CỔNG THÔNG TIN VÀ ĐẦU TƯ QUỐC TẾ
Từ tháng 5/2023, Trung Quốc áp dụng Luật Bảo vệ động vật hoang dã mới. Theo đó, với tôm hùm bông nhập khẩu, nước này yêu cầu phải có chứng minh quá trình nuôi rõ ràng, không sử dụng nguồn giống khai thác từ tự nhiên và con giống nuôi thương phẩm phải là thế́ hệ F2 (thứ hai) nhân tạo.
Nhà xuất khẩu các nước, bao gồm Việt Nam, muốn đưa mặt hàng này vào Trung Quốc phải xin cấp phép từ Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc.
Thứ trưởng Võ Văn Hưng phát biểu chỉ đạo phiên họp. Ảnh: Bảo Thắng.
Tại cuộc họp tháo gỡ khó khăn cho vấn đề này hôm 12/6, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường tham mưu, cần làm rõ cơ sở khoa học cũng như tính phù hợp của yêu cầu này với thông lệ quốc tế.
Cục trưởng Ngô Hồng Phong kiến nghị lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nên tổ chức đoàn kỹ thuật sang làm việc trực tiếp với phía Trung Quốc để trao đổi về các vấn đề chuyên môn. Nguyên do bởi hiện nguồn giống tôm hùm bông F2 nhân tạo trên thế giới gần như chưa phổ biến.
Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Nhữ Văn Cẩn thông tin thêm, việc sản xuất giống tôm hùm bông nhân tạo hiện vẫn là bài toán khó không chỉ với Việt Nam mà cả thế giới. Hiện duy nhất Australia là quốc gia hiếm hoi công bố kết quả nghiên cứu về sinh sản nhân tạo tôm hùm bông, nhưng chủ yếu vẫn dừng ở mức nghiên cứu khoa học.
Tương tự Trung Quốc, Việt Nam và nhiều quốc gia coi tôm hùm bông là động vật hoang dã cần được bảo vệ. Tuy nhiên, nước ta chỉ dừng ở việc cấm khai thác tôm hùm trong mùa sinh sản nhằm bảo vệ nguồn lợi, còn hoạt động khai thác và thương mại ngoài thời gian này vẫn được thực hiện bình thường. Vì vậy, ông Cẩn cho rằng, cần tiếp tục làm rõ các yêu cầu kỹ thuật liên quan tới con giống là F2 nhân tạo trước khi áp dụng đối với thương mại quốc tế.
Cơ quan đầu mối thực hiện Công ước CITES tại Việt Nam bổ sung, tôm hùm bông hiện không thuộc các phụ lục của Công ước CITES. Vì vậy, loài này không thuộc diện quản lý thương mại quốc tế theo cơ chế cấp phép của Công ước. Đơn vị này đề xuất, tiếp tục trao đổi với phía Trung Quốc về cách thức xác nhận nguồn gốc F2 nhân tạo, bởi hiện việc chứng nhận tôm hùm thương phẩm có nguồn gốc từ thế hệ F2 nhân tạo chưa phải là thông lệ phổ biến trong thương mại quốc tế.
Đồng tình với ý kiến này, Vụ Hợp tác quốc tế chia sẻ, nhu cầu tiêu thụ tôm hùm tại Trung Quốc vẫn rất lớn, trong khi nguồn cung nội địa chưa đáp ứng đủ. Vấn đề cần được làm rõ, là cơ chế xác nhận nguồn gốc đối với tôm hùm thương phẩm.
Theo cơ quan này, tại một số quốc gia sản xuất và cung ứng giống trong khu vực (bao gồm Indonesia), việc chứng nhận hiện chủ yếu tập trung vào nguồn gốc giống được sản xuất trong điều kiện nhân tạo, thay vì xác nhận theo tiêu chí F2. Do đó, Việt Nam cần tăng cường đối thoại kỹ thuật với phía Trung Quốc nhằm làm rõ các yêu cầu chuyên môn, bảo đảm tuân thủ quy định của nước nhập khẩu đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp.
Tôm hùm bông là mặt hàng có giá trị xuất khẩu rất cao. Ảnh: NNMT.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Võ Văn Hưng yêu cầu các đơn vị không chỉ xử lý khó khăn trước mắt mà cần xem đây là cơ hội để nhìn lại toàn bộ dư địa phát triển của ngành tôm hùm Việt Nam, trong đó có tôm hùm bông.
Ông cho rằng, cần đánh giá đầy đủ năng lực nuôi, tiềm năng phát triển cũng như khả năng nghiên cứu của Việt Nam thay vì chỉ tập trung vào các tranh luận ngắn hạn. Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Bộ sẽ tiếp tục thúc đẩy các nghiên cứu phục vụ phát triển ngành tôm, đặc biệt là công nghệ sản xuất giống.
Theo Thứ trưởng, không chỉ riêng tôm hùm bông, năng lực nghiên cứu và sản xuất giống thủy sản của Việt Nam vẫn còn là khâu yếu cần được đầu tư mạnh hơn trong thời gian tới. Một hướng đi cần được xem xét là xã hội hóa nghiên cứu, đặt hàng doanh nghiệp tham gia phát triển công nghệ giống để tạo lợi ích lâu dài cho người dân và ngành hàng.
Ông cũng chỉ đạo các cơ quan chuyên môn rà soát, cập nhật thông tin chính thống về vùng nuôi, năng lực sản xuất và thực trạng ngành tôm hùm Việt Nam, bảo đảm quá trình xử lý được thực hiện minh bạch, bài bản, tránh phát sinh các hoạt động tự phát từ phía doanh nghiệp.
Thứ trưởng giao Vụ Hợp tác quốc tế tham mưu xây dựng công hàm gửi phía Trung Quốc nhằm làm rõ các yêu cầu kỹ thuật liên quan đến tôm hùm bông, đồng thời thúc đẩy trao đổi chuyên môn giữa hai bên để tìm giải pháp phù hợp cho hoạt động thương mại trong thời gian tới. Dự kiến, Bộ sẽ cử một đoàn công tác sang Trung Quốc trong Quý 3/2026 để xử lý vấn đề này.
Theo VASEP, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu tôm hùm đạt khoảng 858 triệu USD, tăng hơn 200% so với năm trước. Riêng thị trường Trung Quốc chiếm khoảng 845 triệu USD, tương đương gần như toàn bộ giá trị xuất khẩu của ngành hàng này. Nhu cầu tiêu thụ tôm hùm tại Trung Quốc được dự báo tăng.
So với tôm hùm xanh, tôm hùm bông sản lượng không cao bằng, nhưng giá trị kinh tế lại vượt trội. Sức mua mạnh từ Trung Quốc giúp Việt Nam vươn lên trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất, với sản lượng hơn 24.000 tấn, chiếm khoảng 1/3 thị phần và tăng gần gấp đôi so với năm 2024.
Bảo Thắng
