Nâng cao năng lực quản trị rủi ro khi xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc

Chủ động thích ứng với yêu cầu thị trường

Với quy mô dân số hơn 1,4 tỷ người, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ rộng lớn, mở ra nhiều cơ hội cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, nền tảng số và logistics xuyên biên giới, hoạt động xuất khẩu sang thị trường này đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về tính chuyên nghiệp, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và quản trị rủi ro trong toàn bộ quá trình giao thương.

Theo ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), bảo đảm an toàn giao dịch và tối ưu chi phí ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh thương mại điện tử, nền tảng số và logistics xuyên biên giới phát triển mạnh. Một lô hàng bị ách tắc tại cửa khẩu không chỉ làm gia tăng chi phí lưu kho, vận chuyển mà còn ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa, uy tín doanh nghiệp và quan hệ với đối tác. Trong khi đó, hợp đồng thiếu chặt chẽ hoặc phương thức thanh toán không phù hợp có thể dẫn đến những tổn thất đáng kể về tài chính.

Thực tế này cho thấy, rủi ro xuất khẩu không chỉ xuất hiện tại khâu thông quan mà có thể phát sinh từ quá trình nghiên cứu thị trường, lựa chọn đối tác đến tổ chức vận chuyển và thu hồi công nợ. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ cách tiếp cận chú trọng tìm kiếm đơn hàng sang quản trị đồng bộ toàn bộ chuỗi xuất khẩu.

Phân tích đặc điểm thị trường, TS. Trịnh Thị Thanh Thủy, Nghiên cứu viên cao cấp, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng, doanh nghiệp cần nhìn nhận Trung Quốc là thị trường có quy mô lớn nhưng không đồng nhất về nhu cầu tiêu dùng. Sự khác biệt về thu nhập, thị hiếu và tập quán mua sắm giữa các khu vực như Bắc Kinh, Thâm Quyến, Thành Đô và những địa phương có mức thu nhập thấp hơn đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định rõ phân khúc khách hàng, lựa chọn sản phẩm phù hợp và xây dựng chiến lược tiếp cận riêng cho từng khu vực.

Đáng chú ý, những thay đổi trong thực thi chính sách nhập khẩu tại từng địa phương, nhất là đối với hàng nông sản, có thể tác động trực tiếp đến tiến độ giao hàng và chi phí kinh doanh. Cùng với đó, các yêu cầu về kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, chất lượng và quy cách đóng gói ngày càng được chú trọng, buộc doanh nghiệp phải nâng cao khả năng đáp ứng tiêu chuẩn ngay từ khâu sản xuất.

Theo các chuyên gia, việc chủ động cập nhật quy định, rà soát điều kiện nhập khẩu và chuẩn bị hồ sơ trước khi ký hợp đồng có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế rủi ro. Đặc biệt, doanh nghiệp cần đối chiếu các quy định liên quan, trong đó có Lệnh 280 với 17 nhóm mặt hàng rủi ro, để xác định yêu cầu áp dụng đối với từng sản phẩm.

Bên cạnh đó, tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do như RCEP hay ACFTA cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững quy tắc xuất xứ và bảo đảm tính chính xác của chứng từ. Nếu không đáp ứng đầy đủ điều kiện, lợi thế thuế quan có thể bị mất, kéo theo chi phí gia tăng và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa.

Kiểm soát chi phí, bảo đảm an toàn thanh toán

Bên cạnh việc đáp ứng các yêu cầu của thị trường nhập khẩu, quản trị logistics, chứng từ và thanh toán là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí, dòng tiền và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp xuất khẩu.

Từ thực tiễn giao thương tại khu vực Tây Nam Trung Quốc, bà Triệu Thị Thúy Nga, Trưởng Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Trùng Khánh cho biết, quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Trùng Khánh tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 6,35 tỷ USD, tăng 19%. Tuy nhiên, để duy trì đơn hàng ổn định, doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng tính thống nhất của chứng từ xuất khẩu, nhất là tên hàng, mã HS, hóa đơn và giấy chứng nhận xuất xứ.

Ở khâu logistics, lựa chọn phương án vận chuyển phù hợp có thể tạo ra khác biệt đáng kể về chi phí. Theo bà Nga, phương án tập kết hợp lý có thể giúp nâng hiệu suất khoảng 30%, giảm chi phí 20%. Điều này cho thấy tối ưu logistics không đơn thuần là tìm kiếm mức cước thấp mà cần tính toán tổng thể thời gian vận chuyển, chi phí bảo quản, vốn lưu động và đặc tính hàng hóa.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, thời gian giao hàng kéo dài đồng nghĩa với việc vốn bị chiếm dụng lâu hơn, chi phí tài chính gia tăng và khả năng quay vòng vốn giảm. Vì vậy, quản trị logistics hiệu quả cũng chính là một giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đặc biệt với những doanh nghiệp có quy mô tài chính hạn chế.

Bên cạnh chi phí vận chuyển, rủi ro thanh toán và biến động tỷ giá là những vấn đề cần được quan tâm. PGS.TS. Đặng Thị Nhàn, Trường Đại học Ngoại thương cho rằng, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ đồng tiền, thời hạn và phương thức thanh toán khi xuất khẩu sang Trung Quốc.

Trong bối cảnh USD vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong thanh toán quốc tế tại Việt Nam, biến động tỷ giá có thể ảnh hưởng đáng kể đến doanh thu quy đổi và lợi nhuận, nhất là với những hợp đồng có giá trị lớn. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động tính toán rủi ro tỷ giá, cân nhắc sử dụng các công cụ phòng ngừa như hợp đồng kỳ hạn hoặc quyền chọn do ngân hàng cung cấp. Không chỉ tỷ giá, việc đối tác kéo dài thời hạn thanh toán sau khi nhận hàng cũng có thể gây áp lực lên dòng tiền. Nếu thiếu cơ chế thẩm định khách hàng và kiểm soát công nợ, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng chậm thu hồi vốn, ảnh hưởng đến khả năng duy trì sản xuất và thực hiện các đơn hàng tiếp theo. Vì vậy, cùng với lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp, doanh nghiệp cần xác minh năng lực tài chính, uy tín và lịch sử giao dịch của đối tác, nhất là những khách hàng tiếp cận qua nền tảng thương mại điện tử B2B. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các bộ phận kinh doanh, logistics và tài chính để kiểm soát thống nhất các điều khoản hợp đồng, tiến độ giao hàng và nghĩa vụ thanh toán.

Có thể thấy, khả năng cạnh tranh tại thị trường Trung Quốc không chỉ được quyết định bởi chất lượng và giá bán sản phẩm mà còn phụ thuộc vào năng lực quản trị chi phí, kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn tài chính. Việc kết hợp hiệu quả giữa quản trị chuỗi cung ứng và sử dụng các dịch vụ tài chính ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong cân đối dòng tiền, hạn chế tổn thất và nâng cao hiệu quả xuất khẩu.

Theo ông Bùi Quang Hưng, chuyển từ giao thương dựa vào kinh nghiệm đơn lẻ sang xuất khẩu chính ngạch, chuyên nghiệp và có kế hoạch dài hạn là yêu cầu tất yếu. Đây cũng là hướng đi cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ mở rộng thị phần mà còn nâng cao giá trị xuất khẩu, củng cố uy tín và phát triển bền vững tại thị trường Trung Quốc.