Người Việt được hướng dẫn chuẩn bị tài chính cho tuổi già từ 40 tuổi

Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư 34/2026/TT-BYT hướng dẫn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc chuẩn bị cho tuổi già được đặt ra từ khi người dân còn ở độ tuổi trung niên.

Cụ thể, chương trình sẽ tổ chức hướng dẫn, cung cấp kiến thức và kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên. Nội dung hướng dẫn không chỉ giới hạn ở chăm sóc sức khỏe mà bao gồm lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, chăm sóc người cao tuổi tại nhà, chuẩn bị tài chính, lao động và việc làm phù hợp.

Theo Thông tư, Cục Dân số sẽ khảo sát đối tượng, định hướng nội dung; xây dựng, biên soạn tài liệu cung cấp kiến thức, kỹ năng cho người từ 40 tuổi trở lên và tổ chức hướng dẫn cho cán bộ y tế - dân số các cấp. Tại địa phương, Sở Y tế các tỉnh, thành phố căn cứ tài liệu mẫu của Trung ương để xây dựng, phát triển tài liệu phù hợp với phong tục, tập quán và ngôn ngữ từng vùng miền.

Việc đặt vấn đề chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40 diễn ra trong bối cảnh cơ cấu dân số Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng.

Theo Cục Thống kê, dân số trung bình của Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 102,3 triệu người. Do mức sinh có xu hướng giảm trong những năm gần đây, kết hợp với tuổi thọ gia tăng, tỷ trọng dân số trẻ từ 0-14 tuổi giảm từ 23,5% năm 2024 xuống 22,8% năm 2025. Ngược lại, nhóm dân số từ 60 tuổi trở lên tăng từ 14% lên 14,5% tổng dân số.

Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam năm 2025 đạt 74,7 tuổi, tương đương năm 2024. Trong đó, tuổi thọ trung bình của nam giới là 72,3 tuổi và nữ giới là 77,3 tuổi.

Các con số trên cho thấy thời gian sống sau độ tuổi lao động của người Việt ngày càng kéo dài, kéo theo nhu cầu chuẩn bị nguồn lực cho chăm sóc sức khỏe, sinh hoạt và duy trì chất lượng cuộc sống khi về già.

Đáng chú ý, sự chuẩn bị này không chỉ là vấn đề của chính sách dân số. Một số khảo sát gần đây cũng cho thấy quan niệm của người Việt về tài chính tuổi già đang dần thay đổi.

Theo Khảo sát Manulife Asia Care 2026 thực hiện với 1.000 người Việt Nam, 89% người tham gia khảo sát đề cao sự độc lập và tự chủ về tài chính khi về già, coi đây là "gia sản" muốn để lại cho gia đình. Có 57% cho biết không muốn trở thành gánh nặng đối với người thân, trong khi chỉ 21% kỳ vọng nhận hỗ trợ tài chính từ con cái.

Những kết quả này phần nào cho thấy sự dịch chuyển từ quan niệm phụ thuộc vào con cái khi về già sang chủ động xây dựng nguồn lực cho giai đoạn nghỉ hưu.

Bà Tina Nguyễn, Tổng Giám đốc Manulife Việt Nam, nhận định người Việt đang thay đổi cách nhìn về tuổi già, từ một giai đoạn phụ thuộc sang một hành trình cần được chuẩn bị chủ động. Theo bà, sự độc lập cả về tài chính và sức khỏe đang được nhiều người xem như một "gia sản" dành cho gia đình.

Tuy nhiên, giữa mong muốn độc lập tài chính và mức độ chuẩn bị thực tế vẫn còn khoảng cách. Vì vậy, theo bà Tina Nguyễn, người Việt có thể lựa chọn những giải pháp tài chính từ sớm.

Thực tế, khảo sát cho thấy 81% người được khảo sát dự kiến dựa vào tiền tiết kiệm cá nhân để trang trải chi phí khi về già. Để chuẩn bị nguồn lực tài chính cho tương lai, 51% tăng cường gửi tiết kiệm, 45% mua bảo hiểm sức khỏe và các sản phẩm bảo hiểm liên quan, còn 26% tham gia các quỹ mở.

Trong khi đó, dù 53% muốn đạt được sự độc lập, tự chủ tài chính khi về già và 48% muốn có nguồn thu ổn định để trang trải chi phí sinh hoạt, chỉ 27% chuyển sang các khoản đầu tư tạo ra dòng tiền.

Một chi tiết đáng chú ý khác là 69% người tham gia khảo sát mong muốn tiếp tục làm việc sau tuổi 65. Điều này phần nào tương đồng với cách tiếp cận của Thông tư 34 khi việc chuẩn bị cho tuổi già từ tuổi 40 không chỉ bao gồm sức khỏe và tài chính mà còn đặt ra vấn đề lao động, việc làm phù hợp.

Ở góc độ quản trị tài sản dài hạn, ông Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế và Du lịch TP.HCM, cho rằng khi quy mô tài sản gia tăng, cách nhìn về rủi ro cũng thay đổi. Mối quan tâm không còn chỉ nằm ở việc "kiếm được bao nhiêu" mà là "giữ được bao lâu và phát triển như thế nào".

Theo ông Minh, việc bảo toàn tài sản và khả năng chuyển giao giữa các thế hệ ngày càng được chú trọng trong chiến lược quản trị tài sản dài hạn.

Nhìn rộng hơn, cách tiếp cận này cho thấy tích lũy tài sản chỉ là một phần của quá trình chuẩn bị tài chính dài hạn. Khi tuổi thọ kéo dài, bài toán còn nằm ở khả năng duy trì nguồn lực trong nhiều năm, ứng phó với các chi phí phát sinh và chủ động về tài chính trong giai đoạn sau tuổi lao động.

Trong bối cảnh tỷ trọng người cao tuổi ngày càng tăng và thời gian sống sau độ tuổi lao động kéo dài, việc chuẩn bị cho tuổi già vì thế đang dần trở thành một kế hoạch dài hạn, thay vì chỉ bắt đầu khi người lao động tiến sát tuổi nghỉ hưu.