PGS.TS Trần Đình Thiên: “Song kiếm” Quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm và Luật Phát triển đô thị sẽ nhân bội sức mạnh, mở ra siêu cơ hội tăng trưởng cho tương lai TP.HCM

Sự kết hợp giữa Luật Phát triển đô thị vừa được Quốc hội thông qua và Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm đang tạo ra một cấu trúc thể chế – không gian phát triển hoàn toàn khác cho TP.HCM. 

Nói về vấn đề này, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định: “Nếu chúng ta coi quy hoạch là việc mở rộng, định hình một không gian phát triển mới cho thành phố, thì Luật Phát triển đô thị lại đưa đến cơ chế để thực hiện không gian phát triển đó. Hai yếu tố đó là một cặp đi liền với nhau…đó chính là sự ‘đồng nhìn, đồng hướng, đồng tâm’ trong phát triển.”

PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá, TP. HCM đang nắm giữ những cơ hội rất lớn cho phát triển, đi cùng với đó là một sứ mệnh đặc biệt. Chính phủ đang đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong dài hạn, đưa Việt Nam thực sự bước vào kỷ nguyên mới, trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt mục tiêu đó, đóng góp của các đầu tàu kinh tế lớn như Hà Nội, TP. HCM giữ một vai trò đặc biệt quan trọng.

"Sự phát triển của TP. HCM không chỉ giải bài toán tăng trưởng riêng của thành phố, mà gắn với sứ mệnh phát triển của cả nước. Đó là chức năng dẫn dắt, hội tụ và lan tỏa phát triển với tư cách là trung tâm kinh tế lớn nhất, động lực tăng trưởng hàng đầu. Dành sự ưu tiên vượt trước về thể chế cho TP. HCM, theo đúng tinh thần Luật Phát triển đô thị, vì thế, cần được thực hiện như một nghĩa vụ quốc gia chứ không phải như là một ưu đãi riêng cho một địa phương, ông Thiên khẳng định.

Theo ông Thiên, TP. HCM đang trong giai đoạn hoàn thành và chuẩn bị công bố quy hoạch tổng thể tầm nhìn 100 năm. Bản Dự thảo quy hoạch mở ra nhiều hướng, thực sự là những không gian phát triển mới mà nếu hiện thực hóa được, thành phố sẽ vươn lên tầm vóc đua tranh toàn cầu.

Theo dự thảo quy hoạch, siêu đô thị TP. HCM sẽ là một tổ hợp ba trung tâm lớn, gồm trung tâm TP. HCM (cũ), Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ); tương ứng với ba vùng chức năng: Trung tâm dịch vụ cao cấp, Tài chính quốc tế và đổi mới sáng tạo; Trung tâm công nghiệp công nghệ cao; Trung tâm logistics, hàng hải và du lịch, với hạt nhân là Khu thương mại tự do, cảng trung chuyển quốc tế. Với thiết kế đó, TP. HCM sẽ trở thành một tổ hợp kinh tế mạnh, một thế lực phát triển tầm vóc toàn cầu.

"Mức độ khả thi của tầm nhìn này đang được xác định bởi sự kết hợp “song kiếm”: Quy hoạch phát triển định hình không gian phát triển mới cho thành phố; Luật Phát triển đô thị tạo cơ chế trao quyền để hiện thực hóa xu thế mở rộng cơ hội phát triển. Sự kết hợp này không phải là một phép cộng, mà là sự "nhân bội" sức mạnh cho tăng trưởng, mở ra "siêu cơ hội" cho tương lai TP. HCM”, ông Thiên khẳng định.

Trong không gian phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng vấn đề quan trọng nhất hiện nay là chúng ta cần có một cách tiếp cận mới về quy hoạch và phát triển hạ tầng. Thành phố không chỉ mở rộng về quy mô địa lý mà còn đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc lại không gian phát triển, kết nối các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và các cực tăng trưởng mới.

“Nếu nhìn vào hệ thống giao thông, đặc biệt là đường sắt đô thị, chúng ta có thể thấy đây không đơn thuần là một bài toán giao thông. Đây là một công cụ để tổ chức lại không gian đô thị, giúp kết nối các khu vực phát triển, giảm áp lực giao thông đường bộ và tạo ra những động lực tăng trưởng mới’, ông Thiên khẳng định.

Trong thời gian tới, nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển hạ tầng của thành phố là rất lớn. Đặc biệt là vốn cho các tuyến cao tốc, đường vành đai, các công trình kết nối vùng, kết nối với sân bay Long Thành, Đồng Nai và các khu vực kinh tế quan trọng khác. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra không chỉ là cần bao nhiêu vốn, mà quan trọng hơn là lựa chọn thứ tự ưu tiên như thế nào.

Với góc nhìn của một nhà kinh tế, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng thành phố cần xác định rõ những loại hạ tầng nào tạo ra tác động lan tỏa lớn nhất, khu vực nào cần tập trung nguồn lực trước, tuyến giao thông nào có khả năng mở ra không gian phát triển mới.

“Chúng ta không thể đầu tư dàn trải. Một dự án hạ tầng tốt không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại trước mắt mà còn phải tạo ra khả năng thu hút đầu tư, hình thành các trung tâm kinh tế mới, các khu đô thị mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố”, ông Thiên khẳng định.

Theo ông Thiên, một trong những vấn đề lớn nhất của TP.HCM hiện nay là bài toán ùn tắc giao thông và sự phát triển lan tỏa thiếu kiểm soát của đô thị. Vì vậy, giao thông công cộng, đặc biệt là hệ thống metro, cần được xem là một cấu phần chiến lược trong quá trình phát triển dài hạn.

Đối với TP.HCM, việc phát triển mạng lưới metro trong tương lai không chỉ là xây dựng thêm các tuyến đường sắt đô thị, mà cần gắn với tư duy phát triển không gian. Khi một tuyến metro được hình thành, điều quan trọng là chúng ta khai thác được giá trị kinh tế, giá trị đất đai và khả năng hình thành các trung tâm dịch vụ, thương mại, giáo dục, nghiên cứu xung quanh đó.

Tôi cho rằng, bài toán lớn nhất của thành phố trong giai đoạn tới là làm sao nâng cao năng lực hấp thụ nguồn lực. Hạ tầng không chỉ là những công trình vật chất, mà còn là nền tảng để thu hút vốn đầu tư, thu hút nhân lực chất lượng cao và tạo ra những giá trị kinh tế mới.

Trong khoảng 10 năm tới, bên cạnh hạ tầng giao thông, thành phố cũng cần đặc biệt quan tâm đến hạ tầng số. Đây sẽ là một nền tảng quan trọng để quản lý đô thị thông minh, nâng cao hiệu quả vận hành và hỗ trợ các hoạt động kinh tế - xã hội.

Một thành phố hiện đại không thể chỉ dựa vào đường xá, cầu cống hay các công trình vật lý, mà còn phải có hệ sinh thái dữ liệu, công nghệ và khả năng kết nối. Nếu thiếu hạ tầng số, quá trình phát triển đô thị, quản lý dân cư, cung cấp dịch vụ công và thúc đẩy kinh tế số sẽ gặp nhiều hạn chế.

TP. Hồ Chí Minh cần một chiến lược đầu tư có trọng tâm, dựa trên phân tích khoa học, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng tạo động lực phát triển dài hạn. Điều quan trọng nhất là chúng ta phải nhìn nhận hạ tầng như một khoản đầu tư cho tương lai, không chỉ giải quyết những vấn đề hiện tại mà còn chuẩn bị năng lực phát triển cho nhiều thập niên tiếp theo.

PGS.TS Trần Đình Thiên khẳng định một chân lý rõ ràng đi cùng ‘siêu cơ hội’ luôn là ‘siêu thách thức’. Ông giải thích thêm: “Siêu cơ hội’ cần phải đặt nó tương đương với một khái niệm khác, đó là những thách thức rất lớn, về tài chính, năng lực…để biến thành siêu cơ hội thực sự, chúng ta cần phải có ‘siêu năng lực’.

Thứ nhất, ông Thiên nhấn mạnh vào vấn đề hạ tầng. TP. Hồ Chí Minh nằm trong một khu vực có tình trạng sụt lún, một vùng có nguy cơ ngập và "chìm xuống" do biến đổi khí hậu toàn cầu. Đây là một vấn đề mà trong quy hoạch đã có đề cập, nhưng có lẽ mức độ khó khăn và những thách thức nghiêm trọng của tình trạng sụt lún vẫn cần phải được nhìn nhận đầy đủ hơn.

Điểm thứ hai, trực diện hơn, là lực lượng doanh nghiệp. “Lực lượng doanh nghiệp của chúng ta đang phải đối mặt với những lo ngại nhất định như lực lượng sản xuất chưa thực sự mạnh, thiếu vắng lực lượng lớn các doanh nghiệp lớn, dẫn dắt sự phát triển. Mặt khác. TP. Hồ Chí Minh có một chuỗi, một mạng lưới doanh nghiệp, nhưng những doanh nghiệp này chưa hình thành được những chuỗi sản phẩm, những ứng dụng Việt, do người Việt làm chủ, do đó, sản phẩm của Việt Nam còn khó cạnh tranh trên thị trường”, ông Thiên khẳng định.

Vì vậy, ông Thiên cho rằng thách thức đặt ra là chúng ta phải hình thành một lực lượng doanh nghiệp Việt Nam thật mạnh, thật xuất sắc và có khả năng phát triển không chỉ tại khu vực TP. Hồ Chí Minh mà trên cả nước. Trong đó, phải thu hút và phát huy được nguồn lực của người Việt. Đây là vấn đề mà TP. Hồ Chí Minh có thể đi đầu.

Cũng theo PGS.TS Trần Đình Thiên, một điểm nữa mà trong quy hoạch này, các doanh nghiệp cũng rất nên chú ý, đó là TP. Hồ Chí Minh đang đặt vấn đề chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ thâm dụng lao động sang thâm dụng công nghệ cao, sang dịch vụ chất lượng cao. Đây là vấn đề hoàn toàn đúng.

Nhưng khi đặt ra phương án phát triển như vậy, nhu cầu vốn sẽ rất lớn, thậm chí cần nhiều vốn hơn trước trong ít nhất 10 năm tới. Gần đây chúng ta nói về một nền kinh tế “thừa tiền nhưng thiếu vốn”. Doanh nghiệp nhìn thấy tiền, nhìn thấy nguồn vốn, nhưng lại không thể giải ngân, không thể sử dụng được.

Trong thời gian tới, chúng ta còn cần vốn nhiều hơn thế để thay đổi cả một cấu trúc phát triển. Vậy nhu cầu vốn sẽ được giải quyết như thế nào, cùng với đó là các vấn đề về quản trị, đổi mới sáng tạo... để các doanh nghiệp phát triển và kết nối thành một tổ hợp sức mạnh và có khả năng dẫn dắt nền kinh tế, không chỉ tại TP. Hồ Chí Minh mà còn trên phạm vi cả đất nước.

Nếu làm được như vậy, bài toán “siêu đô thị, siêu cơ hội” sẽ có thể chuyển hóa thành “siêu năng lực”. Và từ đó, chúng ta mới có thể vượt qua được “siêu thách thức” trong phát triển.