Tín dụng sẵn sàng, vì sao doanh nghiệp vẫn khó vay?

Trả lời Tạp chí Nhà đầu tư/Nhadautu.vn về tình trạng "vốn tín dụng không thiếu nhưng nhiều doanh nghiệp phản ánh vẫn khó tiếp cận", đại diện Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chi nhánh Khu vực 2 cho biết, ngành ngân hàng đang triển khai nhiều giải pháp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc an toàn tín dụng và tuân thủ quy định pháp luật.

Năm nay, 19 ngân hàng thương mại đã đăng ký các gói tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp với tổng quy mô 591.733 tỷ đồng, tăng 14,44% so với năm trước. Đây là một trong những nguồn lực tài chính lớn nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp phục hồi và mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, NHNN chi nhánh Khu vực 2 đã phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA), các sở, ngành và chính quyền địa phương rà soát những doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận vốn để chuyển thông tin đến các tổ chức tín dụng xem xét, tháo gỡ.

Đối với các trường hợp chưa đáp ứng điều kiện vay, đại diện NHNN Chi nhánh Khu vực 2 nêu rõ, các ngân hàng được yêu cầu thông báo rõ nguyên nhân, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, đồng thời đẩy mạnh số hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Ngoài ra, NHNN Chi nhánh Khu vực 2 cũng đã thiết lập cơ chế phối hợp với chính quyền địa phương nhằm nắm bắt nhu cầu vay vốn ngay từ cơ sở, kịp thời xử lý những khó khăn phát sinh trong quá trình tiếp cận tín dụng.

Theo NHNN Chi nhánh Khu vực 2, đến hết 6 tháng, tổng dư nợ tín dụng trên địa bàn TP.HCM ước đạt 5,5 triệu tỷ đồng, tăng 6,5% so với cuối năm 2025.

Thông qua các chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp, hệ thống ngân hàng đã giải ngân khoảng 270.000 tỷ đồng cho hơn 71.000 lượt khách hàng, đồng thời duy trì nhiều hội nghị đối thoại để kịp thời tháo gỡ khó khăn trong quá trình tiếp cận tín dụng.

Thời gian tới, NHNN Chi nhánh Khu vực 2 sẽ tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, địa phương và hiệp hội doanh nghiệp để tiếp nhận, xử lý các kiến nghị liên quan đến tín dụng, góp phần cải thiện khả năng tiếp cận vốn, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trên địa bàn.

Mặc dù nguồn vốn được chuẩn bị khá dồi dào, các chuyên gia cho rằng bài toán hiện nay không chỉ nằm ở quy mô tín dụng mà còn ở khả năng đáp ứng điều kiện vay của doanh nghiệp.

TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho biết, Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2%/năm đối với khu vực kinh tế tư nhân. Nếu được ban hành kịp thời, đây sẽ là một bước thể chế hóa quan trọng nhằm giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, gần 80% doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa từng có lịch sử tiếp cận tín dụng, khiến việc tiếp cận vốn ngân hàng vẫn là thách thức lớn. Đối với tín dụng xanh, yêu cầu còn cao hơn khi doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chí về quản trị, dữ liệu, môi trường và phát triển bền vững. Trong khi đó, để hoàn thành quá trình chuyển đổi này, doanh nghiệp lại cần nguồn vốn đầu tư ngay từ đầu.

Theo TS Minh, đây là nghịch lý mà nhiều doanh nghiệp đang gặp phải đó là muốn vay vốn xanh phải chuyển đổi, nhưng muốn chuyển đổi lại cần có vốn. "Bản thân các ngân hàng cũng đang chuyển đổi rất nhanh theo các tiêu chuẩn ESG và có nhu cầu mở rộng tín dụng xanh. Song, doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn lại chưa chắc đã đáp ứng được điều kiện để tiếp cận", TS Minh cho hay.

Vị chuyên gia nhấn mạnh, điều quan trọng hiện nay không phải là ban hành thêm nhiều chính sách mới mà là nâng cao hiệu quả thực thi các chính sách hiện có. Nhà nước cần phát huy vai trò "bà đỡ" thông qua các cơ chế hỗ trợ như cấp bù lãi suất, đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu về chuyển đổi xanh để giảm chi phí thẩm định, tạo điều kiện cho ngân hàng và doanh nghiệp kết nối hiệu quả hơn.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME) cho rằng, khả năng tiếp cận tín dụng thấp của doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phản ánh sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.

"Nhóm doanh nghiệp tạo ra nhiều việc làm nhất lại là nhóm gặp khó khăn nhất trong tiếp cận vốn để duy trì và mở rộng hoạt động", ông nhận định.

Ông Nam đánh giá, mặc dù sức khỏe cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có dấu hiệu cải thiện, quá trình phục hồi vẫn còn khá mong manh. Nhiều doanh nghiệp vẫn đang hoạt động cầm chừng, thiếu tích lũy và thiếu dư địa tài chính để mở rộng sản xuất kinh doanh.

Lãnh đạo VINASME cũng chỉ ra 3 nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó lớn mạnh, gồm: Nội lực doanh nghiệp còn yếu, quy mô vốn nhỏ và năng lực quản trị hạn chế; nhiều chính sách hỗ trợ chưa thực sự đi vào cuộc sống và những hạn chế về quản trị tài chính, dữ liệu và chuẩn hóa vận hành.

Đáng chú ý, hiện chỉ khoảng 20-25% doanh nghiệp này tiếp cận được vốn vay ngân hàng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là chuẩn tín dụng hiện nay chủ yếu được xây dựng trên cơ sở đặc điểm của doanh nghiệp lớn nhưng lại áp dụng tương đối đồng đều đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các doanh nghiệp lớn thường sở hữu bất động sản hoặc tài sản có giá trị lớn để thế chấp, tài sản của doanh nghiệp nhỏ và vừa chủ yếu là máy móc, hàng tồn kho, đơn hàng hoặc dòng tiền tương lai. Đây lại là những loại tài sản chưa được định giá và chấp nhận linh hoạt theo chuẩn tín dụng truyền thống. Vì vậy, không ít doanh nghiệp có hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế, có đơn hàng và dòng tiền nhưng vẫn khó chứng minh khả năng vay vốn theo yêu cầu của ngân hàng.

Ở góc nhìn dài hạn, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV khuyến nghị các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tiếp cận vốn trong bối cảnh mới. Trong đó, thay vì phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn lực tài chính thông qua các nền tảng fintech, các quỹ đầu tư, dòng vốn xanh đáp ứng tiêu chuẩn ESG hoặc các cơ chế huy động vốn dựa trên tài sản số và quyền sở hữu trí tuệ đang được nghiên cứu trong quá trình sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới gắn với chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, bài toán vốn sẽ không chỉ dừng ở quy mô tín dụng được cung ứng mà còn nằm ở khả năng hấp thụ và tiếp cận của doanh nghiệp.