Kiểm soát lạm phát, giữ ổn định kinh tế vĩ mô

Từ đầu năm đến nay, Chính phủ luôn chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hướng tới mục tiêu lớn hơn là kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu tăng cường bình ổn thị trường, bảo đảm công khai giá và xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, thao túng, tăng giá bất hợp lý.

Một trong những giải pháp trọng tâm là sử dụng chính sách thuế, phí để giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Chính sách giảm 2% thuế VAT đối với nhóm hàng hóa, dịch vụ đang chịu thuế suất 10% xuống 8%, tiếp tục được áp dụng đến hết ngày 31/12/2026. Chính phủ cũng gia hạn thời hạn nộp một số khoản thuế trong năm 2026; miễn, giảm 46 khoản phí và lệ phí đến cuối năm, đồng thời kéo dài chính sách miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đến hết năm 2030.

Đối với xăng dầu - mặt hàng có tác động lan tỏa lớn đến chi phí sản xuất, vận tải và tiêu dùng - nhiều giải pháp về thuế được triển khai. Thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất xăng, dầu được giảm về 0% đến hết ngày 30/9/2026. Một số sắc thuế cấu thành giá xăng dầu cũng được điều chỉnh theo hướng giảm nhằm hạn chế áp lực tăng giá.

Đáng chú ý, trong giai đoạn giá dầu thế giới biến động mạnh do xung đột tại Trung Đông, ngân sách nhà nước đã chủ động ứng khoảng 8.000 tỷ đồng cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để can thiệp thị trường. Giải pháp này góp phần hạn chế tác động của biến động nhiên liệu tới nền kinh tế.

Bộ Tài chính đánh giá, công tác quản lý, điều hành giá được thực hiện chủ động, linh hoạt, bám sát mục tiêu kiểm soát lạm phát mà Quốc hội và Chính phủ đề ra. Trong 6 tháng đầu năm, dù giá năng lượng thế giới biến động, thị trường hàng hóa trong nước cơ bản ổn định, nguồn cung được bảo đảm, không xảy ra thiếu hàng hay sốt giá trên diện rộng.

Diễn biến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cũng cho thấy mặt bằng giá đang dần ổn định. Sau khi tăng từ tháng 1 đến tháng 5 do tác động của nhu cầu tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ, giá nhiên liệu, gas, điện, nước và vật liệu xây dựng, CPI giảm trong tháng 6 và tháng 7 khi giá nhiên liệu hạ nhiệt, nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào hơn.

CPI tháng 7/2026 giảm 0,12% so với tháng trước, tăng 4,45% so với cùng kỳ và tăng 3,08% so với tháng 12/2025. Tính chung 7 tháng, CPI tăng 4,39%, trong khi lạm phát cơ bản bình quân tăng 4,19%. Mức tăng CPI bình quân chỉ cao hơn 0,01 điểm phần trăm so với 6 tháng đầu năm, cho thấy chưa xuất hiện biến động giá đột biến.

Kết quả trên có sự đóng góp của việc chủ động xây dựng các kịch bản điều hành, từ bình ổn thị trường dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ đến cập nhật phương án ứng phó khi giá xăng dầu thế giới tăng mạnh. Các công điện, công văn điều hành như Công điện số 28/CĐ-TTg và Công văn số 5807/BTC-QLG khi giá xăng dầu thế giới tăng mạnh… cùng chính sách thuế, phí được điều chỉnh kịp thời đã góp phần giảm áp lực chi phí đầu vào.

Ngoài ra, việc xây dựng nhiều kịch bản giúp cơ quan quản lý chủ động nhận diện nguy cơ tạo cú sốc giá và có giải pháp ứng phó sớm, qua đó hạn chế tác động lan tỏa đến mặt bằng giá chung, tạo dư địa cho ổn định kinh tế vĩ mô và tăng trưởng.

Theo Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ, mục tiêu kiểm soát lạm phát (CPI bình quân) năm 2026 được đặt ở mức khoảng 4,5%.

Áp lực lạm phát được dự báo vẫn hiện hữu, đặc biệt từ diễn biến giá năng lượng thế giới. Xung đột tại Trung Đông và những bất ổn địa chính trị có thể khiến giá dầu, vận tải quốc tế và nguyên vật liệu biến động khó lường. Giá nhiên liệu tăng không chỉ tác động trực tiếp đến CPI mà còn làm gia tăng chi phí vận tải, logistics, sản xuất và phân phối.

Tuy nhiên cũng có nhiều yếu tố có thể hỗ trợ kiểm soát CPI trong những tháng cuối năm. Theo nhóm nghiên cứu của Viện Kinh tế - Tài chính, mặt bằng giá nhiên liệu và nguyên vật liệu thế giới có xu hướng giảm so với giai đoạn đỉnh, lãi suất dự kiến tăng nhẹ giúp giảm áp lực cầu, trong khi giá nhiều mặt hàng nông sản và lương thực được dự báo ổn định hơn.

Trước tình hình này, Bộ Công thương được yêu cầu phối hợp với Bộ Tài chính chủ động điều hành giá xăng dầu theo sát diễn biến thế giới, sử dụng hiệu quả Quỹ Bình ổn giá khi cần thiết. Các nhà máy lọc dầu cần duy trì hoạt động ổn định, bảo đảm công suất, dự trữ lưu thông và không để xảy ra đứt gãy nguồn cung. Nguồn dầu diesel cũng cần được theo dõi sát để kịp thời xử lý nguy cơ thiếu hụt cục bộ.

Cùng với xăng dầu, việc điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và các dịch vụ công theo lộ trình cần được cân nhắc kỹ về thời điểm và mức độ, tránh nhiều nhóm hàng, dịch vụ cùng tăng giá, tạo hiệu ứng cộng hưởng lên CPI. Công tác kiểm tra kê khai, niêm yết giá cần được tăng cường, xử lý nghiêm hành vi lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.

Cuối năm, nhu cầu sản xuất, tiêu dùng và vận tải thường tăng cao. Do đó, việc chủ động nguồn cung các mặt hàng thiết yếu, nhất là thực phẩm và hàng tiêu dùng, có ý nghĩa quan trọng. Giảm chi phí logistics, chống đầu cơ, găm hàng và yêu cầu doanh nghiệp vận tải điều chỉnh giá cước phù hợp với biến động nhiên liệu sẽ góp phần hạn chế áp lực tăng giá.

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế - Tài chính, từ nay đến cuối năm cần tiếp tục ổn định tỷ giá, điều hành linh hoạt giá hàng hóa do Nhà nước quản lý, duy trì chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và hạn chế tác động từ biến động năng lượng thế giới.

Về phía Bộ Tài chính, Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi cho biết Bộ sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công thương và các bộ, ngành xây dựng các kịch bản điều hành giá, phí, thuế, chủ động ứng phó với biến động trong nước và quốc tế, kịp thời tham mưu Chính phủ giải pháp phù hợp để giữ ổn định kinh tế vĩ mô.

Một trọng tâm khác là nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm các nguy cơ gây lạm phát. Bộ Tài chính sẽ theo dõi sát giá hàng hóa thế giới, tỷ giá, chính sách quốc tế và các rủi ro địa chính trị để xây dựng phương án điều hành phù hợp.

Chính sách tài khóa tiếp tục được điều hành chặt chẽ, hiệu quả, tiết kiệm chi thường xuyên, ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Việc đẩy nhanh giải ngân đầu tư công cũng cần được tính toán hợp lý, tạo động lực tăng trưởng nhưng không gây thêm áp lực lớn lên mặt bằng giá.

Trong bối cảnh dư địa kiểm soát lạm phát không còn nhiều, sự phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp là yếu tố then chốt để giữ ổn định mặt bằng giá, đồng thời tạo dư địa cho tăng trưởng trong những tháng cuối năm.