Xây dựng uy tín pháp lý cho doanh nghiệp trong kỷ nguyên số

Năm 2024 thương mại điện tử việt nam vượt 25 tỷ usd (theo cục thương mại điện tử và kinh tế số) nhưng song hành là 33.003 trường hợp vi phạm bị xử phạt với số tiền gần 1,4 nghìn tỷ đồng. Con số này đặt ra câu hỏi là làm thế nào để doanh nghiệp xây dựng uy tín pháp lý trong thời đại mà niềm tin dễ mất nhưng khó gây dựng?

Để hiểu rõ tầm quan trọng của uy tín pháp lý trong môi trường kinh doanh hiện đại, ta cần nhìn lại sự thay đổi căn bản trong cách thức giao dịch. Ngày xưa một cái bắt tay đã đủ để ký kết hợp đồng trị giá hàng tỷ đồng.

Ngày nay giao dịch 100.000 đồng trên sàn thương mại điện tử cũng cần chữ ký số, xác thực OTP và hệ thống thanh toán trung gian. Nghịch lý ở chỗ công nghệ giúp giao dịch nhanh hơn nhưng niềm tin lại khó xây dựng hơn.

Theo Bộ Công Thương, ba thách thức lớn nhất của thương mại điện tử hiện nay là: mất an toàn dữ liệu cá nhân, hàng giả tràn lan và thất thu thuế. Riêng năm 2024 cơ quan chức năng phát hiện nhiều vụ kinh doanh hàng nhập lậu quy mô lớn qua 2024 thương mại điện tử với mặt hàng từ mỹ phẩm, thực phẩm chức năng đến đồ gia dụng.

Điều đáng lo ngại vì các vi phạm không còn là "buôn bán vặt" mà đã có sự tham gia của doanh nghiệp có giấy phép, có tư cách pháp nhân. Trong môi trường này chữ tín không chỉ là đạo đức kinh doanh mà còn là lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp tuân thủ pháp luật không chỉ tránh được rủi ro bị xử phạt mà còn tạo dựng niềm tin, chính là tài sản vô hình có giá trị lâu dài.

Trong bối cảnh thị trường đầy rẫy gian lận thì những doanh nghiệp thành công lâu dài đều có một điểm chung, đó là kiên trì xây dựng uy tín bằng tuân thủ pháp luật. Vinamilk với gần nửa thế kỷ phát triển là minh chứng điển hình cho sức mạnh của chữ tín được tích lũy qua từng ngày.

Năm 2024 Vinamilk ra mắt 125 sản phẩm mới, tức trung bình cứ hai ngày làm việc có một sản phẩm mới, thể hiện tinh thần đổi mới không ngừng. Vinamilk không chọn con đường dễ như xuất khẩu gia công (OEM) mà kiên trì xây dựng thương hiệu riêng trên 63 quốc gia và vùng lãnh thổ. Quyết định này xuất phát từ niềm tin rằng tuân thủ đầy đủ quy chuẩn quốc tế sẽ mở ra cơ hội bền vững hơn.

Nhưng câu chuyện về uy tín không thể tách rời khỏi khung pháp lý đang định hình lại thị trường. Nghị định 85/2021/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 52/2013/NĐ-CP (có hiệu lực từ 1/1/2022) đã đặt ra nhiều yêu cầu mới cho sàn thương mại điện tử: gỡ bỏ thông tin vi phạm trong 24 giờ, xác thực danh tính người bán nước ngoài, đại diện giải quyết khiếu nại, báo cáo dữ liệu cho cơ quan quản lý. Đối với nhiều doanh nghiệp, đây là gánh nặng tuân thủ. Nhưng đối với doanh nghiệp có tầm nhìn thì đây là cơ hội để tạo sự khác biệt.

Trong năm 2024, ngành thuế làm việc với 6 sàn thương mại điện tử lớn (Shopee, Tiki, Lazada, Sendo, TikTok, Grab) để đảm bảo cung cấp thông tin đúng, đủ. Những sàn chủ động hợp tác không chỉ tránh được rủi ro pháp lý mà còn thể hiện uy tín với người dùng.

Tuy nhiên thực tế cho thấy sự bất cân xứng. Các sàn nội địa phải tuân thủ đầy đủ trong khi sàn xuyên biên giới vẫn chưa được cấp phép hoặc đang trong quá trình cấp phép nhưng vẫn hoạt động tràn lan. Điều này tạo áp lực không công bằng cho doanh nghiệp tuân thủ. Vậy doanh nghiệp cần làm gì để chuyển hóa tuân thủ pháp luật thành uy tín thương hiệu?

Kinh nghiệm từ những doanh nghiệp thành công cho thấy ba phương pháp cốt lõi. Trước hết cần thay đổi cách nhìn nhận về tuân thủ pháp luật. Nhiều doanh nghiệp vẫn coi đây như chi phí gia tăng. Nhưng thực tế chi phí lớn nhất không phải tiền thuế, mà là mất niềm tin khi bị phát hiện gian lận. Ví điện tử như MoMo với khoảng 30 triệu người dùng (tính đến 2024) đã đầu tư mạnh vào hệ thống bảo mật, xác thực sinh trắc học, không phải vì bắt buộc mà vì hiểu rằng niềm tin là nền tảng của công nghệ tài chính.

Yếu tố thứ hai không kém phần quan trọng là minh bạch thông tin. Nghị định 85/2021/NĐ-CP yêu cầu người bán phải công bố đầy đủ thông tin hàng hóa, bao gồm cả số, ngày cấp giấy phép đối với hàng kinh doanh có điều kiện. Đây không phải thủ tục rườm rà mà là công cụ để người tiêu dùng phân biệt hàng thật với hàng giả. Các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada đã áp dụng hệ thống đánh giá người bán, chứng nhận "Shop Mall" để tạo niềm tin. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên thương hiệu uy tín được chứng nhận.

Trụ cột thứ ba là trách nhiệm xã hội, vượt xa nghĩa vụ pháp lý tối thiểu. Chữ tín không chỉ là tuân thủ luật hiện hành mà còn là chủ động làm tốt hơn yêu cầu pháp luật. Các ngân hàng số, ví điện tử chủ động cung cấp miễn phí chữ ký số cho dịch vụ công, giáo dục, y tế vượt xa nghĩa vụ pháp lý. Điều này tạo hiệu ứng tích cực bởi doanh nghiệp xây dựng uy tín, người dùng được bảo vệ, xã hội phát triển bền vững.

Tuy nhiên thực tế kinh doanh không phải lúc nào cũng đơn giản như các nguyên tắc. Livestream bán hàng bùng nổ nhưng pháp luật hiện chỉ coi đây là hoạt động quảng cáo đi kèm bán hàng, chưa có quy định riêng về trách nhiệm của người livestream. Trong bối cảnh này doanh nghiệp đứng trước lựa chọn lợi dụng kẽ hở pháp luật để kiếm lợi nhuận ngắn hạn hay tự đặt ra chuẩn mực cao hơn để xây dựng uy tín lâu dài?

Câu trả lời từ các doanh nghiệp thành công là tuân thủ tinh thần pháp luật, không chỉ tuân thủ điều văn. Khi Nghị định 85/2021/NĐ-CP yêu cầu sàn thương mại điện tử gỡ bỏ thông tin vi phạm trong 24 giờ, các sàn lớn áp dụng hệ thống AI để phát hiện và gỡ bỏ ngay lập tức, không chờ đến 24 giờ. Cuối cùng cần nhìn nhận rõ rằng xây dựng uy tín pháp lý không phải một sớm một chiều. Trong kỷ nguyên số, tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn gấp nghìn lần, uy tín dễ mất hơn nhưng cũng dễ xây dựng hơn nếu doanh nghiệp làm đúng.

Năm 2024 với 33.003 trường hợp vi phạm thương mại điện tử bị xử lý đã thể hiện thông điệp rõ ràng rằng thời đại "chạy trước pháp luật" đã qua. Thời đại mới là thời đại của những doanh nghiệp chủ động tuân thủ, minh bạch thông tin và đặt trách nhiệm xã hội ngang tầm lợi nhuận.

Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, chữ tín không chỉ là di sản văn hóa mà còn là lợi thế cạnh tranh. Doanh nghiệp nào hiểu điều này, thì doanh nghiệp đó sẽ vượt qua sóng gió và phát triển bền vững.