Elon Musk có thể bỏ lỡ 1.000 tỷ USD, nhưng đang tính nước cờ lớn hơn nhiều

Tháng 11/2025, Elon Musk gây chấn động Phố Wall khi cổ đông Tesla thông qua gói thù lao có giá trị tiềm năng lên tới 1.000 tỷ USD, mức thưởng lớn chưa từng có trong lịch sử doanh nghiệp. Tuy nhiên, chưa đầy một năm sau, vị tỷ phú này đứng trước khả năng không nhận được phần lớn khoản thưởng khổng lồ nói trên.

Thương vụ sáp nhập tiềm năng giữa Tesla và SpaceX có thể làm thay đổi hoàn toàn cơ chế thù lao của Musk. Thay vì phải hoàn thành hàng loạt mục tiêu kinh doanh trong nhiều năm, ông có thể đạt được điều quan trọng hơn: quyền kiểm soát biểu quyết đối với tập đoàn hợp nhất. Trước đó, ngày 20/10, Musk xác nhận hội đồng quản trị Tesla và SpaceX đã thành lập các ủy ban đặc biệt để xem xét khả năng sáp nhập hai doanh nghiệp.

Gói thù lao được cổ đông Tesla thông qua năm 2025 cho phép Musk nhận khoảng 423,7 triệu cổ phiếu, chia thành 12 đợt, với điều kiện doanh nghiệp đạt những mục tiêu cụ thể về vốn hóa và hoạt động kinh doanh. Theo đó, Tesla phải nâng vốn hóa từ ngưỡng 2.000 tỷ USD lên tới 8.500 tỷ USD, đồng thời hoàn thành các mục tiêu đầy tham vọng liên quan đến sản lượng xe điện, robotaxi, robot hình người và lợi nhuận.

Nếu hoàn thành toàn bộ điều kiện, Musk có thể nhận lượng cổ phiếu trị giá danh nghĩa khoảng 1.000 tỷ USD. Tuy nhiên, tính đến đầu tháng 11/2026, ông vẫn chưa hoàn thành bất kỳ cột mốc nhận thưởng nào. Vấn đề nằm ở điều khoản đặc biệt trong hợp đồng thù lao, được kích hoạt khi Tesla xảy ra sự kiện thay đổi quyền kiểm soát, chẳng hạn được SpaceX mua lại.

Theo Reuters, trong trường hợp này, Musk có thể nhận cổ phiếu dựa trên những mốc vốn hóa đã đạt được mà không cần hoàn thành các mục tiêu kinh doanh tương ứng. Tuy nhiên, những đợt thưởng chưa đáp ứng điều kiện sẽ bị hủy bỏ.

Tesla có vốn hóa khoảng 1.600 tỷ USD, thấp hơn ngưỡng 2.000 tỷ USD cần thiết để kích hoạt đợt thưởng đầu tiên. Nếu thương vụ được thực hiện với mức định giá tương đương, Musk sẽ không nhận được cổ phiếu nào từ chương trình thưởng năm 2025.

Ngay cả khi Tesla được định giá 2.000 tỷ USD, ông cũng chỉ có thể nhận lượng cổ phiếu trị giá danh nghĩa khoảng 20 tỷ USD, với lợi ích kinh tế thực tế thấp hơn do cơ chế khấu trừ trong hợp đồng.

Sáu chuyên gia về thù lao lãnh đạo được Reuters tham vấn cho rằng khả năng bên mua chấp nhận mức định giá cao vượt trội chỉ để kích hoạt thêm các đợt thưởng là khó xảy ra.

Tuy nhiên, Musk có thể không cần tới gói thưởng nghìn tỷ USD để đạt được quyền lực mà ông mong muốn.

Tại Tesla, ngay cả khi hoàn thành toàn bộ điều kiện thưởng, tỷ lệ quyền biểu quyết của ông cũng chỉ khoảng 29%. Trong khi đó, Musk đang kiểm soát khoảng 85% quyền biểu quyết tại SpaceX nhờ cơ chế cổ phiếu đặc biệt, dù tỷ lệ sở hữu kinh tế thấp hơn đáng kể.

Theo tính toán của Barclays, nếu SpaceX mua lại Tesla theo mức định giá tương đối của hai doanh nghiệp, Musk có thể nắm khoảng 37% lợi ích kinh tế nhưng kiểm soát tới 56% quyền biểu quyết tại tập đoàn hợp nhất.

Sự chênh lệch xuất phát từ việc một số cổ phiếu SpaceX có quyền biểu quyết cao gấp 10 lần cổ phiếu thông thường. Như vậy, Musk có thể giành quyền chi phối doanh nghiệp hợp nhất mà không cần hoàn thành những mục tiêu đầy tham vọng trong gói thưởng Tesla.

Kế hoạch sáp nhập Tesla và SpaceX không xuất hiện đột ngột. Trong năm 2026, Elon Musk liên tục thực hiện những bước đi nhằm đưa các doanh nghiệp trong hệ sinh thái của mình xích lại gần nhau hơn.

Tháng 2, SpaceX công bố mua lại công ty trí tuệ nhân tạo xAI trong thương vụ định giá SpaceX ở mức 1.000 tỷ USD và xAI ở mức 250 tỷ USD, tạo nên doanh nghiệp có tổng giá trị 1.250 tỷ USD.

Thương vụ này đưa các hoạt động phát triển chatbot Grok, mạng xã hội X và công nghệ AI vào cùng cấu trúc doanh nghiệp với SpaceX. Đến tháng 3, Tesla tiếp tục đầu tư 2 tỷ USD vào SpaceX thông qua việc chuyển đổi khoản đầu tư trước đó vào xAI, tương đương tỷ lệ sở hữu dưới 1%.

Những bước đi này cho thấy tham vọng kết nối các lĩnh vực xe điện, năng lượng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ không gian của Musk. Tuy nhiên, kế hoạch hợp nhất Tesla và SpaceX vẫn đối mặt nhiều trở ngại, đặc biệt liên quan đến định giá doanh nghiệp và quyền lợi cổ đông.

Ngày 21/10, giới phân tích Phố Wall bất đồng về mức giá SpaceX nên trả để mua Tesla. Một số dự báo cổ đông Tesla có thể nhận mức giá cao hơn thị trường tới 35%, trong khi những người khác cho rằng mức chênh lệch sẽ không đáng kể.

Quá trình đàm phán còn đặt ra vấn đề xung đột lợi ích khi Musk đồng thời là lãnh đạo và cổ đông lớn của cả hai doanh nghiệp. Việc ông công khai ủng hộ sáp nhập đã khiến một số người tham gia thảo luận lo ngại về tính độc lập của giao dịch.

Những lo ngại này gợi lại thương vụ Tesla mua SolarCity năm 2016, từng dẫn đến nhiều năm kiện tụng liên quan đến vai trò của Musk. Tesla dự kiến tổ chức đại hội cổ đông thường niên vào ngày 3/12/2026. Đây có thể là dịp các nhà đầu tư tiếp tục đặt câu hỏi về kế hoạch sáp nhập, dù giao dịch chưa nằm trong chương trình biểu quyết được công bố.

Tính đến ngày 5/11, Tesla và SpaceX chưa công bố thỏa thuận hợp nhất cuối cùng. Nếu thương vụ diễn ra theo những điều kiện được Barclays tính toán, Musk có thể nắm quyền biểu quyết chi phối một tập đoàn công nghệ trị giá hàng nghìn tỷ USD, ngay cả khi bỏ lỡ phần lớn gói thù lao kỷ lục từng được Tesla hứa hẹn.