Chuẩn hóa giao dịch điện tử, nâng “chất” thị trường chứng khoán

Trong bối cảnh giao dịch chứng khoán được số hóa mạnh mẽ, các công nghệ như eKYC, sinh trắc học và kết nối API ngày càng được ứng dụng rộng rãi, góp phần mở rộng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ tài chính số. Đặc biệt, khi FTSE Russell sẽ đưa cổ phiếu Việt Nam vào các rổ chỉ số thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, việc hoàn thiện quy định về giao dịch điện tử theo thông lệ quốc tế càng trở nên cấp thiết, nhằm tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời nâng cao mức độ an toàn và khả năng chống chịu rủi ro của hệ thống giao dịch trực tuyến.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC và Thông tư số 134/2017/TT-BTC nhằm sửa đổi toàn diện các quy định về giao dịch điện tử và hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ, thanh toán chứng khoán.

Ông Bùi Hoàng Hải cho biết, việc sửa đổi xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán phát triển mạnh theo hướng số hóa, ứng dụng rộng rãi các công nghệ như định danh điện tử, xác thực sinh trắc học và kết nối API.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là bổ sung các quy định mới về cung cấp dịch vụ trực tuyến và xác thực giao dịch. Theo đó, tổ chức cung cấp dịch vụ sẽ phải công khai đầy đủ thông tin về các dịch vụ cung cấp cho khách hàng; quy định rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán trong các khâu cốt lõi như mở tài khoản, xác thực giao dịch, kiểm soát tính hợp lệ của lệnh và chuyển lệnh vào hệ thống giao dịch. Dự thảo cũng lần đầu tiên đưa ra quy định cụ thể về việc kết nối hệ thống với bên thứ ba thông qua API nhằm bảo đảm an toàn và thống nhất trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Đối với xác thực giao dịch điện tử, dự thảo quy định cụ thể các hình thức xác thực và yêu cầu tương ứng đối với từng loại giao dịch nhằm tăng cường bảo mật, chống giả mạo và bảo vệ tài sản của nhà đầu tư. Đáng chú ý, thông tin sinh trắc học của khách hàng phải được đối chiếu với dữ liệu trong chíp căn cước công dân, tài khoản VNeID hoặc cơ sở dữ liệu đã được xác minh của tổ chức cung cấp dịch vụ. Đây là mô hình tương tự như các ngân hàng đang áp dụng đối với giao dịch trực tuyến, góp phần nâng cao độ tin cậy của hệ thống xác thực. Bên cạnh đó, dự thảo còn bổ sung các quy định riêng đối với nhà đầu tư nước ngoài, bảo đảm phù hợp với đặc thù của nhóm nhà đầu tư này cũng như yêu cầu của pháp luật về phòng, chống rửa tiền.

Trao đổi với phóng viên về những tác động của dự thảo, ông Nguyễn Anh Khoa - Giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán Agribank (Agriseco) cho rằng, phần lớn các nghiệp vụ được đề cập trong dự thảo như eKYC, hợp đồng điện tử, xác thực sinh trắc học hay kết nối API thực tế đã được các công ty chứng khoán và hệ thống ngân hàng triển khai từ nhiều năm nay.

Do đó, áp lực về công nghệ, vận hành và chi phí đầu tư đối với doanh nghiệp sẽ không quá lớn. Giá trị quan trọng nhất của dự thảo nằm ở việc hợp thức hóa và chuẩn hóa các nghiệp vụ điện tử vốn đã phát triển nhanh trong thực tiễn, qua đó tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho quá trình chuyển đổi số của thị trường chứng khoán.

Theo ông Khoa, đối với nhà đầu tư hiện hữu, lợi ích lớn nhất là hệ thống bảo mật thông tin và tài sản sẽ được nâng lên một bước mới. Trong khi đó, nhà đầu tư mới sẽ có trải nghiệm thuận tiện hơn khi có thể mở tài khoản, ký hợp đồng và thực hiện các giao dịch trực tuyến nhanh chóng nhưng vẫn bảo đảm mức độ an toàn cao. Việc tăng cường xác thực sinh trắc học cũng giúp giảm đáng kể nguy cơ giả mạo, góp phần bảo vệ tốt hơn tài sản của khách hàng.

Ở góc độ thị trường, chuyên gia này đánh giá việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý sẽ tạo nền tảng để phát triển các dịch vụ tài chính số mới, nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời tạo động lực để các công ty chứng khoán cạnh tranh bằng chất lượng dịch vụ, công nghệ và mức độ an toàn thay vì chỉ cạnh tranh về chi phí.

Ông Nguyễn Anh Khoa nhận định, việc ứng dụng công nghệ giúp rút ngắn quy trình tham gia thị trường của nhà đầu tư - vấn đề mà nhiều tổ chức tài chính nước ngoài đã nhiều lần kiến nghị khi tham gia thị trường Việt Nam. Theo ông, việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ từng bước nâng mặt bằng chất lượng dịch vụ, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và góp phần đáp ứng các tiêu chí mà các tổ chức xếp hạng quốc tế đặt ra đối với một thị trường mới nổi.