Mở rộng đường biên phát triển cho kinh tế tư nhân

Phát triển nhưng chưa thực sự vững chắc

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với khát vọng tăng trưởng nhanh và bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026 - 2030. Cùng với đó là những cải cách có tính bước ngoặt về tổ chức bộ máy, mô hình chính quyền địa phương, hoàn thiện thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Đặc biệt, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Đây là sự khẳng định mạnh mẽ về vai trò, vị trí của cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Trong 3 quý đầu năm 2026, cả nước có gần 149,7 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với tổng số vốn đăng ký 1.884 nghìn tỷ đồng, tăng 3,2% về số doanh nghiệp, tăng 32,7% về vốn đăng ký. Ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách - chiến lược Trung ương nhìn nhận từ khu vực các doanh nghiệp và các địa phương cũng cho thấy những kết quả khá nổi bật, thể hiện sự bứt phá của nhiều địa phương. Qua 9 tháng, đã có 12/34 tỉnh, thành phố đạt tốc độ tăng trưởng GRDP 2 con số; 27/34 địa phương có tốc độ tăng trưởng quý III cao hơn quý II. Về phía cộng đồng doanh nghiệp, nhất là khu vực kinh tế tư nhân, tiếp tục thể hiện sự năng động, sáng tạo; nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã mạnh dạn tiên phong vào những lĩnh vực mới, lĩnh vực khó như ô tô điện, hàng không, hạ tầng chiến lược, năng lượng, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dịch vụ số.

Theo bà Phí Thị Hương Nga, Trưởng ban Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê), GDP tăng trưởng nhờ sự bứt phá của khối FDI và một số doanh nghiệp lớn nằm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, nội lực của khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ lại cho thấy tín hiệu sàng lọc mạnh. Đồng thời, sau thời gian dài chịu áp lực chi phí tăng cao (chi phí logistics, nguyên vật liệu nhập khẩu) và sức mua nội địa yếu, biên lợi nhuận bị bào mòn khiến khả năng tích lũy tái đầu tư xuống mức thấp. Cùng chung nhận định này, TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cũng đánh giá, bức tranh doanh nghiệp hiện nay có những tín hiệu tích cực, nhưng chưa thể nói sức khỏe của khu vực kinh tế tư nhân đã thực sự vững chắc, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Những khó khăn này đã phản ánh trực tiếp vào hiệu quả sản xuất, kinh doanh và sự tồn vong của doanh nghiệp trên thị trường. Hiện có gần 89,8 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn; 33,5 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, giảm 37,0%; hơn 48,7 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể. Bình quân một tháng có 19,1 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Trước con số đáng quan ngại này, ông Minh cho rằng “trong 6-12 tháng tới, vấn đề quan trọng nhất là củng cố niềm tin kinh doanh. Doanh nghiệp cần nhìn thấy môi trường chính sách ổn định hơn, chi phí tuân thủ thực sự giảm và cách thực thi nhất quán hơn”.

Tư duy kiến tạo điều kiện phát triển

Hiện số lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm áp đảo trong khu vực kinh tế tư nhân, do đó muốn khu vực này bứt phá cần có chính sách hỗ trợ hợp lý cho nhóm đặc thù này. Thảo luận tại Tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hỗ trợ theo lộ trình trưởng thành, chuyển từ tư duy cấp phát sang kiến tạo điều kiện phát triển. Việc sửa đổi Luật lần này phải tạo ra chuyển biến thực chất, khắc phục tình trạng chính sách được ban hành nhưng doanh nghiệp khó tiếp cận hoặc không được thụ hưởng đầy đủ. Theo đó, phải số hóa triệt để ngay từ đầu quá trình triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Mỗi chính sách hỗ trợ cần được thực hiện trên nền tảng dữ liệu liên thông giữa đăng ký doanh nghiệp, thuế, bảo hiểm xã hội và tín dụng, qua đó giảm thủ tục, hạn chế việc doanh nghiệp phải cung cấp lặp lại thông tin, hồ sơ; phải gắn chính sách hỗ trợ với trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra cụ thể, bảo đảm công khai, minh bạch; ưu tiên hỗ trợ thực chất đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, bởi đây là khu vực có dư địa phát triển rất lớn nhưng cũng là nhóm dễ gặp khó khăn nhất trong tiếp cận vốn, công nghệ, quản trị và các chính sách hỗ trợ.

Tham gia ý kiến, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị làm rõ cơ sở xác định tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo lao động, nguồn vốn và doanh thu. Theo đại biểu, một số doanh nghiệp thuộc diện thụ hưởng đã có quy mô tương đối lớn, trong khi doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận chính sách... Vì vậy, cần ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, tiếp đến là doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa; đồng thời chú trọng doanh nghiệp do phụ nữ, người dân tộc thiểu số làm chủ và doanh nghiệp đầu tư tại vùng khó khăn.

Về tiếp cận vốn, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa đề nghị làm rõ nguồn hỗ trợ từ Quỹ Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Phát triển và ngân sách nhà nước; đồng thời bảo đảm các điều kiện cho vay, quy định về bảo đảm tiền vay và quản trị rủi ro của ngân hàng. Chính sách thuế cần quy định cụ thể thời gian, điều kiện hưởng ưu đãi và hướng dẫn thủ tục kê khai, kế toán, hóa đơn để doanh nghiệp thuận lợi thực hiện. Cùng với đó, duy trì Quỹ Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; việc sắp xếp các quỹ khác cần căn cứ tình hình thực tế, đồng thời tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, điều kiện hỗ trợ để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn thuận lợi, công bằng và minh bạch.

“Nếu giải quyết tốt những vấn đề trên, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ doanh nghiệp mà thực sự trở thành công cụ thúc đẩy khu vực doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh về chất lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh, đóng góp tích cực hơn vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước trong thời gian tới”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.