Thủ tục kéo dài gây khó cho doanh nghiệp

Thủ tục kéo dài, doanh nghiệp chịu sức ép chi phí

TS. Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho biết, chi phí không phải yếu tố duy nhất doanh nghiệp quan tâm khi thực hiện thủ tục hành chính. Thời gian xử lý hồ sơ, nhân lực phải bố trí và cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ cũng tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động. Trước đây, doanh nghiệp thường phải dành 25-28% thời gian làm việc trong ngày cho các thủ tục hành chính. Hiện tỷ lệ này đã giảm dần nhờ chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang trực tuyến, điển hình như áp dụng hóa đơn điện tử, nộp thuế và thực hiện thủ tục hải quan.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp vướng mắc trong các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, hoàn thuế giá trị gia tăng và kiểm tra chuyên ngành. Đáng chú ý, với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc kiểm tra chất lượng nguyên liệu có thể khiến hàng hóa phải lưu kho, lưu bãi dài ngày trước khi đưa vào sản xuất. Thời gian chờ đợi không chỉ làm tăng chi phí logistics, mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, tiến độ giao hàng và cam kết với đối tác.

Thực tế này cho thấy, hiệu quả cải cách không thể chỉ đo bằng số lượng thủ tục được cắt giảm hay mức chi phí tuân thủ được công bố. Điều doanh nghiệp cần là hồ sơ được giải quyết đúng hạn, quy định được áp dụng thống nhất và quy trình đủ rõ ràng để chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Ngô Thị Tuyết, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau gần 2 năm triển khai cải cách, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Theo bà Tuyết, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan nhà nước, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Kết quả cắt giảm cần được kiểm chứng bằng trải nghiệm thực tế. Nếu thủ tục được bãi bỏ nhưng phát sinh thêm giấy tờ ở khâu khác, hoặc hồ sơ vẫn phải bổ sung nhiều lần, gánh nặng tuân thủ chưa thực sự giảm. Vì vậy, cải cách phải đi vào quy trình xử lý và trách nhiệm của cơ quan thực thi.

Chuyển từ quản lý sang kiến tạo, lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Bà Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính) đánh giá, trong 3 điểm nghẽn lớn nhất hiện nay gồm thể chế, hạ tầng và nhân lực; trong đó thể chế là điểm nghẽn lớn nhất. Vì vậy, cải cách thể chế cần tạo ra thay đổi mang tính bước ngoặt, trong đó có việc dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”, xóa bỏ cơ chế xin - cho. Theo hướng này, pháp luật cần chuyển từ thiên về quản lý sang kiến tạo cơ hội và không gian phát triển; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ kiểm soát theo quy trình sang kiểm soát, đánh giá theo kết quả. Cách tiếp cận mới giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động đầu tư, kinh doanh, thay vì mất nhiều thời gian chờ đợi sự chấp thuận ở từng công đoạn. Tuy nhiên, hậu kiểm phải dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và căn cứ pháp lý rõ ràng, tránh tình trạng doanh nghiệp đã đầu tư, đi vào hoạt động nhưng vẫn đối mặt với cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan quản lý.

Từ thực tiễn phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp và hoạt động tư vấn pháp lý, ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho biết, doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Các quy định pháp luật liên tục được sửa đổi, bổ sung, còn chồng chéo, thiếu thống nhất; việc giải thích và áp dụng pháp luật chưa đồng bộ, trong khi thủ tục hành chính vẫn qua nhiều tầng nấc. Những bất cập này làm gia tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian xử lý và tăng rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khơi thông nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

TS. Nguyễn Minh Thảo cho rằng, cải cách thủ tục hành chính cần được thực hiện thực chất, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, hướng tới môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch, ổn định, an toàn và có chi phí tuân thủ thấp. Trong đó, tính ổn định của chính sách là yếu tố quan trọng đối với quyết định đầu tư, đặc biệt là của nhà đầu tư nước ngoài. Vì vậy, bên cạnh việc loại bỏ những quy định không còn phù hợp, cần chú trọng tính đồng bộ, khả năng dự báo và hướng dẫn thực thi nhất quán. Hiệu quả cắt giảm thủ tục cần được đánh giá bằng kết quả thực tế, thay vì chỉ dựa trên số liệu báo cáo của các bộ, ngành.