Fed, BOJ tăng lãi suất, vì sao chứng khoán và Bitcoin vẫn đi lên?

Ngày 16/9, Fed nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm, đưa vùng lãi suất mục tiêu từ 3,50–3,75% lên 3,75–4,00%. Hai ngày sau, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cũng nâng lãi suất từ 1% lên 1,25%, mức cao nhất trong 31 năm.

Theo lý thuyết, việc tăng lãi suất thường gây bất lợi cho những tài sản như cổ phiếu hay Bitcoin, vốn có mức giá biến động cao hơn so với tiền gửi hay trái phiếu Chính phủ. Lãi suất càng cao, doanh nghiệp vừa chịu chi phí vốn lớn hơn, vừa phải cạnh tranh thu hút dòng tiền với những kênh đầu tư an toàn hơn như trái phiếu. Vì vậy, với cùng một mức lợi nhuận kỳ vọng trong tương lai, nhà đầu tư thường sẽ có xu hướng chấp nhận mua cổ phiếu ở mức giá thấp hơn.

Với cổ phiếu tăng trưởng, đặc biệt nhóm công nghệ, thường nhạy cảm với quá trình này. Bitcoin và các tài sản số cũng thường chịu áp lực khi nhà đầu tư có thêm lựa chọn sinh lời từ những tài sản ít rủi ro hơn.

Tuy nhiên, thị trường không chờ đến ngày Fed họp mới phản ứng.

Trước quyết định ngày 16/9, công cụ CME FedWatch của CME Group, sử dụng giá các hợp đồng tương lai lãi suất liên bang để ước tính xác suất thay đổi lãi suất của Fed, cho thấy thị trường đã đặt cược tới 94,5% khả năng Fed tăng thêm 0,25 điểm phần trăm. Trong khi một tuần trước đó, xác suất này mới khoảng 59%.

Cùng thời điểm, lợi suất trái phiếu (bond yield) Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã vượt 5%. Nasdaq giảm 0,78% trong phiên 15/9, còn Bitcoin lùi xuống vùng dưới 76.000 USD.

Nói cách khác, một phần đáng kể tác động của việc tăng lãi suất đã được phản ánh vào giá tài sản trước khi Fed chính thức hành động.

Điều này thể hiện rõ hơn trên thị trường trái phiếu. Trong nửa đầu tháng 9, lợi suất trái phiếu Mỹ tăng mạnh khi nhà đầu tư chuẩn bị cho kịch bản Fed thắt chặt hơn. Nhưng sau khi Fed thực sự nâng lãi suất, lợi suất kỳ hạn dài lại không tiếp tục đi lên tương ứng.

Đến phiên 21/9, lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã quay xuống dưới 5%, dù thị trường vẫn nâng xác suất Fed tiếp tục tăng lãi suất. Nasdaq cùng ngày tăng 2,26% và lập mức đóng cửa kỷ lục mới.

Đây là khác biệt quan trọng vì lãi suất điều hành của Fed chủ yếu tác động trực tiếp tới phần ngắn hạn của thị trường tiền tệ. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu dài hạn lại là một trong những mức tham chiếu quan trọng khi nhà đầu tư định giá lợi nhuận doanh nghiệp trong nhiều năm tới.

Fed vì vậy có thể tăng lãi suất ngắn hạn, nhưng nếu lợi suất dài hạn ngừng tăng hoặc giảm trở lại, sức ép lên định giá cổ phiếu cũng giảm bớt.

Trong khi đó, BOJ tạo ra một diễn biến tương tự với thị trường chứng khoán nhưng theo cách khác. Việc BOJ nâng lãi suất lên 1,25% trong cuộc họp ngày 18/9 không gây nhiều bất ngờ. Từ cuối tháng 8, khảo sát của Reuters đã cho thấy phần lớn chuyên gia dự báo BOJ sẽ tăng lãi suất trong tháng 9.

Đáng chú ý hơn là quyết định được thông qua với tỷ lệ 7-2, tức có hai thành viên phản đối việc tăng lãi suất. Sự bất đồng này, cùng việc Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, ông Kazuo Ueda không phát tín hiệu rõ ràng rằng BOJ sẽ tiếp tục tăng lãi suất với tốc độ nhanh trong thời gian tới, khiến thị trường đánh giá chính sách chưa cứng rắn như lo ngại trước đó.

Dù BOJ tăng lãi suất, Fed cũng vừa nâng lãi suất với mức tương đương, khiến chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật hầu như không thay đổi. Cùng với thông điệp thận trọng của BOJ về các đợt tăng tiếp theo, đồng yen Nhật vì vậy không mạnh lên mà còn giảm gần 1% so với USD trong ngày 18/9.

Điều này làm giảm nguy cơ đảo chiều mạnh của các giao dịch vay bằng đồng yen với lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn (yen carry trade). Ngoài ra, đồng yen yếu cũng có lợi cho nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Nhật Bản, bởi doanh thu và lợi nhuận bằng ngoại tệ khi quy đổi về yen có giá trị lớn hơn.

Phản ứng của thị trường chứng khoán châu Á cũng cho thấy quyết định tăng lãi suất không tạo ra một cú sốc mới. Nikkei 225 tăng từ 63.484,10 điểm ngày 15/9 lên 65.018,95 điểm ngày 18/9, tương đương khoảng 2,4%. Riêng trong phiên 18/9, ngày BOJ nâng lãi suất, chỉ số này vẫn tăng khoảng 1,4%.

Tại Hàn Quốc, KOSPI tăng từ 6.627,26 điểm ngày 15/9 lên 7.007,72 điểm ngày 21/9, tương đương gần 5,7%. Như vậy, đà tăng không chỉ xuất hiện ở một vài cổ phiếu bán dẫn mà còn thể hiện ở cấp độ thị trường chung.

Tóm lại, cả Fed lẫn BOJ đều tăng lãi suất, nhưng quyết định thực tế không tạo ra cú sốc lớn hơn những gì thị trường đã chuẩn bị trước.

Nếu chỉ có yếu tố lãi suất, khó giải thích vì sao nhóm bán dẫn lại tăng mạnh hơn phần còn lại của thị trường.

Phiên 21/9, Nasdaq tăng 2,26%, trong khi chỉ số bán dẫn PHLX tăng tới 4,3%. AMD tăng 9,6%, lần đầu đạt giá trị vốn hóa 1.000 tỷ USD, còn Intel và Arm cũng tăng hai chữ số.

Điều này cho thấy đợt tăng không đơn thuần là một làn sóng mua tất cả tài sản. Vì khi cùng chịu một mặt bằng lãi suất, nhưng các doanh nghiệp có triển vọng lợi nhuận được nâng mạnh lại tăng nhanh hơn.

Cơ chế có thể hiểu đơn giản: lãi suất cao khiến mỗi đồng lợi nhuận trong tương lai có giá trị thấp hơn ở hiện tại. Nhưng nếu thị trường đồng thời nâng mạnh dự báo doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp, phần tăng của lợi nhuận kỳ vọng vẫn có thể bù lại sức ép từ mức lãi suất cao hơn.

Đó đang là câu chuyện của ngành AI và bán dẫn. AMD đã tăng khoảng 185% từ đầu năm, cao hơn rất nhiều mức tăng khoảng 15,8% của Nasdaq. Reuters cho rằng đà tăng phản ánh kỳ vọng AMD mở rộng vai trò trong lĩnh vực điện toán AI, từ bán chip riêng lẻ sang cung cấp các hệ thống AI hoàn chỉnh.

Xu hướng tương tự xuất hiện tại Hàn Quốc, nơi Samsung Electronics và SK Hynix hưởng lợi từ kỳ vọng nhu cầu bộ nhớ phục vụ AI tiếp tục tăng. Điều này giúp nhóm chip vượt trội so với nhiều ngành khác.

Nhưng lãi suất chưa mất tác dụng khi lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm quanh 5% vẫn tạo ra sự cạnh tranh lớn đối với thị trường chứng khoán. Nhà đầu tư có thể nhận mức sinh lời gần 5% từ trái phiếu Chính phủ Mỹ mà không phải chấp nhận mức rủi ro như khi đầu tư vào cổ phiếu.

Vì vậy, việc lợi suất 10 năm giảm trở lại dưới 5% trong phiên 21/9 là một yếu tố hỗ trợ đáng kể. Cùng lúc, giá dầu hạ nhiệt, giúp giảm bớt lo ngại về lạm phát. Reuters ghi nhận cả hai yếu tố này cùng với sự trở lại của kỳ vọng AI đã hỗ trợ đà tăng của chứng khoán.

Bitcoin có một phần câu chuyện tương tự chứng khoán công nghệ, nhưng mức tăng mạnh hơn còn đến từ những yếu tố riêng của thị trường tiền số.

Ngày 15/9, các quỹ ETF Bitcoin giao ngay tại Mỹ bị rút ròng khoảng 450 triệu USD. Ngày 16/9, mức rút ròng tiếp tục gần 296 triệu USD. Nhưng sang ngày 17/9, dòng tiền đảo chiều với mức hút ròng 159,5 triệu USD; ngày 18/9 tăng lên 433 triệu USD. Đến ngày 21/9, lượng vốn hút ròng tiếp tục tăng mạnh lên khoảng 999 triệu USD.

Như vậy, chỉ trong ba phiên từ 17-21/9, các ETF Bitcoin giao ngay tại Mỹ đã hút ròng gần 1,6 tỷ USD, đảo ngược đáng kể lượng vốn bị rút ra trước cuộc họp Fed.

Đà tăng của Bitcoin còn được khuếch đại bởi các vị thế bán khống (short selling). Khi giá vượt các ngưỡng quan trọng, những nhà đầu tư đặt cược giá giảm phải mua lại Bitcoin để đóng vị thế. Quá trình này, thường được gọi là ép mua đóng vị thế bán khống (short squeeze), có thể khiến giá tăng nhanh hơn trong thời gian ngắn.

Do đó, mức tăng của Bitcoin không thể chỉ giải thích bằng các động thái tăng lãi suất từ Fed hay BOJ.

Lợi suất trái phiếu hạ nhiệt giúp khẩu vị rủi ro trên thị trường cải thiện, nhưng dòng tiền ETF và cơ chế thị trường riêng của crypto đã khuếch đại mức tăng. Quan trọng hơn, đợt tăng này diễn ra trong khi Fed chưa phát tín hiệu kết thúc chu kỳ tăng lãi suất.

Dự báo mới nhất của Fed cho thấy mức lãi suất trung vị cuối năm 2026 ở khoảng 4,1%. Con số cho năm 2027 cũng là 4,1% và năm 2028 là 3,9%. So với dự báo tháng 6, Fed đã nâng đáng kể mặt bằng lãi suất dự kiến trong các năm tới.

Cùng lúc, Fed vẫn dự báo kinh tế Mỹ tăng trưởng 2,3% trong năm nay và 2,4% năm 2027, tỷ lệ thất nghiệp quanh 4,1%. Những con số này cho thấy thị trường hiện không đặt cược đơn giản vào việc tiền sẽ sớm rẻ trở lại. Một trong những giả định đang hỗ trợ thị trường là nền kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp vẫn đủ khỏe để hấp thụ mặt bằng lãi suất cao hơn.

Nếu lạm phát tiếp tục hạ, lợi suất trái phiếu dài hạn giữ ổn định và lợi nhuận của nhóm AI tiếp tục được nâng lên, tài sản rủi ro vẫn có thể chịu được thêm các đợt tăng lãi suất.

Ngược lại, nếu lạm phát nóng trở lại, Fed buộc phải tăng lãi suất nhanh hơn dự kiến và lợi suất trái phiếu 10 năm vượt lên rõ rệt, sức ép lên định giá sẽ quay trở lại. Rủi ro sẽ lớn hơn nếu cùng lúc kỳ vọng tăng trưởng lợi nhuận của nhóm AI bắt đầu chậm lại.

Diễn biến hiện tại cho thấy nhà đầu tư đang đặt cược rằng tăng trưởng lợi nhuận có thể bù được phần nào sức ép từ mặt bằng lãi suất cao. Đặt cược này còn đứng vững bao lâu sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào lạm phát, lợi suất dài hạn và triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp hơn là bản thân từng lần tăng lãi suất của các ngân hàng trung ương.