Từ ưu đãi EVFTA đến cuộc đua năng lực cạnh tranh xanh

Doanh nghiệp nâng chuẩn để khai thác EVFTA

Chiều 4/11, Bộ Công Thương phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU - ASEAN (EU-ABC) cùng Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu (EuroCham) tổ chức Diễn đàn Hợp tác kinh tế - thương mại Việt Nam - EU năm 2026, bàn hợp tác thương mại, đầu tư, chuyển đổi xanh.

Ông Nguyễn Thanh Tâm, Giám đốc điều hành và Quan hệ Chính phủ, Tập đoàn Adidas cho biết, khi lựa chọn nhà cung cấp, doanh nghiệp không chỉ xem xét chi phí, giá thành mà còn đánh giá khả năng thích ứng với biến động và yêu cầu phát triển bền vững. Với hàng hóa xuất khẩu sang châu Âu, tuân thủ quy tắc xuất xứ giúp tận dụng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do.

Adidas có bộ tiêu chí đánh giá cả nhà cung cấp mới lẫn đối tác hiện tại. Tập đoàn xem nhà cung cấp là đối tác cùng chia sẻ khó khăn, tìm giải pháp và phối hợp phát triển. Doanh nghiệp cần đầu tư cho quản trị, chất lượng, minh bạch và tiêu chuẩn quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chế biến Xuất nhập khẩu Miền Tây (Westfood), cho biết mùa vụ nông nghiệp rất ngắn; đợt thu hoạch rộ có khi chỉ kéo dài 1-2 tháng. Khi nguồn cung tăng mạnh, giá giảm sâu, khiến nông dân phải bán tháo; nông sản ùn ứ, phải kêu gọi giải cứu khi chế biến chưa phát triển.

Theo bà Nguyệt, EVFTA mang lại lợi ích cho doanh nghiệp nông sản chế biến. Ưu đãi thuế quan, với nhiều sản phẩm hưởng thuế suất 0%, giúp Westfood cạnh tranh tại EU với Thái Lan, Philippines, Peru và Chile. Hiệp định thúc đẩy xuất khẩu trái cây đông lạnh IQF, trái cây đóng hộp, nước ép, gia tăng giá trị nông sản. Đáp ứng tiêu chuẩn EU giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, quản trị chất lượng, tạo kinh nghiệm mở rộng sang Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia.

Để chuyển ưu đãi thành đơn hàng, xúc tiến thương mại cần thiết. Bà Nguyệt cho biết, phần lớn khách hàng, đối tác được kết nối qua chương trình xúc tiến của Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan. Doanh nghiệp thường tham gia hội chợ tại Pháp và Anuga tại Đức. Các hội chợ thường niên quy tụ nhà nhập khẩu, nhà mua hàng và chuỗi bán lẻ quốc tế.

Westfood mong Bộ Công Thương và Cục Xúc tiến thương mại tiếp tục hỗ trợ kết nối với hệ thống phân phối lớn, nhất là siêu thị châu Âu. Dù đã cung cấp sản phẩm cho một số hệ thống bán lẻ, doanh nghiệp vẫn mong mở rộng khách hàng, thị trường qua các chương trình xúc tiến.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần thông tin kịp thời về quy định nhập khẩu. Hàng xuất sang Pháp, Đức và EU phải đáp ứng quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn kỹ thuật. Với xoài, thanh long IQF đông lạnh, xoài đóng hộp, trái cây đóng lon, quy định dư lượng, chất lượng ảnh hưởng trực tiếp đến thông quan và tiêu thụ. Thông tin đầy đủ, chính xác giúp doanh nghiệp chủ động sản xuất, kiểm soát nguyên liệu, hoàn thiện hồ sơ, tránh hàng hóa ách tắc hoặc bị trả về.

Đa dạng hóa nguồn vốn, thúc đẩy chuyển đổi xanh

Chuyển đổi xanh đòi hỏi nguồn lực lớn và khả năng tiếp cận tài chính quốc tế. Ông Richard Barnsley, Giám đốc Khối Ngân hàng Toàn cầu HSBC Việt Nam cho biết, Việt Nam đã định hướng xây dựng hệ thống phân loại xanh (taxonomy) và kế hoạch tăng trưởng xanh quốc gia, giúp doanh nghiệp xác định tiêu chí công nhận doanh nghiệp hoặc dự án xanh.

Tuy nhiên, có dự án xanh không đồng nghĩa đương nhiên được tiếp cận tài chính xanh. Doanh nghiệp còn phải chứng minh tính khả thi, hiệu quả dự án. Cần có cơ chế chia sẻ kinh nghiệm để đơn vị đi trước hỗ trợ doanh nghiệp khác đáp ứng tiêu chuẩn và tiếp cận vốn.

Nhu cầu vốn tăng khi mô hình tăng trưởng trước đây chủ yếu dựa vào đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và xuất khẩu, trong khi giai đoạn tới cần cấu trúc tài chính đa dạng hơn. Các ngành ưu tiên đòi hỏi vốn lớn, còn nền kinh tế Việt Nam có mức độ thâm dụng vốn cao. Vì vậy, tín dụng và ngân hàng truyền thống khó đáp ứng toàn bộ nhu cầu.

Ông Barnsley đề xuất ba hướng huy động vốn. Trước hết, phát triển thị trường vốn với trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu xanh và sản phẩm tài chính chuyên biệt; kinh nghiệm EU về tài chính xanh có thể là nguồn tham khảo.

Thứ hai, thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP), chia sẻ rủi ro và thu hút nhà đầu tư vào dự án quy mô lớn. HSBC đang hợp tác thông qua sáng kiến Pentagreen, hỗ trợ đầu tư năng lượng xanh, kết nối nguồn lực công và tư nhân.

Thứ ba, doanh nghiệp cần khai thác thị trường vốn quốc tế. Muốn huy động vốn nước ngoài, doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn, minh bạch thông tin, cải thiện quản trị và chứng minh hiệu quả đầu tư.

Việt Nam cũng kỳ vọng EU hỗ trợ về tài chính và chuyển giao công nghệ. Ông Lương Hoàng Thái, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết Việt Nam mong EU, với vai trò thành viên quan trọng và đầu mối nhóm đối tác quốc tế trong khuôn khổ JETP, cụ thể hóa hỗ trợ để triển khai các dự án phù hợp.

Theo Thứ trưởng, cần thúc đẩy JETP thành kênh huy động vốn dài hạn hấp dẫn, có sự tham gia của nhiều bên. Các dự án chuyển dịch năng lượng cần nguồn lực lớn, đòi hỏi phối hợp giữa Chính phủ, tổ chức tài chính quốc tế, nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Trên nền tảng hợp tác, cùng đòn bẩy từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) và kỳ vọng về Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam - EU (EVIPA), ông Lương Hoàng Thái nhận định dư địa hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên còn lớn. Để hiện thực hóa cơ hội, doanh nghiệp cần nỗ lực cụ thể trong bối cảnh quốc tế phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Thứ trưởng nhấn mạnh, động lực tăng trưởng đang chuyển từ lợi thế thuế quan sang năng lực cạnh tranh thực chất. Giá trị gia tăng, tiêu chuẩn bền vững và khả năng thích ứng sẽ quyết định hiệu quả hợp tác.

EVFTA mở rộng thị trường, nhưng tận dụng hiệu quả đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư cho sức cạnh tranh dài hạn. Các bên cần phối hợp phát triển kênh vốn, cập nhật tiêu chuẩn và chuyển giao công nghệ. Đây là điều kiện để dòng vốn xanh đến đúng dự án, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và nâng sức cạnh tranh bền vững.