Mở đường vào sâu trong chuỗi giá trị

Nguồn lực lớn, liên kết còn lỏng lẻo

Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá doanh nghiệp nhà nước chưa phát huy hiệu quả và vai trò dẫn dắt, tiến độ đầu tư còn chậm, quan hệ với doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI còn hạn chế. Khu vực tư nhân chủ yếu gồm doanh nghiệp nhỏ và vừa, yếu về vốn, quản trị, công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Trong khi đó, liên kết nội địa của doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo, chuyển giao công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa chưa cao.

Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu có ý nghĩa chiến lược quốc gia: “Phát triển doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy các hoạt động sản xuất, kinh doanh”. Từ quan điểm đó, người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành xây dựng cơ chế liên kết thực chất giữa ba khu vực doanh nghiệp thông qua chương trình hợp tác, dự án, hợp đồng và đơn hàng cụ thể; lấy kết quả liên kết, tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng tạo ra trong nước làm thước đo hiệu quả và căn cứ cho chính sách khuyến khích, ưu đãi. Thủ tướng yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty nhà nước mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia dự án và chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp FDI phải nâng cao chất lượng đầu tư, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp Việt đáp ứng tiêu chuẩn của mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Theo ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), chất lượng dòng vốn không chỉ được đánh giá qua quy mô đăng ký hay số lượng dự án, mà còn phải thể hiện ở công nghệ, khả năng chuyển giao, mức độ liên kết và đóng góp vào năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nâng sức doanh nghiệp nội địa

Theo ông Thạch, mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực lên 45-50% và có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của khu vực FDI mở ra không gian phát triển mới. Song cơ hội chỉ trở thành đơn hàng khi doanh nghiệp nội địa đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của bên mua về chất lượng, giá thành, tiến độ, trách nhiệm môi trường và quản trị rủi ro.

Trường hợp CTCP Thiết bị và Giải pháp cơ khí Automech cho thấy khả năng vươn khỏi vị trí gia công chi tiết của doanh nghiệp Việt. Ông Nguyễn Việt Phương, Giám đốc sản xuất công ty cho biết, Automech đã làm được các linh kiện và cụm linh kiện gồm khoảng 200 chi tiết cho ô tô, xe máy, cung cấp cho nhà sản xuất trong nước và trên thế giới. Quá trình này đòi hỏi năng lực gia công chính xác và kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Ở phía doanh nghiệp FDI, ông Tsuchibashi Akito, Tổng giám đốc Công ty TNHH Điện tử Meiko Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) nhấn mạnh, nhiều công ty Nhật Bản muốn tăng cường mua sắm nội địa tại Việt Nam, nhưng sự tham gia của doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng vẫn còn hạn chế. Theo ông, cơ hội đang mở ra trong các lĩnh vực vật liệu, linh kiện, sản xuất chính xác và dịch vụ công nghiệp chuyên dụng. Vì vậy, doanh nghiệp trong nước cần được hỗ trợ nâng cấp công nghệ, đạt chứng nhận chất lượng, phát triển hoạt động nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực và nâng cao năng suất lao động.

Từ góc nhìn của nhà đầu tư nước ngoài, ông Kim In Woo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc tại Việt Nam (KOCHAM) nhận định, việc chỉ dựa vào gia công, lắp ráp không còn bền vững trước cạnh tranh công nghệ. Theo ông, thành công của chuỗi cung ứng phụ thuộc vào chiều sâu của hệ sinh thái công nghiệp địa phương. Khi doanh nghiệp nội địa nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực quản lý chất lượng, chuỗi cung ứng cũng trở nên bền bỉ hơn.

Để thu hút dòng vốn FDI, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí thấp mà phải nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế. Điều này đòi hỏi chiến lược phát triển doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, công nghệ và quản trị. Doanh nghiệp Việt cần từng bước làm chủ công nghệ, tham gia những khâu có giá trị gia tăng cao như thiết kế, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo.

Ông nhấn mạnh: “Chúng ta cũng cần chuyển từ tư duy ‘tham gia’ sang ‘nâng cao vị thế’ trong chuỗi giá trị”.