Quỹ hạ tầng - “cầu nối” dòng vốn dài hạn và các dự án

PV: Thưa bà, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng ngày càng lớn, quỹ đầu tư hạ tầng đóng vai trò như thế nào trong việc bổ sung nguồn vốn dài hạn bên cạnh ngân sách nhà nước và tín dụng ngân hàng?

Bà Nguyễn Thị Lan: Theo tôi, quỹ đầu tư hạ tầng có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong cấu trúc huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế. Nhu cầu đầu tư cho giao thông, năng lượng, logistics, đô thị hay hạ tầng số rất lớn, trong khi mỗi nguồn vốn truyền thống đều có giới hạn.

Ngân sách nhà nước vẫn giữ vai trò dẫn dắt, nhưng khó đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn. Tín dụng ngân hàng cũng quan trọng, song nguồn vốn chủ yếu có kỳ hạn ngắn và trung hạn, trong khi nhiều dự án hạ tầng có vòng đời lên tới 15 - 30 năm, dẫn đến bất cân xứng về kỳ hạn.

Quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng có thể góp phần lấp đầy “khoảng trống” vốn dài hạn này, tạo “cầu nối” giữa các dự án cần vốn với những nhà đầu tư có nguồn tiền dài hạn, như bảo hiểm nhân thọ, quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức. Thông qua quỹ, nhà đầu tư có thể tiếp cận danh mục được lựa chọn, quản trị và phân tán rủi ro chuyên nghiệp.

Cần nhấn mạnh rằng, quỹ đầu tư hạ tầng không thay thế ngân sách hay tín dụng ngân hàng, mà bổ sung một kênh vốn, góp phần tạo sự cân bằng hơn giữa ngân sách, ngân hàng và thị trường vốn.

PV: Từ thực tế hoạt động của các công ty quản lý quỹ, bà có thể cho biết, những yếu tố nào quyết định khả năng thu hút nhà đầu tư tham gia quỹ đầu tư hạ tầng, đặc biệt là các tổ chức có nguồn vốn dài hạn như doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí?

Bà Nguyễn Thị Lan: Theo tôi, có 3 yếu tố chính. Trước hết, là tính khả thi về tài chính (bankability) của dự án. Một quỹ tốt không thể biến một dự án chưa khả thi thành tài sản đầu tư tốt. Nhà đầu tư tổ chức sẽ xem xét kỹ khả năng dự báo dòng tiền, cơ chế giá, giải phóng mặt bằng, tiến độ xây dựng và cách phân bổ rủi ro giữa Nhà nước với nhà đầu tư.

Chẳng hạn, với dự án BOT giao thông, lưu lượng xe và cơ chế điều chỉnh giá tác động trực tiếp đến doanh thu; với dự án năng lượng, giá điện, hợp đồng mua bán điện và cơ chế bao tiêu ảnh hưởng lớn đến khả năng dự báo dòng tiền. Vì vậy, để thu hút vốn vào quỹ, điều kiện tiên quyết vẫn là phải có đủ tài sản hạ tầng chất lượng để đầu tư.

Bên cạnh chất lượng tài sản, yếu tố thứ hai là tương quan lợi suất - rủi ro. Tài sản hạ tầng có kỳ hạn dài và thanh khoản thấp hơn, nên lợi suất phải đủ hấp dẫn. Đồng thời, cần phát triển xếp hạng tín nhiệm, bảo lãnh thanh toán và các cơ chế tăng cường tín dụng, nhất là khi thị trường chưa có nhiều dữ liệu lịch sử.

Yếu tố thứ ba là thanh khoản và sự phù hợp về kỳ hạn. Với đặc thù quỹ đóng, chứng chỉ quỹ có thể niêm yết và giao dịch, nhưng “có thị trường giao dịch” không đồng nghĩa với “có thanh khoản”.

Sự phù hợp về kỳ hạn cũng quyết định khả năng tham gia của từng nhóm nhà đầu tư. Bảo hiểm phi nhân thọ có nghĩa vụ chi trả ngắn hơn, nên nhu cầu thanh khoản cao hơn; trong khi bảo hiểm nhân thọ và quỹ hưu trí có nguồn vốn dài hơn, phù hợp hơn với tài sản hạ tầng. Đối với quỹ hưu trí, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP của Chính phủ về bảo hiểm hưu trí bổ sung đã cho phép bổ sung đầu tư vào chứng chỉ quỹ đầu tư chứng khoán, đi kèm các giới hạn thận trọng.

PV: Theo bà, khung pháp lý hiện hành đã tạo điều kiện như thế nào cho việc thành lập, huy động vốn, vận hành các quỹ đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng và cần thêm những yếu tố nào để hút mạnh dòng vốn dài hạn, hình thành hệ sinh thái vốn bền vững cho phát triển hạ tầng tại Việt Nam?

Bà Nguyễn Thị Lan: Tôi đánh giá, việc hình thành khung pháp lý riêng cho quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng là một bước tiến đáng kể. Thông tư số 136/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 12/2/2026, đã bổ sung loại hình này vào hệ thống pháp luật về quỹ đầu tư chứng khoán.

Theo đó, quỹ đầu tư trái phiếu hạ tầng là quỹ đóng, đầu tư vào trái phiếu phát hành để phát triển hạ tầng cùng một số công cụ nợ, tiền gửi và chứng chỉ tiền gửi theo quy định, với tỷ trọng các tài sản này từ 65% giá trị tài sản ròng trở lên. Khung pháp lý chuyên biệt này tạo cơ sở để công ty quản lý quỹ thiết kế sản phẩm và huy động vốn.

Ở phía cung tài sản, Bộ Tài chính đang xây dựng Nghị định quy định việc chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Đây là mảnh ghép quan trọng, bởi muốn phát triển quỹ hạ tầng phải đồng thời tạo được nguồn “hàng hóa” đủ chất lượng để quỹ giải ngân.

Tuy nhiên, theo tôi, khung pháp lý cho “quỹ” mới chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là hiệu quả thực thi chính sách và chất lượng của chính “dự án”. Nếu giải phóng mặt bằng kéo dài, cơ chế giá khó dự báo, hợp đồng mua bán sản phẩm chưa đủ chắc chắn hoặc cơ chế phân bổ rủi ro chưa khả thi, thì dù có khung quỹ, trái phiếu dự án vẫn khó hấp dẫn nhà đầu tư dài hạn.

Do đó, cần chuẩn hóa hồ sơ, hợp đồng và công bố thông tin dự án; nâng chất lượng xếp hạng tín nhiệm; thúc đẩy bảo lãnh, tăng cường tín dụng, đồng thời bảo đảm tính ổn định và khả năng thực thi của chính sách. Bên cạnh đó, có thể nghiên cứu ưu đãi thuế cho nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ hạ tầng đủ dài, nhằm bù đắp phần nào cho yếu tố đặc thù kỳ hạn dài và thanh khoản thấp hơn.

Nhìn rộng hơn, mục tiêu không chỉ là thành lập một vài quỹ đầu tư hạ tầng, mà cần hình thành một hệ sinh thái vốn dài hạn. Khi có dự án đủ khả thi, công cụ đầu tư minh bạch, cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý và nền tảng nhà đầu tư dài hạn đủ lớn, thị trường vốn mới có thể thực sự trở thành nguồn lực bổ sung cho phát triển hạ tầng Việt Nam.

PV: Xin cảm ơn bà!