Nghịch lý doanh nghiệp xây dựng: Doanh thu tăng mạnh, lợi nhuận giảm sâu

Theo thống kê của Nhadautu.vn, trong nhóm 10 doanh nghiệp xây dựng, hạ tầng lớn trên sàn, tổng doanh thu quý III/2026 đạt khoảng 28.131 tỷ đồng, tăng 38,3% so với mức 20.339 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tổng lợi nhuận sau thuế hợp nhất chỉ đạt 1.227 tỷ đồng, giảm 71,3% từ mức 4.274 tỷ đồng.

Phục Hưng, CC1, Hoà Bình và Cienco4 đều ghi nhận doanh thu tăng nhưng lợi nhuận đi xuống. Riêng Vinaconex (mã: VCG) giảm cả doanh thu lẫn lợi nhuận (do nền lợi nhuận quý III/2025 cao nhờ thoái vốn Cát Bà Amatina).

Xét 9 tháng đầu năm, doanh thu mảng xây lắp Vinaconex đạt khoảng 7.616 tỷ đồng, giảm 5%, trong khi giá vốn chỉ giảm 3,7%, còn 7.418 tỷ đồng. Lợi nhuận gộp xây lắp vì vậy giảm hơn 38%, từ 321 tỷ đồng xuống gần 199 tỷ đồng.

Cứ 100 đồng doanh thu xây lắp, Vinaconex còn khoảng 2,6 đồng lợi nhuận gộp, so với 4 đồng cùng kỳ, trước khi tính chi phí tài chính, quản lý và thuế. Như vậy, bên cạnh nền thu nhập thoái vốn cao, hiệu quả thi công của doanh nghiệp cũng suy giảm.

Đạt Phương có diễn biến tích cực hơn. Riêng quý III/2026, doanh thu hợp đồng xây dựng tăng 58,2%, lên khoảng 1.681 tỷ đồng, trong khi giá vốn tăng chậm hơn, ở mức 50,9%, lên khoảng 1.504 tỷ đồng. Lợi nhuận gộp mảng này tăng từ 66,5 tỷ đồng lên 177,6 tỷ đồng; biên gộp cải thiện từ 6,3% lên 10,6%. Giá vốn tăng về số tuyệt đối nhưng phần lợi nhuận giữ lại trên mỗi đồng doanh thu xây dựng vẫn cao hơn.

Dù vậy, Đạt Phương phải ghi nhận hơn 48 tỷ đồng chi phí lãi vay trong quý, tăng 63%. Lợi nhuận mảng năng lượng đồng thời suy giảm, bù trừ một phần thành quả của xây lắp. Lợi nhuận sau thuế hợp nhất vẫn tăng 26,5%, nhưng thấp hơn tốc độ tăng doanh thu.

Coteccons cũng cải thiện biên gộp, từ 4,6% lên gần 5%, trong quý đầu niên độ 2026–2027, tương ứng quý III/2026. Tuy nhiên, chi phí lãi vay lên gần 158 tỷ đồng, gấp hơn 3,5 lần cùng kỳ, doanh nghiệp lãi sau thuế khoảng 305 tỷ đồng, tăng 3,6%. Theo VCBS, diễn biến này đi cùng việc dư nợ vay ngắn hạn tăng mạnh.

Lãi tiền gửi tăng giúp bù đắp phần lớn sức ép, song chênh lệch thu, chi tài chính vẫn thấp hơn cùng kỳ. Ngoài ra, mức tăng lãi còn hạn chế do cùng kỳ có khoản thu nhập lớn từ thanh lý hợp đồng hợp tác kinh doanh.

Ở chiều tăng trưởng mạnh, FECON lãi gần 102 tỷ đồng, gấp 6,2 lần cùng kỳ, nhờ doanh thu tăng 62,6% và biên gộp cải thiện từ 13,8% lên 17,3%. Trong khi đó, Phục Hưng, CC1, Hòa Bình và Cienco4 đều tăng doanh thu nhưng giảm lợi nhuận.

Về dài hạn, kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030 được Quốc hội thông qua với tổng vốn 8,22 triệu tỷ đồng tạo dư địa công việc cho các nhà thầu. Theo Bộ Tài chính, giải ngân 10 tháng năm 2026 đạt hơn 708.567 tỷ đồng, tương đương 74,1% kế hoạch Thủ tướng giao, hỗ trợ triển khai và thanh toán các dự án.

Nguồn việc trải rộng từ đường bộ đến đường sắt. Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đã khởi công phần hạ tầng kết nối ga, còn tuyến chính đặt mục tiêu khởi công đầu năm 2027. Các dự án thành phần cao tốc Quy Nhơn – Pleiku đã lần lượt khởi công; Vành đai 4 TP.HCM được thúc đẩy hoàn thiện thủ tục để khởi công các dự án thành phần trong quý IV/2026. Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam đang chuẩn bị đầu tư, hướng tới khởi công tháng 12/2027.

MBS kỳ vọng hạ tầng và sự phục hồi của xây dựng dân dụng tiếp tục hỗ trợ nguồn việc. Với Coteccons, VCBS đánh giá quan hệ với các chủ đầu tư lớn và khả năng tham gia dự án kỹ thuật cao tạo cơ hội mở rộng hợp đồng, song hiệu quả còn phụ thuộc điều khoản và tiến độ thực hiện.

Triển vọng nguồn việc thể hiện ở giá trị hợp đồng chuyển tiếp chưa thực hiện, thường được doanh nghiệp gọi là backlog. Coteccons công bố backlog 77.082 tỷ đồng tại ngày 30/9/2026, sau khi trúng thầu mới khoảng 14.500 tỷ đồng trong quý III. Đây là cơ sở để doanh nghiệp duy trì hoạt động thi công trong các kỳ tiếp theo, còn doanh thu và lợi nhuận được ghi nhận theo tiến độ thực hiện.

Thời gian từ thi công đến nghiệm thu, thanh toán quyết định nhu cầu vốn của nhà thầu. Trong 9 tháng, Phục Hưng ghi nhận dòng tiền kinh doanh âm 200,2 tỷ đồng; cuối quý III, phải thu ngắn hạn và hàng tồn kho lần lượt khoảng 1.685 tỷ đồng và 1.421 tỷ đồng.

Vinaconex cũng âm dòng tiền kinh doanh khoảng 1.822 tỷ đồng trong 9 tháng, trong khi FECON thuần thu 330,6 tỷ đồng. CC1 ghi nhận dòng tiền kinh doanh dương hơn 4.101 tỷ đồng, nhưng biến động tăng các khoản phải trả đóng góp lớn. Nguồn tiền này hỗ trợ vốn thi công, đồng thời gắn với nghĩa vụ thanh toán hoặc thực hiện hợp đồng trong các kỳ sau.

Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Võ Diệp Thành Thoại, Trưởng phòng Khách hàng cao cấp, CTCP Chứng khoán DNSE, cho rằng, nhóm doanh nghiệp xây dựng, hạ tầng sẽ phát triển trong thời gian tới. Tuy nhiên, doanh thu tăng chưa đủ bảo đảm hiệu quả khi biên lợi nhuận nhà thầu còn mỏng. Điều cần xem xét là giá trị hợp đồng chưa thực hiện có thực chất và doanh nghiệp có thu được tiền hay không.

"Điều tôi quan tâm là doanh nghiệp nào chứng minh được câu chuyện vĩ mô bằng lợi nhuận và dòng tiền", ông Thoại nhận định.