Thị trường trái phiếu hướng tới cạnh tranh bằng năng lực tín nhiệm

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu vốn trung và dài hạn của doanh nghiệp ngày càng gia tăng. Bên cạnh tín dụng ngân hàng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp và các công cụ nợ được kỳ vọng trở thành nguồn lực quan trọng để tài trợ cho sản xuất, đầu tư hạ tầng, mở rộng quy mô kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường vốn không chỉ nằm ở quy mô huy động, mà còn phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa tài chính, tính minh bạch của doanh nghiệp phát hành và mức độ tin cậy của thị trường.

Sau những biến động của thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong các năm gần đây, nhà đầu tư ngày càng quan tâm nhiều hơn đến khả năng trả nợ, sức khỏe tài chính, dòng tiền và năng lực quản trị của tổ chức phát hành thay vì chỉ nhìn vào lãi suất. Trong bối cảnh đó, xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp và công cụ nợ đang trở thành một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính hiện đại, góp phần củng cố niềm tin và nâng cao tính kỷ luật của thị trường.

Theo Ngân hàng Thế giới, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì triển vọng tăng trưởng tích cực trong các năm tới dù vẫn chịu tác động từ thương mại toàn cầu, tự động hóa và rủi ro khí hậu. Điều này cho thấy dư địa phát triển của nền kinh tế còn lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu thị trường tài chính phải vận hành minh bạch, chuyên nghiệp và có khả năng đánh giá rủi ro tốt hơn.

Ở góc độ thị trường, ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings cho rằng, xếp hạng tín nhiệm trước hết giúp doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch. Khi được đánh giá bởi tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập, doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ thông tin về mô hình kinh doanh, chiến lược tài chính, dòng tiền và khả năng trả nợ. Quá trình này không chỉ phục vụ nhu cầu đánh giá của nhà đầu tư mà còn giúp doanh nghiệp nhìn lại sức khỏe tài chính của mình một cách khách quan hơn.

Năm 2025, quy mô GDP Việt Nam đạt khoảng 514 tỷ USD, kéo theo nhu cầu vốn ngày càng lớn ở nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh đó, thị trường không chỉ cần dòng vốn mà còn cần niềm tin và khả năng định giá rủi ro hiệu quả hơn. Xếp hạng tín nhiệm được xem là công cụ quan trọng giúp củng cố minh bạch, hỗ trợ huy động vốn và nâng cấp hạ tầng tài chính theo hướng tiệm cận chuẩn quốc tế.

Theo ông Minh, xếp hạng tín nhiệm cũng góp phần cải thiện khả năng tiếp cận vốn. Doanh nghiệp có mức xếp hạng tín nhiệm tốt thường có lợi thế hơn khi huy động vốn qua kênh trái phiếu, vay vốn từ các tổ chức tài chính hoặc tiếp cận nhà đầu tư chuyên nghiệp. Khi rủi ro được lượng hóa rõ ràng, niềm tin của thị trường đối với doanh nghiệp cũng được củng cố.

Không chỉ dừng ở vai trò cung cấp thông tin, xếp hạng tín nhiệm còn tạo áp lực tích cực để doanh nghiệp nâng cao chuẩn quản trị. Để duy trì hoặc cải thiện mức xếp hạng, doanh nghiệp phải quản lý nợ vay thận trọng hơn, kiểm soát dòng tiền chặt chẽ hơn và công bố thông tin minh bạch hơn. Đây cũng được xem là động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ tư duy huy động vốn dựa vào quan hệ sang huy động vốn dựa trên năng lực tín nhiệm và chất lượng tài chính thực chất.

Trong dài hạn, theo ông Phùng Xuân Minh, doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt sẽ có nhiều cơ hội giảm chi phí vốn, mở rộng tệp nhà đầu tư và nâng cao uy tín trên thị trường tài chính. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển ngày càng lớn, trong khi khả năng cung ứng vốn trung và dài hạn của hệ thống ngân hàng vẫn còn nhiều giới hạn.

Đối với nhà đầu tư, xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò như công cụ hỗ trợ nhận diện và phân loại rủi ro. Trên thị trường trái phiếu, lợi suất cao thường đi kèm với rủi ro cao. Nếu thiếu thông tin đầy đủ, nhà đầu tư dễ bị thu hút bởi lãi suất mà bỏ qua khả năng trả nợ thực sự của doanh nghiệp phát hành. Trong khi đó, báo cáo xếp hạng tín nhiệm giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về tình hình tài chính, dòng tiền hoạt động, mức độ đòn bẩy, áp lực đáo hạn và triển vọng của doanh nghiệp.

Thông qua các đánh giá này, nhà đầu tư có thêm cơ sở để so sánh giữa các doanh nghiệp và lựa chọn sản phẩm phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình. Đối với các nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm, ngân hàng hay công ty chứng khoán, xếp hạng tín nhiệm còn là một phần quan trọng trong hệ thống quản trị rủi ro và xây dựng danh mục đầu tư có kỷ luật hơn.

Ở tầm rộng hơn, đại diện Saigon Ratings chỉ ra rằng, xếp hạng tín nhiệm được xem là cấu phần quan trọng đối với sự phát triển bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp và thị trường vốn. Một thị trường vốn hiệu quả không thể chỉ dựa trên tốc độ tăng trưởng phát hành, mà cần được xây dựng trên nền tảng minh bạch và khả năng định giá rủi ro.

Khi rủi ro được phân loại rõ ràng, các doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt sẽ được thị trường ghi nhận tương xứng thông qua khả năng huy động vốn với chi phí hợp lý hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao hơn sẽ phải chấp nhận chi phí vốn phù hợp với hồ sơ tín dụng của mình. Điều này góp phần hình thành mặt bằng lãi suất phản ánh đúng mức độ rủi ro, hạn chế tình trạng “cào bằng rủi ro” trên thị trường.

Khung pháp lý trong nước hiện cũng đang được điều chỉnh theo hướng tăng cường minh bạch và bảo vệ nhà đầu tư. Trong đó, Nghị định 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định 155/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chứng khoán với các quy định liên quan đến tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập và điều kiện phát hành chứng khoán được xem là bước đi đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện nền tảng cho thị trường vốn phát triển ổn định và chuyên nghiệp hơn./.