FDI Đài Loan vào Việt Nam: Sự dịch chuyển của chuỗi giá trị

Trong nhiều năm, câu chuyện quen thuộc về vốn Đài Loan vào Việt Nam là dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc. Nhưng nay cách nhìn đó dường như đã cũ, bởi doanh nghiệp Đài Loan không chỉ đem thêm dây chuyền lắp ráp, mà đang kéo sang cả các mắt xích có giá trị cao hơn của chuỗi điện tử toàn cầu.

Nhìn trên bản đồ công nghiệp, có thể thấy một "vành đai điện tử Đài Loan" đang nổi lên khá rõ. Ở đó, Bắc Ninh là lõi điện tử quy mô lớn; Ninh Bình, Phú Thọ trở thành các điểm đón vệ tinh mới; còn Hải Phòng và Quảng Ninh giữ vai trò cửa ngõ logistics và đón các dự án mới.

Trong đó, Lite-On vừa thông báo tăng vốn đầu tư tổng cộng 149 triệu USD vào Quảng Ninh và Hải Phòng, tương tự với Accton "bơm" thêm 80 triệu USD cho công ty con tại Phú Thọ. Ninh Bình là điểm đến được Quanta chọn "hạ chân" và dự án mở rộng của Wistron.

Pegatron đã hiện diện tại Hải Phòng và từng công bố lộ trình mở rộng nhiều giai đoạn tại Việt Nam, với quy mô đầu tư từ 19 triệu USD ở giai đoạn đầu lên 481 triệu USD và 500 triệu USD ở các giai đoạn tiếp theo. Một số thông tin công bố trước đây cũng cho thấy doanh nghiệp này từng để ngỏ khả năng đưa thêm hoạt động R&D sang Việt Nam.

Điểm đáng chú ý nhất là hàm lượng công nghệ của dòng vốn đang thay đổi. Nếu trước đây "điện tử" thường được hiểu là lắp ráp hàng tiêu dùng cuối cùng, thì nay các khoản đầu tư mới cho thấy dấu hiệu dịch lên những mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong số đó, Lite-On gắn với linh kiện bán dẫn và linh kiện điện tử; Panjit đi vào bán dẫn công suất; Compal nhấn vào server cho trí tuệ nhân tạo (AI); Quanta là nhà cung ứng của Apple; còn Pegatron từ nhiều năm trước đã đặt ra khả năng đưa cả R&D sang Việt Nam.

Accton là doanh nghiệp thiết bị mạng và giải pháp truyền thông, được Intel xếp ở cấp "Prestige" trong hệ sinh thái đối tác. Các ứng dụng gắn với Accton theo hồ sơ Intel gồm AI, điện toán đám mây, điện toán hiệu năng cao và lưu trữ. Trường hợp này cho thấy Việt Nam đang hút thêm những mắt xích liên quan đến switch, Wi-Fi, máy chủ, mạng tốc độ cao và hạ tầng AI, thay vì chỉ điện tử tiêu dùng.

Trường hợp tương tự là Wistron và nhóm nhà cung ứng cho SpaceX. Sau khi SpaceX đề nghị một số nhà cung ứng Đài Loan chuyển bớt sản xuất ra ngoài hòn đảo này vì rủi ro địa chính trị, Wistron NeWeb đã mở rộng hoạt động tại Việt Nam. Công ty sản xuất router và thiết bị mạng khác cho Starlink ở Ninh Bình, còn một số supplier khác như Universal Microwave Technology cũng đầu tư vào Việt Nam.

Trên bản đồ đó, Foxconn là điểm sáng nhất cho quy mô của làn sóng này. Riêng trong năm 2024, tập đoàn đã được cấp phép đầu tư thêm 551 triệu USD vào hai dự án tại Quảng Ninh để sản xuất sản phẩm giải trí thông minh và thiết bị hệ thống thông minh, còn trước đó là dự án 383 triệu USD làm bảng mạch in PCB tại Bắc Ninh.

Khi một tập đoàn như Foxconn trải hoạt động từ điện tử tiêu dùng sang thiết bị thông minh, bảng mạch, linh kiện viễn thông và sau đó mở rộng tiếp các danh mục mới, điều đó cho thấy Việt Nam đang được dùng như một nền tảng sản xuất đa tầng, chú trọng lõi công nghệ, chứ không chỉ là điểm lắp ráp cuối.

Ngoài điện thoại và thiết bị điện tử truyền thống, Fushan Technology tại Bắc Ninh đã mở rộng sang Xbox, linh kiện điện tử, thiết bị đeo và drone. Mới đây, công ty này đưa robot công nghiệp hình người và thiết bị tự động hóa vào danh mục các sản phẩm mới.

Một công ty con khác của Foxconn là Shunsin còn nhắm tới đầu tư 80 triệu USD tại Việt Nam để sản xuất bảng mạch tích hợp. Có thể thấy, Foxconn không còn nhìn nhận Việt Nam trong vai trò lắp ráp đơn giản, mà chuyển sang những phần việc sát hơn với công cụ sản xuất và hạ tầng công nghệ.

Tại lễ khai trương Văn phòng Tổng bộ Hồng Hải Việt Nam tại Hà Nội trung tuần tháng 4/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn cho biết Foxconn đã triển khai 20 dự án chỉ riêng tại Bắc Ninh (gồm cả Bắc Giang sau khi sáp nhập tỉnh) với tổng vốn khoảng 4 tỷ USD.

Lũy kế tính đến tháng 4/2026, Đài Loan có 3.457 dự án đầu tư tại Việt Nam với tổng vốn đạt 42,37 tỷ USD, xếp thứ tư trong số các nước và vùng lãnh thổ đầu tư tại nước ta, chỉ sau Hàn Quốc, Singapore và Nhật Bản, theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính).

Việt Nam có những đặc điểm khiến hấp dẫn các doanh nghiệp Đài Loan. Trước hết, đó là tái cấu trúc chuỗi cung ứng.

Theo đó, tập đoàn Quanta Computer, một trong những đối tác gia công lớn nhất của Apple, đã chính thức ký kết thỏa thuận và lên kế hoạch xây dựng nhà máy trị giá 120 triệu USD tại tỉnh Nam Định (cũ) từ năm 2023. Đầu năm 2026, Compal cho biết đang mở rộng năng lực tại Mỹ, Đài Loan và Việt Nam để đáp ứng yêu cầu của khách hàng về chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn.

Điều này cho thấy Việt Nam không còn chỉ hưởng lợi từ mô hình "China+1" đơn giản, mà từ một làn sóng phân tán sâu hơn: giảm phụ thuộc vào một địa bàn, một hành lang vận tải hay một điểm nghẽn địa chính trị.

Lý do thứ hai là vị trí. Việt Nam đủ gần Trung Quốc để doanh nghiệp Đài Loan không phải cắt đứt mạng lưới vendor cũ, nhưng đủ khác để giúp họ giảm rủi ro chính trị và chi phí. Nó cũng nằm sát các tổ hợp lớn của Samsung, LG và hệ sinh thái vendor cho Apple ở miền Bắc.

Với các nhà sản xuất theo hợp đồng, đây là lợi thế lớn: khoảng cách tới linh kiện, cảng biển, khách hàng và nhà cung cấp quyết định hiệu quả chuỗi cung ứng không kém gì chi phí lao động. Những thông báo mở rộng dồn dập ở miền Bắc, gần các cảng biển và hàng không, không phải là ngẫu nhiên.

Lý do thứ ba là hạ tầng công nghiệp miền Bắc đã đủ dày để đón những phân khúc khó hơn. Các khu công nghiệp – nhiều trong số đó do các tập đoàn nước ngoài đầu tư nhằm đón dòng vốn công nghệ cao, cảng biển, logistics và nền tảng nhân lực kỹ thuật tốt hơn nhiều so với một thập niên trước.

Báo cáo FDI thường niên của Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài trong tháng 4/2026 nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn thu hút FDI đi sâu và chọn lọc hơn, trong đó lợi thế cạnh tranh không còn nằm chủ yếu ở ưu đãi thuế mà ở điện ổn định, logistics, hạ tầng số và khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa dài hạn.

Đầu năm nay, Văn phòng Kinh tế – Văn hóa Việt Nam tại Đài Bắc chỉ ra rằng, trong chiến lược "Nam tiến" của doanh nghiệp Đài Loan, Việt Nam đang nổi lên như một trọng điểm nhờ môi trường chính trị ổn định, kinh tế vĩ mô bền vững và chính sách thu hút FDI ngày càng cởi mở.

"Đối với ngành điện tử và bán dẫn, những lĩnh vực đòi hỏi rất cao về hạ tầng, logistics và liên kết chuỗi, việc hình thành các khu công nghiệp tập trung là yếu tố then chốt. Đó chính là lý do ra đời của Khuôn viên chuỗi cung ứng điện tử TVT tại Ninh Bình", bà Ngô Phẩm Trân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam – Đài Loan (VTBA) cho biết.

Công hội Điện tử Đài Loan (TEEMA) đánh giá Việt Nam là điểm sáng trong chiến lược đầu tư của doanh nghiệp Đài Loan, với hơn 100 doanh nghiệp thành viên TEEMA đã đầu tư vào Việt Nam. TEEMA khẳng định sẽ tiếp tục có các chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp Đài Loan đã hiện diện tại Việt Nam mở rộng chuỗi cung ứng, đồng thời tạo thêm không gian hợp tác cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất khu vực.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam vẫn còn bộc lộ những điểm yếu cần khắc phục để thu hút thêm dòng vốn công nghệ cao từ Đài Loan nói riêng và thế giới nói chung. Tháng 3/2026, Phó Thủ tướng khi đó là ông Nguyễn Chí Dũng thừa nhận những điểm yếu còn lớn như thiếu nhân lực chất lượng cao, R&D còn yếu, hạ tầng kỹ thuật và mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Tựu trung lại, câu chuyện của Foxconn, Lite-On, Panjit, Quanta, Pegatron, Wistron NeWeb và Accton không chỉ là rót thêm vốn. Nó là câu chuyện về việc chuỗi tổ hợp điện tử Đài Loan đang thành hình ở miền Bắc nước ta. Vấn đề còn lại là Việt Nam sẽ tận dụng xu hướng FDI từ Đài Loan ra sao: một nơi đặt nhà máy, hay một mắt xích thật sự của chuỗi giá trị mới.