Hướng tới nguồn nhân lực chất lượng cao

Thị trường lao động vì thế cũng thay đổi rõ rệt. Doanh nghiệp ngày càng ưu tiên lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng ứng dụng công nghệ và có thể đáp ứng yêu cầu công việc ngay sau tuyển dụng. Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, tự động hóa, đồng thời dòng vốn FDI chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, sản xuất thông minh và bán dẫn, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về nhân lực chất lượng cao.

Sự chuyển dịch này được phản ánh rõ tại thị trường lao động. Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp ngày càng tập trung vào nhóm lao động có trình độ đại học trở lên, đồng thời nhu cầu về kỹ năng số tại các doanh nghiệp mới thành lập tăng khoảng 40%, cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với công nghệ của người lao động. Trong khi đó, Trung tâm Dịch vụ việc làm TP. Hồ Chí Minh dự báo quý II/2026 sẽ có khoảng 60.000-75.000 vị trí việc làm được mở ra, với nhu cầu lớn ở các lĩnh vực sản xuất, kỹ thuật, công nghệ và logistics.

Đáng chú ý, khu vực FDI cũng đang tạo ra sức ép ngày càng lớn đối với thị trường lao động. Khi các tập đoàn công nghệ mở rộng đầu tư vào Việt Nam, nhu cầu về kỹ sư, chuyên gia tự động hóa, công nghệ thông tin, bán dẫn hay quản lý sản xuất hiện đại tăng nhanh. Dù vậy, nhiều doanh nghiệp phản ánh vẫn phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lao động hoặc đưa chuyên gia nước ngoài sang vận hành trong giai đoạn đầu do chưa tìm được nguồn nhân lực phù hợp.

Khảo sát của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy hơn 40% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động đáp ứng yêu cầu, đặc biệt ở các kỹ năng số, ngoại ngữ và kỹ năng mềm.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên của Việt Nam trong quý I/2026 đạt 53,6 triệu người. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ mới đạt 29,6% cho thấy phần lớn lực lượng lao động vẫn chưa được đào tạo chính quy để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương nhận định, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao, nhất là khi các dự án công nghệ cao gia tăng, yêu cầu đối với nguồn nhân lực cũng tăng theo và nếu không chuẩn bị kịp, đây sẽ trở thành điểm nghẽn.

Ở góc độ chính sách, nhiều địa phương cũng đang chuyển hướng sang phát triển thị trường lao động chất lượng cao. Theo ông Nguyễn Tây Nam, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Hà Nội, thành phố khuyến khích doanh nghiệp tăng cường đào tạo, đào tạo lại, phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp để phát triển kỹ năng nghề, kỹ năng số và ứng dụng AI trong sản xuất, quản trị; đồng thời triển khai các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, ngoại ngữ và chuyển đổi nghề phù hợp với yêu cầu của quá trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ sẽ chỉ mang lại hiệu quả khi được đặt trong một chiến lược phát triển nguồn nhân lực đồng bộ. Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP. Hồ Chí Minh, việc phát triển nguồn nhân lực cần có sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính người lao động. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách; doanh nghiệp cần coi đào tạo là khoản đầu tư cho năng suất; còn người lao động phải chuyển từ tư duy "học một lần để làm cả đời" sang học tập suốt đời để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thị trường vì thế không chỉ là bài toán của riêng ngành giáo dục hay thị trường lao động, mà là yêu cầu để Việt Nam xây dựng nền tảng tăng trưởng bền vững trong giai đoạn phát triển mới.