Lạm phát Mỹ tăng mạnh do chiến sự, Fed khó hạ lãi suất trong năm nay

Lạm phát Mỹ bất ngờ nóng trở lại đang làm thay đổi nhanh kỳ vọng của giới đầu tư về chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), đúng thời điểm ngân hàng trung ương này chuẩn bị bước vào giai đoạn chuyển giao lãnh đạo.

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 3,3% của tháng 3 và là mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 5/2023.

CPI lõi, không bao gồm thực phẩm và năng lượng, tăng 2,8%, cao hơn mức 2,6% của tháng trước. Các số liệu này cũng cao hơn dự báo của giới kinh tế được Wall Street Journal khảo sát, lần lượt là 3,7% với CPI toàn phần và 2,7% với CPI lõi.

Dưới tác động của thông tin về CPI và chiến sự ở Trung Đông, nhà đầu tư đang chuyển sang trạng thái thận trọng hơn. Tại Phố Wall, đà lập kỷ lục của chứng khoán Mỹ bị chặn lại khi nhóm công nghệ và cổ phiếu AI chịu áp lực bán. Kết phiên ngày 12/5, chỉ số S&P 500 giảm 0,16% xuống 7.400,96 điểm, Nasdaq mất 0,71% xuống 26.088,2 điểm, còn Dow Jones tăng nhẹ 0,11%, lên 49.760,56 điểm.

Giá vàng giảm do lợi suất trái phiếu và kỳ vọng lãi suất tăng lên lấn át nhu cầu phòng vệ rủi ro. Giá vàng giao ngay giảm 1,2% xuống 4.678,49 USD/ounce, trong khi hợp đồng vàng tương lai tại Mỹ giảm 0,9% trong phiên 12/5. Bạc giảm 1,1%, platinum mất 1,5% và palladium giảm 2%.

Nguyên nhân trực tiếp nhất khiến CPI tháng 4 tăng mạnh là giá năng lượng. Giá xăng tại Mỹ tăng khoảng 50% kể từ khi chiến sự với Iran bắt đầu ngày 28/2 và tăng 28,4% so với cùng kỳ. Giá vé máy bay tăng 20,7% trong vòng 12 tháng, phản ánh chi phí nhiên liệu bay sớm được chuyển sang người tiêu dùng.

Giá dầu Brent đã tăng lên vùng trên 100 USD/thùng trong bối cảnh nguồn cung qua eo biển Hormuz bị hạn chế. Giá dầu này tăng 3,4% trong phiên 12/5 lên 107,77 USD/thùng.

Brian Bethune, giáo sư kinh tế tại Boston College, ví eo biển Hormuz như "động mạch chủ" của kinh tế thế giới. Theo ông, khi tuyến vận tải này bị nghẽn, tác động không chỉ nằm ở thị trường dầu mà lan ra toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

Điểm đáng lo ngại hơn là cú sốc năng lượng đang bắt đầu lan sang các nhóm giá khác. Giá thực phẩm tại Mỹ tăng 3,2% so với cùng kỳ. Theo Bethune, giá dầu diesel cao làm tăng chi phí vận chuyển thực phẩm tới các cửa hàng, trong khi các khoản phụ phí nhiên liệu trong hợp đồng vận tải thường cần thời gian để ngấm vào giá cuối cùng.

Mark Zandi, kinh tế trưởng của Moody’s, nhận định sức ép truyền dẫn đang “tăng tốc”. Ông cho rằng với đa số gia đình Mỹ, điều họ cảm nhận rõ nhất là giá xăng và giá thịt bò, và cả hai đều đã tăng mạnh.

Với Fed, dữ liệu CPI tháng 4 là một tín hiệu khó xử. Cơ quan này có thể “phớt lờ” một cú sốc năng lượng ngắn hạn nếu tin rằng nó không làm thay đổi kỳ vọng lạm phát.

Tuy thế, khi CPI toàn phần tiến sát 4%, CPI lõi tăng trở lại và chi phí năng lượng bắt đầu lan sang thực phẩm, vận tải, dịch vụ, Fed khó có thể phát tín hiệu nới lỏng.

Stephen Kates cho rằng Fed, nơi chiếc ghế chủ tịch sắp được chuyển giao cho Kevin Warsh, đang ở trong vị thế rất khó vì không thể phớt lờ một tỷ lệ lạm phát đang quay lại gần mức 4%. Theo chuyên gia này, quỹ đạo lạm phát sẽ không đảo chiều ngay cả khi căng thẳng địa chính trị dịu bớt, khiến khả năng cắt giảm lãi suất trong năm nay trở nên rất thấp.

Từ góc nhìn thị trường, Bob Savage, trưởng bộ phận chiến lược vĩ mô thị trường tại BNY, cho rằng hy vọng về một thỏa thuận hòa bình suy giảm đã giữ giá dầu ở mức cao, củng cố lo ngại lạm phát và đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng.

WSJ đánh giá báo cáo tháng 4 là dấu hiệu mới nhất cho thấy các đợt cắt giảm lãi suất mà thị trường từng định giá đầu năm "không còn là câu chuyện của năm 2026". Tranh luận chính sách trong nội bộ Fed, theo tờ này, đang dịch chuyển khỏi câu hỏi khi nào cắt giảm lãi suất sang câu hỏi khi nào cần phát tín hiệu rằng khả năng tăng lãi suất cũng ngang bằng với khả năng cắt giảm.

Diễn biến này khiến bài toán chính sách của Fed đảo chiều. Nếu đầu năm, nhà đầu tư còn đặt cược vào khả năng Fed hạ lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, thì nay kỳ vọng đó gần như bị loại khỏi kịch bản chính.

Công cụ CME FedWatch cho thấy thị trường đang định giá xác suất rất cao Fed sẽ giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp tháng 6. Một số nguồn thị trường ghi nhận xác suất giữ nguyên xấp xỉ 98%, trong khi khả năng cắt giảm lãi suất trong năm 2026 gần như bằng không. CME cho biết FedWatch phản ánh xác suất lãi suất được suy ra từ giá hợp đồng tương lai Fed funds kỳ hạn 30 ngày.

Theo trang thông tin tài chính The Kobeissi Letter, xác suất Fed tăng lãi suất trong năm nay đã đạt mức cao mới là 31% sau thông tin về CPI.

Bối cảnh này càng đáng chú ý khi Kevin Warsh đang tiến gần tới vị trí Chủ tịch Fed. Thượng viện Mỹ ngày 12/5 đã phê chuẩn ông Warsh vào Hội đồng Thống đốc Fed với nhiệm kỳ 14 năm và cuộc bỏ phiếu phê chuẩn ông làm Chủ tịch Fed được dự kiến diễn ra ngày 13/5.

Ông Warsh được Tổng thống Trump đề cử trong bối cảnh Nhà Trắng nhiều lần muốn Fed giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng và giảm chi phí vay. Tuy nhiên, CPI tháng 4 khiến dư địa cho một chính sách mềm mỏng hơn gần như biến mất.

Nếu được phê chuẩn làm Chủ tịch Fed, ông sẽ phải xử lý đồng thời ba sức ép: lạm phát quay lại, thị trường đòi hỏi thông điệp rõ ràng hơn và Nhà Trắng kỳ vọng lãi suất thấp hơn. Đây là "di sản khó" đối với người kế nhiệm Jerome Powell, bởi bất kỳ tín hiệu nới lỏng quá sớm nào cũng có thể làm tổn hại uy tín chống lạm phát của Fed.

Ở chiều ngược lại, nếu Fed giữ lập trường cứng rắn hoặc để ngỏ khả năng tăng lãi suất, Chủ tịch Fed mới có thể sớm đối mặt với sức ép chính trị. Financial Times cũng nhận định Warsh sẽ bước vào nhiệm kỳ trong môi trường kinh tế - chính trị nhiều biến động, với lạm phát tăng do xung đột Iran và áp lực từ Tổng thống Trump về việc hạ lãi suất.

Từ nay đến cuộc họp tháng 6, hai biến số quan trọng nhất với Fed sẽ là giá dầu và lạm phát lõi. Nếu dòng chảy dầu và hàng hóa qua vùng Vịnh Ba Tư được khôi phục, ẩn số lạm phát sẽ rõ ràng hơn vì Fed có thể bớt lo về hiệu ứng vòng hai từ giá năng lượng và tình trạng thiếu hàng.

Ngược lại, nếu giá dầu vẫn neo cao, giá xăng và diesel tiếp tục đắt đỏ, còn CPI lõi tăng do dịch vụ, nhà ở hoặc chi phí vận tải, Fed có thể phải duy trì lập trường thắt chặt lâu hơn. Trong trường hợp đó, câu chuyện "lãi suất cao lâu hơn" sẽ không chỉ là thông điệp truyền thông mà trở thành định hướng chính sách thực tế.