Sau nâng hạng, chứng khoán Việt Nam bước vào phép thử mới

Ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, đánh dấu bước tiến sau nhiều năm cải cách. Tuy nhiên, nâng hạng không đồng nghĩa chỉ số sẽ liên tục đi lên hay dòng vốn quốc tế lập tức tạo ra một đợt tăng giá trên diện rộng.

Tại tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới” do Tạp chí Kinh tế - Tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức sáng 21/10, ông Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cho rằng thị trường đi xuống sau nâng hạng là diễn biến hết sức bình thường.

Điều cần nhìn nhận là nâng hạng mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn và nâng vị thế thị trường, chứ không bảo đảm giá cổ phiếu tăng trong ngắn hạn.

Nâng hạng tạo cơ hội thu hút vốn tổ chức quốc tế, nhưng để dòng vốn chuyển thành giao dịch thực tế cần có thời gian. Quyết định phân bổ vốn còn phụ thuộc vào chiến lược đầu tư, điều kiện thị trường, mức định giá và khả năng đáp ứng tiêu chí của các cổ phiếu.

Theo ông Đinh Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Bảo Tín Capital, dòng vốn thụ động dự kiến vào thị trường Việt Nam sau nâng hạng có thể đạt khoảng 1,5 tỷ USD. Đây là con số dự kiến, không có nghĩa toàn bộ lượng vốn sẽ được giải ngân ngay khi nâng hạng có hiệu lực.

Một điểm đáng chú ý là khối ngoại đã bán ròng trong thời gian dài, nhưng thị trường vẫn duy trì thanh khoản nhờ dòng tiền trong nước. Điều này cho thấy sức vận động của thị trường không chỉ phụ thuộc vào vốn ngoại mà còn gắn với khả năng tham gia và hấp thụ vốn của nhà đầu tư trong nước.

Bởi vậy, theo nhìn nhận của các chuyên gia, diễn biến ngắn hạn vẫn có thể chịu tác động từ cung cầu cổ phiếu, hoạt động cơ cấu danh mục và quyết định giao dịch của nhà đầu tư. Thị trường điều chỉnh sau nâng hạng không tự nó phủ nhận ý nghĩa của cột mốc này, cũng chưa đủ để kết luận hiệu quả của quá trình nâng hạng trong dài hạn.

Kết quả kinh doanh và định giá doanh nghiệp là những yếu tố cần đặt cạnh diễn biến giá cổ phiếu. Theo số liệu từ Bảo Tín Capital, tại thời điểm tổng hợp, 403/404 mã chứng khoán trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) đã công bố báo cáo tài chính quý II/2026, với lợi nhuận sau thuế tăng 47,5% so với cùng kỳ. Công ty này cũng đánh giá hệ số giá trên lợi nhuận (P/E) của thị trường, nếu loại nhóm Vingroup, ở mức khoảng 10,4 lần, thấp hơn bình quân 5 năm.

Tuy nhiên, các số liệu này không có nghĩa mọi cổ phiếu đều đang được định giá thấp hoặc thị trường chắc chắn tăng. Giá cổ phiếu còn phụ thuộc vào triển vọng lợi nhuận của từng doanh nghiệp, mức định giá và kỳ vọng của nhà đầu tư.

Sau nâng hạng, nhiệm vụ không chỉ là thu hút thêm vốn ngoại mà còn phải cải thiện chất lượng hàng hóa, đa dạng hóa sản phẩm, hiện đại hóa hạ tầng và tăng cường minh bạch để duy trì niềm tin của nhà đầu tư.

Ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), nhấn mạnh ba nhóm giải pháp: đa dạng hàng hóa và phát triển sản phẩm mới; nâng cấp hạ tầng công nghệ, hoàn thiện cơ chế thanh toán, bù trừ; tăng cường giám sát để bảo đảm thị trường vận hành ổn định, minh bạch.

Về sản phẩm, VNX đề cập việc nghiên cứu chứng chỉ lưu ký và cơ chế giao dịch xuyên biên giới; hợp tác với FTSE Russell phát triển các bộ chỉ số mới; chuẩn bị hợp đồng quyền chọn chỉ số VN30; nghiên cứu sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, sản phẩm phái sinh vàng và quỹ ETF vàng.

Cùng với đó, VNX và các sở giao dịch phối hợp với các bên liên quan nghiên cứu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và tài khoản giao dịch tổng (OTA). Công tác giám sát giao dịch, giám sát liên thị trường và các kỳ cơ cấu danh mục chỉ số quốc tế cũng được chú trọng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Ở góc độ quản lý, ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết cơ quan này xác định sáu định hướng lớn cho giai đoạn tới trên cơ sở Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030.

Trọng tâm đầu tiên là hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và khơi thông nguồn vốn. Cùng với đó là nâng cao độ mở, khả năng tiếp cận và hội nhập quốc tế; triển khai cơ chế CCP đối với thị trường chứng khoán cơ sở theo lộ trình năm 2027; cải thiện minh bạch, mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trong các lĩnh vực và bảo đảm nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thông tin bình đẳng.

UBCKNN cũng định hướng hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, hệ thống giao dịch để đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn, ổn định theo tiêu chuẩn quốc tế. Về hàng hóa, cơ quan quản lý thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước; gắn chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) với niêm yết, đăng ký giao dịch; thu hút doanh nghiệp quy mô lớn, có tình hình tài chính và quản trị tốt tham gia thị trường.

Các định hướng sản phẩm còn bao gồm việc cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký IPO gắn với niêm yết tại Việt Nam, nghiên cứu phát triển trái phiếu hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, sản phẩm phái sinh mới và chứng chỉ lưu ký niêm yết ở nước ngoài.

Hai định hướng còn lại tập trung phát triển cơ sở nhà đầu tư và nâng cao năng lực quản lý, giám sát. UBCKNN chú trọng phát triển nhà đầu tư tổ chức, đa dạng hóa các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thông qua các định chế chuyên nghiệp; đồng thời tăng cường minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Những định hướng này cho thấy yêu cầu sau nâng hạng không chỉ là đáp ứng tiêu chí của tổ chức xếp hạng quốc tế, mà còn phải cải thiện thực chất chất lượng hàng hóa, khả năng tiếp cận, cơ sở nhà đầu tư và năng lực giám sát. Đây là nền tảng để tăng sức hấp dẫn với dòng vốn quốc tế và phát huy vai trò huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc tương đối vào tín dụng ngân hàng.

Dòng vốn trong nước cũng cần được củng cố. Theo VSDC, đến cuối tháng 9/2026, thị trường có hơn 14,13 triệu tài khoản chứng khoán, trong đó hơn 14,05 triệu tài khoản thuộc nhà đầu tư cá nhân trong nước, tương đương khoảng 14% dân số. Riêng 8 tháng đầu năm, số tài khoản trong nước tăng thêm hơn 2 triệu. Tuy nhiên, số lượng tài khoản chưa phản ánh đầy đủ mức độ tham gia thường xuyên hay quy mô vốn đầu tư dài hạn. Phát triển quỹ đầu tư, mở rộng kênh phân phối và nâng cao kiến thức tài chính sẽ góp phần củng cố dòng vốn nội.

Sau 30 năm phát triển, việc được nâng hạng ghi nhận những bước tiến của thị trường chứng khoán Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chuẩn mực và năng lực cạnh tranh. Một đợt điều chỉnh không thể là căn cứ duy nhất để kết luận thành công hay thất bại. Thước đo dài hạn là khả năng duy trì thị trường minh bạch, an toàn, đa dạng sản phẩm, có cơ sở nhà đầu tư vững chắc và thực sự đáp ứng nhu cầu vốn của doanh nghiệp, nền kinh tế.