Chuyển đổi xanh, nâng chất lượng các khu công nghiệp

Quy mô sản xuất công nghiệp ngày càng mở rộng đặt ra yêu cầu cấp thiết về sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát phát thải và bảo vệ môi trường. Theo ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương, toàn tỉnh Quảng Ngãi hiện có 6 khu công nghiệp tập trung đang hoạt động, trong đó 5 khu đã hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung theo quy định.

Trước yêu cầu phát triển mới, chuyển đổi xanh đang dần trở thành tiêu chí quan trọng trong hoạt động sản xuất và thu hút đầu tư. Thực tế tại Quảng Ngãi cho thấy, nhiều doanh nghiệp chủ động thay đổi công nghệ, nhiên liệu và quy trình sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, tận dụng phụ phẩm.

Tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, các giải pháp tái sử dụng nước rửa muối, thu hồi dầu từ bùn đáy bể, tái chế xúc tác, thu hồi lưu huỳnh và tận dụng phụ phẩm được triển khai nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Khu liên hợp sản xuất gang thép của Công ty cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất thực hiện tái sử dụng xỉ luyện kim, thu hồi nhiệt thừa để phát điện.

Ở Khu công nghiệp VSIP Quảng Ngãi, hệ thống xử lý nước thải tập trung có công suất 12.000m³/ngày, kết hợp sử dụng điện mặt trời. Công ty cổ phần Đường Quảng Ngãi đầu tư xử lý nước thải sản xuất đạt quy chuẩn để tưới cây; Công ty cổ phần Bia Sài Gòn - Quảng Ngãi chuyển từ dầu FO sang nhiên liệu sinh khối (biomass), góp phần giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Những mô hình này cho thấy chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ chính quy trình sản xuất của doanh nghiệp, vừa giảm tác động đến môi trường, vừa tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Theo PGS.TS.Lưu Thế Anh, Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội), chuyển đổi sang kinh tế xanh góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và phát triển kinh tế tuần hoàn. Quá trình này tạo động lực đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Với các ngành lọc, hóa dầu, luyện kim, cơ khí chế tạo, đóng tàu, năng lượng và công nghiệp chế biến, chế tạo đã hình thành, Quảng Ngãi có điều kiện thuận lợi để phát triển các khu công nghiệp sinh thái. Đặc biệt, sự tập trung của những ngành công nghiệp có mối liên hệ về nguyên liệu, năng lượng và phụ phẩm tại Khu kinh tế Dung Quất mở ra cơ hội hình thành các chuỗi cộng sinh công nghiệp.

Theo phân tích của ông Anh, nhiệt thải từ nhà máy nhiệt điện, luyện kim có thể cung cấp nhiệt cho các cơ sở chế biến; tro, xỉ được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng; phụ phẩm lọc, hóa dầu có thể phục vụ ngành công nghiệp hóa chất. Khi các doanh nghiệp tăng cường kết nối, đầu ra của đơn vị này có thể trở thành đầu vào của đơn vị khác, qua đó giảm lượng chất thải và khai thác hiệu quả hơn nguồn lực sản xuất.

Định hướng này phù hợp với mục tiêu phát triển Khu kinh tế Dung Quất thành trung tâm công nghiệp, kinh tế biển hiện đại, xanh và thông minh. Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi đang thúc đẩy tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và xây dựng mô hình sản xuất bền vững.

Dù đã có những mô hình bước đầu, quá trình chuyển đổi xanh tại các khu công nghiệp vẫn cần thêm nguồn lực và cơ chế phù hợp. Việc cải tạo hạ tầng tại các khu công nghiệp hiện hữu, bố trí quỹ đất cây xanh, hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải và đầu tư công nghệ mới đòi hỏi kinh phí lớn. Đây là áp lực đáng kể đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Do đó, bên cạnh nỗ lực tự đổi mới của doanh nghiệp, cần có chính sách khuyến khích tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển cộng sinh công nghiệp. Việc hỗ trợ tiếp cận công nghệ, nguồn vốn xanh, tăng cường kết nối giữa các doanh nghiệp sẽ góp phần giảm chi phí chuyển đổi và tạo hiệu quả lan tỏa.

Theo định hướng phát triển của tỉnh, Khu kinh tế Dung Quất tiếp tục giữ vai trò là cực tăng trưởng, trung tâm công nghiệp động lực. Quảng Ngãi đặt mục tiêu xây dựng lộ trình nâng cấp các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái, thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao, ít phát thải. Đồng thời, phát triển hệ sinh thái công nghiệp hạ nguồn lọc, hóa dầu, hóa chất, hydrogen, LNG, thép chất lượng cao và vật liệu mới.

Chuyển đổi xanh vì vậy cần được thực hiện đồng bộ từ doanh nghiệp đến hạ tầng khu công nghiệp và chính sách thu hút đầu tư. Khi tài nguyên được sử dụng hiệu quả, chất thải được tái tạo thành nguồn lực và các doanh nghiệp hình thành liên kết sản xuất, Quảng Ngãi sẽ có thêm nền tảng để nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.