàng, các kế hoạch huy động vốn tiếp tục tập trung tại lĩnh vực dịch vụ tài chính và bất động sản. Cụ thể, nhóm dịch vụ tài chính, chủ yếu là các công ty chứng khoán như HCM, VND, dự kiến huy động khoảng 48.200 tỷ đồng thông qua phát hành riêng lẻ và chào bán cho cổ đông hiện hữu nhằm mở rộng quy mô vốn phục vụ hoạt động cho vay ký quỹ và tự doanh.

Đối với nhóm bất động sản, quy mô phát hành vốn cổ phần dự kiến đạt gần 37.300 tỷ đồng, tăng 68% so với cùng kỳ năm trước. Một số kế hoạch đáng chú ý đến từ NVL, PDR, TIG.

Về hoạt động IPO, FiinPro-X ước tính tổng giá trị IPO theo kế hoạch trong năm 2026 đạt khoảng 22.400 tỷ đồng, giảm 42% so với mức 38.600 tỷ đồng của năm 2025. Thị trường vẫn chưa xuất hiện các thương vụ quy mô lớn như kỳ vọng.

Tuy nhiên, cơ cấu IPO đang có sự thay đổi đáng chú ý. Nếu các giai đoạn trước chủ yếu được dẫn dắt bởi quá trình cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước, thì các kế hoạch IPO hiện nay nghiêng nhiều hơn về khu vực tư nhân, đặc biệt là các thương vụ spin-off (IPO công ty con) và tái cấu trúc hệ sinh thái doanh nghiệp.

Các kế hoạch IPO gần đây tập trung chủ yếu ở lĩnh vực chứng khoán với những cái tên như LPBS và KAFI trong năm 2026, trước đó là VPS, VPBankS và TCBS trong năm 2025. Ngoài ra, Điện Máy Xanh là một trong số ít thương vụ đáng chú ý thuộc lĩnh vực tiêu dùng đang được chuẩn bị IPO trong năm 2026. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp từng được thị trường kỳ vọng như Golden Gate, Highlands Coffee, The CrownX hay Long Châu vẫn chưa xuất hiện trong danh sách kế hoạch niêm yết.

Điều này cho thấy thị trường IPO hiện vẫn khá chọn lọc và chưa thực sự bước vào chu kỳ bùng nổ mới như giai đoạn 2017 - 2018, khi quy mô IPO lần lượt đạt 32.500 tỷ đồng và 73.600 tỷ đồng.

Bên cạnh tín hiệu tích cực từ hoạt động huy động vốn, áp lực hấp thụ nguồn cung cổ phiếu mới cũng đang trở thành vấn đề đáng chú ý đối với thị trường trong nửa cuối năm 2026, khi khoảng 70% kế hoạch phát hành hiện vẫn chưa được triển khai.

FiinPro-X đánh giá rủi ro pha loãng sẽ là một trong những yếu tố cần theo dõi sát trong năm nay. Theo đó, tổng khối lượng cổ phiếu phát hành mới, bao gồm phát hành tăng vốn và chia tách cổ phiếu, dự kiến đạt khoảng 48,2 tỷ đơn vị, tăng 26% so với năm 2025 và tương đương 17,1% lượng cổ phiếu đang lưu hành tại thời điểm cuối năm trước. Đây là mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Trong cơ cấu phát hành, cổ phiếu phát hành từ hoạt động chia tách, trả cổ tức bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với khoảng 28,8 tỷ cổ phiếu, tương đương mức 28,2 tỷ cổ phiếu của năm 2025. Trong khi đó, khối lượng cổ phiếu phát hành để tăng vốn dự kiến đạt hơn 19,4 tỷ đơn vị, tăng tới 91,6%.

Trong bối cảnh thanh khoản thị trường chưa phục hồi mạnh, khối ngoại vẫn duy trì xu hướng bán ròng và tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp có dấu hiệu phân hóa giữa các nhóm ngành, lượng cổ phiếu mới quy mô lớn chuẩn bị đưa ra thị trường có thể làm gia tăng rủi ro pha loãng, đồng thời tạo áp lực lên mặt bằng định giá cổ phiếu trong thời gian tới.