Nâng tầm kinh tế tư nhân để mở rộng dư địa tăng trưởng

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn phát triển mới, khu vực kinh tế tư nhân đang được kỳ vọng đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc tạo động lực tăng trưởng, huy động nguồn lực xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, để khu vực này thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng doanh nghiệp mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings, điểm cốt lõi của chiến lược phát triển kinh tế tư nhân không nằm ở việc có thêm bao nhiêu doanh nghiệp mới mà là xây dựng được lực lượng doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh và tạo giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế. Một nền kinh tế có nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ nhưng thiếu các doanh nghiệp đủ năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu sẽ khó tạo ra đột phá về năng suất và tăng trưởng dài hạn.

Từ góc độ đó, kinh tế tư nhân cần được phát triển theo hướng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp nhiều tầng. Trong đó, các doanh nghiệp lớn đóng vai trò dẫn dắt, đầu tư vào những lĩnh vực có tính chiến lược như công nghệ, hạ tầng, logistics, công nghiệp chế biến chế tạo hay các ngành có hàm lượng khoa học công nghệ cao.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được phát triển để trở thành các mắt xích trong chuỗi cung ứng, cung cấp sản phẩm, dịch vụ và các ngành công nghiệp hỗ trợ. Đối với hộ kinh doanh, cần có lộ trình phù hợp để từng bước chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp chính thức, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường.

Để thực hiện mục tiêu này, theo ông Minh, một trong những yêu cầu quan trọng nhất là tiếp tục cải cách thể chế và môi trường kinh doanh. Thực tế cho thấy doanh nghiệp có thể chấp nhận cạnh tranh trên thị trường nhưng gặp nhiều khó khăn khi phải đối mặt với các chi phí thể chế, thủ tục hành chính phức tạp hoặc những rủi ro pháp lý khó dự báo.

Vì vậy, phát triển kinh tế tư nhân trước hết cần gắn với việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh theo hướng minh bạch, ổn định và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi sự chuyển biến từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp; giảm các thủ tục không cần thiết, hạn chế tình trạng chồng chéo trong thanh tra, kiểm tra và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực phát triển.

Song song với cải cách thể chế, nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp cũng là yêu cầu quan trọng. Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, doanh nghiệp Việt Nam không thể duy trì lợi thế cạnh tranh chỉ dựa trên chi phí thấp. Thay vào đó, cần chú trọng nâng cao năng lực quản trị, tăng cường minh bạch tài chính, xây dựng chiến lược phát triển dài hạn và đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Theo ông Minh, nội lực của doanh nghiệp không chỉ nằm ở tài sản hữu hình mà ngày càng được quyết định bởi các yếu tố như năng lực quản trị, dữ liệu, công nghệ, thương hiệu, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng đổi mới sáng tạo. Đây là những nền tảng giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, gia tăng giá trị và cải thiện sức cạnh tranh trong dài hạn.

Một vấn đề khác được đặt ra là làm thế nào để khu vực doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất. Việt Nam đã thu hút được lượng lớn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong nhiều năm qua, song khả năng liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa vẫn còn hạn chế. Vì vậy, việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước để đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, quản trị và năng lực sản xuất được xem là điều kiện quan trọng để gia tăng hiệu ứng lan tỏa từ dòng vốn FDI.

Những yêu cầu về nâng cao chất lượng doanh nghiệp, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và phát huy nội lực của khu vực tư nhân cũng gắn liền với mục tiêu mở rộng dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế trong giai đoạn tới. Từ góc nhìn rộng hơn về các động lực tăng trưởng của nền kinh tế, ông Phan Lê Thành Long - Chủ tịch Sáng lập AFA Group, đồng thời là Chủ tịch Sáng lập Cộng đồng Cố vấn Tài chính Việt Nam (VWA) cho rằng, quá trình phát triển kinh tế của Việt Nam trong hơn một thập niên qua cho thấy vai trò ngày càng lớn của đầu tư hạ tầng, dòng vốn đầu tư nước ngoài và khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Theo ông Long, sau giai đoạn nền kinh tế gặp nhiều khó khăn do tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu và những thách thức nội tại, Việt Nam đã từng bước phục hồi nhờ đẩy mạnh phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng năng lực sản xuất. Sự hiện diện của các tập đoàn lớn cùng với quá trình hình thành các chuỗi cung ứng đã góp phần thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và tạo thêm việc làm cho nền kinh tế.

Nhờ những động lực này, nền kinh tế duy trì được giai đoạn tăng trưởng kéo dài trong khoảng một thập niên qua. Tuy nhiên, yêu cầu phát triển trong giai đoạn tới đang đặt ra những thách thức mới khi nhu cầu đầu tư cho hạ tầng, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng lớn.

Theo ông Long, nguồn lực từ ngân sách nhà nước và vốn vay khó có thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển hạ tầng trong tương lai. Điều đó đòi hỏi phải huy động mạnh hơn nguồn lực từ khu vực tư nhân, trong đó các mô hình hợp tác công - tư tiếp tục là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bổ sung nguồn vốn cho các dự án phát triển.

Ông Long cũng cho rằng phát triển kinh tế tư nhân không thể tách rời quá trình thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Đây là những yếu tố ngày càng có vai trò quan trọng đối với năng suất lao động, hiệu quả sản xuất kinh doanh cũng như năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Tổng hòa lại, để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn lực cho tăng trưởng mà còn phải tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đây cũng là nền tảng để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn tới.